ورود به حرفه رواندرمانی صرفاً با دریافت مدرک دانشگاهی، به معنای آمادگی برای پذیرش مراجع و آغاز فعالیت درمانی نیست. درمانگر برای ارائه خدمات حرفهای، علاوه بر دانش آکادمیک، به آموزش تخصصی، تجربه بالینی، شناخت محدودیتهای فردی و یادگیری مستمر نیاز دارد؛ مسیری که به باور برخی متخصصان، گاهی در فرایند تربیت روانشناس کمتر مورد توجه قرار میگیرد.
دکتر شراره رنجبر بهادری، روانشناس و درمانگر، در گفتگو با روان۲۴ یکی از دغدغههای مهم خود در حوزه سلامت روان را فاصله میان تحصیلات دانشگاهی و آمادگی واقعی برای فعالیت حرفهای در اتاق درمان میداند. او معتقد است دریافت مدرک دکتری بهتنهایی فرد را به درمانگری توانمند تبدیل نمیکند و ورود به این حرفه مستلزم طیکردن مراحل آموزشی و تجربی دیگری است.
فاصله مدرک دانشگاهی تا درمانگری حرفهای
به باور این متخصص روانشناسی، تحصیلات دانشگاهی اگرچه بخش مهمی از مسیر تربیت روانشناس است، اما فعالیت درمانی به مجموعهای از مهارتها نیاز دارد که لزوماً با گذراندن واحدهای درسی به دست نمیآیند. شناخت رویکردهای درمانی، انتخاب حوزه تخصصی، شرکت در دورههای آموزشی مرتبط و کسب تجربه بالینی از جمله مراحلی هستند که میتوانند آمادگی فرد را برای کار با مراجعان افزایش دهند.
رنجبر بهادری با اشاره به این مسئله تأکید میکند که روانشناسان پس از پایان تحصیلات دانشگاهی نباید بدون آمادگی کافی وارد اتاق درمان شوند. به باور او، درمانگر باید حوزه فعالیت خود را مشخص کند؛ برای مثال، کار با کودکان، زوجدرمانی یا سایر زمینههای تخصصی، هرکدام به دانش و مهارتهای ویژهای نیاز دارند.
از نگاه او، انتخاب آگاهانه یک رویکرد درمانی و پرهیز از جابهجایی پراکنده میان روشهای مختلف نیز اهمیت دارد. درمانگر باید مسیر آموزشی مشخصی داشته باشد و دانش خود را بهصورت هدفمند توسعه دهد.
درمانگر پیش از درمان دیگران باید خود را بشناسد
یکی دیگر از موضوعاتی که رنجبر بهادری بر آن تأکید دارد، تجربه درمان شخصی پیش از فعالیت حرفهای است. او معتقد است درمانگر باید فرصت شناخت و بررسی مسائل روانشناختی خود را داشته باشد تا دشواریهای حلنشده شخصی، بر رابطه درمانی و نحوه مواجهه او با مراجعان اثر نگذارند.
درمانگر نیز مانند هر فرد دیگری ممکن است با اضطرابها، تعارضها و تجربههای دشوار روبهرو باشد. خودشناسی و بررسی این مسائل میتواند به او کمک کند واکنشهای شخصی خود را از نیازها و مسائل مراجع تفکیک کند و در موقعیتهای درمانی، مرزهای حرفهای را بهتر حفظ کند.
رنجبر بهادری با اشاره به تجربه شخصی خود از سالها روانکاوی و شرکت در دورههای آموزشی، این مسیر را بخشی از آمادگی برای فعالیت درمانی میداند. او همچنین بر اهمیت بهروزرسانی مداوم دانش تأکید میکند و معتقد است یادگیری با دریافت مدرک دانشگاهی به پایان نمیرسد.
تخصص، تجربه و پختگی در کنار یکدیگر
فعالیت حرفهای در حوزه روانشناسی تنها به دانش نظری محدود نیست. توانایی برقراری رابطه درمانی، شناخت هیجانها، درک موقعیت مراجع و مدیریت واکنشهای فردی نیز در کیفیت خدمات روانشناختی نقش دارند.
از دیدگاه رنجبر بهادری، رشد فردی و پختگی روانشناختی درمانگر باید در کنار دانش تخصصی مورد توجه قرار بگیرد. او معتقد است سن تقویمی بهتنهایی معیار بلوغ و خردمندی نیست و آنچه اهمیت دارد، تناسب میان تجربه، شناخت فردی و توانایی رفتار مسئولانه در موقعیتهای مختلف است.
این نگاه، ضرورت توجه به ابعاد مختلف تربیت درمانگر را برجسته میکند؛ زیرا کیفیت رابطه درمانی تنها به دانستن نظریهها و تکنیکها وابسته نیست و ویژگیهای فردی و مهارتهای ارتباطی متخصص نیز در آن نقش دارند.
توانمندسازی زنان؛ فراتر از آموزش مهارتهای فردی
بخش دیگری از دغدغههای رنجبر بهادری به ارتقای آگاهی و توانمندی زنان مربوط میشود. او با تأکید بر اهمیت آموزش و رشد فردی زنان، از برنامهریزی برای راهاندازی مجموعهای با عنوان «آکادمی توانمندسازی زنان افروغ» سخن میگوید؛ طرحی که هدف آن فراهمکردن زمینه آموزش، افزایش آگاهی و تقویت توانمندیهای ذهنی و ارتباطی زنان با همکاری گروهی از روانشناسان باتجربه در کلینیک رواندرمانی افروغ است.
او در این زمینه بر اهمیت نقش زنان در روابط خانوادگی و اجتماعی تأکید دارد و معتقد است افزایش آگاهی میتواند نگاه زنان به خود، روابط عاطفی، همسر، فرزندان و محیط پیرامونشان را تغییر دهد.
در این رویکرد، توانمندسازی به معنای تقابل با دیگران یا شکلدادن به رابطهای مبتنی بر رقابت و تعارض نیست؛ بلکه هدف، تقویت شناخت و مهارتهایی است که به زنان امکان میدهد در زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی نقش آگاهانهتری داشته باشند.
سلامت روان به درمانگر آگاه نیاز دارد
توسعه خدمات روانشناختی زمانی میتواند به ارتقای سلامت روان جامعه کمک کند که کیفیت آموزش و صلاحیت حرفهای ارائهدهندگان این خدمات نیز مورد توجه قرار بگیرد. مدرک دانشگاهی، آموزش تخصصی، تجربه درمان شخصی و یادگیری مستمر، هرکدام بخشی از مسیر تبدیلشدن به درمانگری مسئول و توانمند هستند.
توجه به این مراحل، هم برای دانشجویان و علاقهمندان به فعالیت در حوزه روانشناسی اهمیت دارد و هم برای مراجعانی که به دنبال دریافت خدمات تخصصی سلامت روان هستند. اعتماد در رابطه درمانی زمانی شکل میگیرد که دانش، مهارت و مسئولیتپذیری حرفهای در کنار یکدیگر قرار بگیرند.
