سیده مهسا سادات
در سال‌های اخیر، مصرف ماده مخدر «گل» میان جوانان با این تصور که «طبیعی» است افزایش یافته. اما کارشناسان هشدار می‌دهند که بسیاری از آنچه در بازار با عنوان «گل» فروخته می‌شود، دیگر ارتباطی با گیاه شاهدانه ندارد. این ترکیبات در واقع مواد شیمیایی و صنعتی هستند که با نام‌هایی مانند کِمیکال، بنزای و پیکو فروخته می‌شوند و قدرت تخریب آنها چندین برابر بیشتر از حشیش یا گل طبیعی است.
به گزارش روان ۲۴ به نقل از ایسنا، دکتر محسن بابایی، عضو هیأت علمی دانشگاه علوم انتظامی، در گفت‌وگویی تفصیلی ماهیت این مواد را تشریح کرده و نسبت به خطرات پنهان پشت نام‌های فریبنده هشدار داده است.
مواد روان‌گردان؛ از طبیعت تا آزمایشگاه
دکتر بابایی توضیح می‌دهد که مواد روان‌گردان به دو دسته تقسیم می‌شوند: سنتی و صنعتی. نوع سنتی از گیاهان طبیعی مانند شاهدانه (کانابیس ساتیوا) به دست می‌آید. در مقابل، نوع صنعتی نتیجه دست‌کاری شیمیایی در آزمایشگاه است و با هدف افزایش اثرات روان‌گردان و سود اقتصادی تولید می‌شود. او می‌گوید:«در گونه مؤنث گیاه شاهدانه، ماده مؤثره‌ای به نام THC وجود دارد. این ماده در کرک‌های غدوی روی سرشاخه‌ها تجمع می‌کند و هرچه تعداد این کرک‌ها بیشتر باشد، اثر روانی گیاه هم بیشتر است.»
از حشیش تا روغن THC؛ مسیر خطرناک غلظت بالا
دکتر بابایی اشاره می‌کند که فرآورده‌های مختلف شاهدانه شامل حشیش، ماری‌جوانا (گِرس)، گل، بنگ، روغن حشیش و چرس هستند. او توضیح می‌دهد: «روغن حشیش از تقطیر خود حشیش به دست می‌آید و غلظت THC آن پنج تا پانزده برابر بیشتر از نوع معمولی است. هرچه درصد THC بالاتر برود، شدت اثرات توهم‌زا و تحریک‌کننده نیز بیشتر می‌شود.»
اثرات کوتاه‌مدت و بلندمدت مصرف گل
به گفته بابایی، گل بر بخش‌های ادراکی مغز اثر مستقیم دارد و باعث تغییر در احساس و رفتار می‌شود.
اثرات کوتاه‌مدت شامل:
– توهم دیداری و شنیداری
– خیره شدن طولانی
– بی‌ثباتی هیجانی و احساس شادی یا ترس ناگهانی
– احساس پرواز و خطای در تشخیص فاصله
در میان‌مدت، مصرف‌کننده دچار اشتها و ولع کاذب برای مواد شیرین می‌شود. در بلندمدت، مشکلات تنفسی، حافظه، بینایی و عملکرد جنسی بروز می‌کند و سلول‌های خاکستری مغز از بین می‌روند.
تولد نسل جدید روان‌گردان‌ها؛ از گیاه تا ترکیب شیمیایی
به گفته بابایی، کانابینوئیدهای سنتی هزاران سال پیش وجود داشته‌اند، اما امروزه نسل جدیدی از ترکیبات شیمیایی به نام کانابینوئیدهای صنعتی (NPS) وارد بازار شده‌اند. این مواد در آزمایشگاه ساخته می‌شوند و سپس بر روی بافت‌های گیاهی خشک اسپری می‌شوند تا شبیه «گل طبیعی» به نظر برسند. در حقیقت، این ترکیبات گیاه نیستند بلکه مواد شیمیایی با ساختار خطرناک‌اند.
«کِمیکال»، «بنزای» و «پیکو»؛ گل نیستند!
دکتر بابایی هشدار می‌دهد: «آنچه با نام‌های کِمیکال، بنزای یا پیکو فروخته می‌شود، در واقع ترکیب صنعتی است. این مواد نه‌تنها طبیعی نیستند، بلکه چندین برابر قوی‌تر و خطرناک‌تر از گل یا حشیش هستند. مصرف آنها ممکن است باعث جنون، حملات روان‌پریشی یا حتی مرگ شود.» این ترکیبات گاهی شامل فلزات سنگین، حلال‌های صنعتی و بوتان هستند؛ موادی که برای بدن سمی‌اند و در مغز آسیب‌های جبران‌ناپذیری ایجاد می‌کنند.
وقتی «عسل» و «کره» توهم‌زا می‌شوند
او درباره فرآورده‌های جدید هشدار می‌دهد: «در برخی کشورها از حشیش، ماده‌ای به نام عسل حشیش یا کره THC تهیه می‌شود که با گاز بوتان ترکیب می‌شود. این ماده تا ۸۰ درصد THC دارد و موجب توهم شدید و قطع ارتباط با واقعیت می‌شود.»
تأثیرات روانی؛ از شجاعت کاذب تا اضطراب مزمن
کارشناسان می‌گویند اثرات روانی این مواد قابل پیش‌بینی نیست. مصرف‌کننده ممکن است در چند دقیقه دچار شادی، ترس یا خشم بی‌دلیل شود. بسیاری از مصرف‌کنندگان کِمیکال و پیکو پس از چند ماه دچار بی‌خوابی مزمن، پارانویا و اسکیزوفرنی مقاوم به درمان شده‌اند.
جوانان؛ قربانیان اصلی «گل مصنوعی»
ظاهر فریبنده و قیمت پایین این مواد باعث شده که نوجوانان و جوانان بیشترین قربانیان باشند. بسیاری از آنها تصور می‌کنند در حال استفاده از ماده‌ای طبیعی و بی‌ضرر هستند، اما در حقیقت در معرض ترکیباتی قرار دارند که سیستم عصبی را تخریب می‌کند.
راه نجات؛ آموزش و آگاهی عمومی
به گفته بابایی، مؤثرترین راه برای مقابله با این موج، آگاهی‌رسانی علمی است: «هر ماده‌ای که با نام گل یا علف فروخته می‌شود، لزوماً طبیعی نیست. خانواده‌ها باید نسبت به تغییرات رفتاری فرزندانشان حساس باشند: بی‌قراری، کاهش تمرکز، یا گوشه‌گیری می‌تواند نشانه مصرف باشد.»
او تأکید می‌کند که پیشگیری از اعتیاد باید از مدارس و دانشگاه‌ها آغاز شود. اطلاع‌رسانی صادقانه، آموزش مهارت‌های زندگی و گفت‌وگوی باز درباره مواد، از مؤثرترین روش‌ها برای کاهش مصرف در نسل جوان است.
در حقیقت ترکیباتی مانند کِمیکال، بنزای و پیکو تهدیدی تازه برای سلامت روان جامعه هستند. این مواد با پوشش «گل طبیعی» به‌راحتی در بازار دست‌به‌دست می‌شوند و قدرت تخریب آنها چند برابر حشیش سنتی است. مقابله با این پدیده نیازمند آگاهی عمومی، نظارت قانونی و آموزش علمی است.
به گفته دکتر بابایی: «دشمن امروز جامعه در پوشش یک برگ سبز پنهان شده است؛ اما درون آن، خطرناک‌ترین سموم روانی تاریخ نهفته است.»
