سیده مبینا محسنی تکیه
در هر لحظه از زندگی، مغز ما مجموعهای از اهداف زمینهای دارد که به طور مداوم در حال تغییر و بهروزرسانی هستند. این اهداف لحظهای نه تنها بازتاب تعامل پیچیده و پویا بین شبکههای مختلف مغزی هستند، بلکه تحت تأثیر اطلاعات حسی محیط و بدن ما همچون بینایی، شنوایی، لمس، چشایی، بویایی، دروننگری و موقعیتشناسی قرار دارند. در چارچوب مدیریت احساس (Affect Management Framework)، این اهداف زمینهای مانند نقشهای زنده عمل میکنند که رفتار و تصمیمات ما را هدایت میکنند و تعیین میکنند که چه زمانی باید یک هدف را دنبال کنیم یا آن را کنار بگذاریم.
فعالیت ذاتی مغز، که حتی در زمان خواب یا بیهوشی ادامه دارد، پایه و اساس شکلگیری این اهداف زمینهای است. این فعالیت که بخش بزرگی از انرژی بدن ما را مصرف میکند، نشاندهنده پویایی و انعطافپذیری مدلهای ذهنی درونی است که دائماً فرضیههایی درباره تجربیات و رفتارهای آینده بررسی میکنند. این فرآیند ذاتی مغز باعث میشود حتی وقتی به ظاهر در حال استراحت هستیم، ذهن در حال سازماندهی و بهروزرسانی اهداف زمینهای خود باشد.
پیشبینی و خطا؛ در تقابل دائمی اهداف و انتظارات
در نظریه پردازش پیشبینی، تشخیص اینکه چه چیزی یک پیشبینی است و چه چیزی خطا، بر اساس دو عامل کلیدی صورت میگیرد: اهداف فرد و انتظارات وی. اهداف بیانگر نتایجی هستند که فرد در هر لحظه به دنبال آنهاست، در حالی که انتظارات نمایانگر برداشت و تصور فرد از پیامدهای احتمالی اقدامات است. این دو عنصر به شدت به هم وابستهاند و وجود هر دو برای تعیین معنای واقعی تجربههای ما ضروری است.
نقش محیط در شکلگیری اهداف؛ از دیدگاه روانشناسی اکولوژیکی
نظریه روانشناسی اکولوژیکی که توسط جیمز گیبسون بنیانگذاری شده، بر این نکته تأکید دارد که محیط پیرامون ما نقش فعالی در شکلدهی اهداف و رفتارهای ما ایفا میکند. مفهوم «آفوردانس» به فرصتهایی اشاره دارد که محیط برای اقدام و رفتار فراهم میآورد. این فرصتها بار عاطفی دارند و ما را به سمت دوری از تهدیدها یا گرایش به فرصتهای مطلوب سوق میدهند، به طوری که احساسات و انگیزههای ما به شدت تحت تأثیر این تعاملات محیطی هستند.
شبکههای مغزی در خدمت اهداف زمینهای؛ نقش کلیدی AMN، DMN و SN
پژوهشهای نوین علوم اعصاب نشان میدهند که چندین شبکه مغزی به صورت هماهنگ اهداف زمینهای را شکل میدهند و احساسات ما را مدیریت میکنند. شبکه حالت عمل (AMN) مسئول حفظ و پیگیری هدف و همزمانی آن با احساسات مثبت است. شبکه حالت پیشفرض (DMN) در خلق اهداف جدید و دستهبندی مفاهیم نقشی کلیدی دارد و ممکن است مسئول پیشبینیهای احساسی نیز باشد. شبکه سالینس (SN) وظیفه تنظیم تعادل بین این دو شبکه و انتخاب اهداف تمرکزی را بر عهده دارد و ارتباط مستقیمی با پردازش اطلاعات دروننگرشی از بدن دارد.
جزیره قدامی مغز که بخشی از شبکه سالینس است، مسئول دریافت و پردازش اطلاعات دروننگرشی بدن میباشد. این ساختار به ما امکان میدهد تا به صورت دقیق نسبت به وضعیت درونی خود حساس باشیم و بر اساس آن احساسات و واکنشهای مناسب را تنظیم کنیم. اهمیت این بخش در مدیریت احساسات باعث شده تا درک بهتری از نقش دروننگری در تجربههای عاطفی فراهم شود.
