سیده مبینا محسنی تکیه
هر والد یا مراقب نیاز دارد راهی برای ارزیابی مشکلات روان‌پزشکی یا رفتاری احتمالی فرزندان خود داشته باشد. اغلب ما متوجه می‌شویم چیزی درست نیست، اما نمی‌دانیم چگونه آن را ارزیابی کنیم. ممکن است رفتار یا احساسات کودک تغییر کند و با وضعیت معمول او تفاوت داشته باشد. گاهی این تغییرات ظاهراً ساده‌اند؛ مانند کاهش اشتها، خستگی یا بروز جوش، اما می‌توانند نشانه‌های عمیق‌تری از مشکلات روانی باشند.
در مواجهه با چنین موقعیت‌هایی، والدین معمولاً به جستجو در اینترنت روی می‌آورند، اما این روش می‌تواند باعث نگرانی‌های غیرضروری شود. چیزی که ممکن است فقط یک مشکل جسمی ساده باشد، جستجوی آنلاین ممکن است به ما القا کند که نشانه‌ای از یک بیماری جدی روانی یا جسمی است. از دیدگاه سلامت روان، گوشه‌گیری، تحریک‌پذیری یا اضطراب شدید نوجوان می‌تواند علائم اختلالاتی مانند اضطراب، افسردگی یا اختلال استرس پس از آسیب باشد.
یک راهنمای عملی برای والدین
مرکز کلِی (Clay Center) یک چارچوب عملی ارائه کرده است که می‌تواند والدین را در مسیر درست قرار دهد و گام‌های لازم برای حمایت و مراقبت از کودکان را روشن کند. بسیاری از والدین و حتی پزشکان آموزش کافی در زمینه تشخیص و درمان روان‌پزشکی ندارند و نیازمند راهنمایی عملی برای درک رفتار کودکان و حمایت از سلامت روان آنها هستند.
چه تغییراتی را باید مشاهده کرد؟
تغییرات رفتاری و روانی کودکان معمولاً در سه حوزه بیولوژیکی، روانشناختی و اجتماعی بروز می‌کند.
تغییرات بیولوژیکی
والدین باید به تغییراتی در اشتها، خواب، انرژی، ظاهر کلی و مراقبت شخصی، تمرکز و توجه، عملکردهای حرکتی، رفتار کلامی، شکایت از مشکلات جسمانی و تغییرات وزن توجه کنند. این تغییرات می‌تواند نشانه‌ای از یک مشکل جدی باشد که نیازمند توجه بیشتر است.
تغییرات روانشناختی
رفتارهای غیرمعمول در تفکر، ادراک، اعتماد به نفس، هویت، خشم، افسردگی، استرس و رفتارهای خودآسیب‌رسان باید به دقت بررسی شوند. حتی اگر کودک این تغییرات را آشکار نکند، مشاهده آنها توسط والدین می‌تواند یک هشدار جدی باشد.
تغییرات اجتماعی
کاهش علاقه به فعالیت‌ها، کناره‌گیری اجتماعی، افت عملکرد تحصیلی یا ورزشی و احساس تنهایی از نشانه‌هایی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. این تغییرات می‌توانند کیفیت زندگی کودک و روابط او با دیگران را تحت تأثیر قرار دهند.
کودکان مراحل طبیعی رشد را طی می‌کنند و برخی تغییرات رفتاری کوتاه‌مدت طبیعی هستند. به عنوان مثال، اضطراب غریبه‌ها در حدود ۹ ماهگی یا رفتارهای وابسته در سن دو سالگی معمولاً گذرا هستند. با این حال، اگر تغییرات رفتاری و روانی کودک طولانی، شدید، در حال تشدید یا مانع عملکرد او باشند و تلاش والدین برای کمک بی‌نتیجه بماند، زمان نگرانی جدی فرا رسیده است. اگر دیگران مانند معلمان، مربیان یا همسالان نیز این تغییرات را مشاهده کنند، اهمیت موضوع بیشتر می‌شود و نیازمند اقدام فوری است.
اقدامات والدین در مواجهه با تغییرات
وقتی تغییرات جدی و طولانی‌مدت مشاهده شد، والدین باید گفت‌وگوهای کوتاه و مکرر با کودک داشته باشند، گوش دهند و احساسات او را تأیید کنند. آرامش خود والدین نیز اهمیت زیادی دارد؛ استفاده از روش‌های خودمراقبتی مانند تغذیه سالم، ورزش، خواب کافی، مدیتیشن و یوگا کمک‌کننده است.
ابراز محبت و نگرانی، پرسش‌های مشخص درباره افسردگی، اضطراب، استرس، تنهایی و افکار خودکشی، مطالعه منابع معتبر، و شناسایی فردی که کودک می‌تواند به او اعتماد کند، از اقدامات ضروری است. بررسی رسانه‌های اجتماعی برای شناسایی منابع استرس یا قلدری آنلاین و در نهایت، ارجاع به متخصصان روانشناسی یا روان‌پزشکی، گام‌های نهایی برای حمایت از سلامت روان کودک هستند.
با رعایت این نکات، والدین می‌توانند مهارت‌های خود را در حمایت از فرزندان تقویت کرده و به آنها نشان دهند که مورد حمایت و محبت واقعی قرار دارند. آموزش والدین و مشارکت متخصصان سلامت روان در مسیر تشخیص و درمان، کلید پیشگیری از مشکلات جدی روانی در کودکان است.
