سیده مبینا محسنی تکیه
ناگهان هشدارها درباره کانابیس با THC بالا همهجا دیده میشود. اوایل فوریه، پژوهشگران کانادایی گزارش دادند که نرخ ابتلا به بیماریهای شدید روانی در میان جوانان همزمان با افزایش دسترسی به محصولات پرقدرت کانابیس افزایش یافته است. تقریباً در همان زمان، کتاب «A Killing in Cannabis» منتشر شد و با بازخوانی یک قتل در کالیفرنیا در سال ۲۰۱۹ نشان داد که خشونت مرتبط با تجارت ماریجوانا حتی پس از قانونیسازی نیز از بین نرفته است. در ۹ فوریه ۲۰۲۴ نیز هیئت تحریریه روزنامه The New York Times خواستار وضع مقررات جدید برای محصولات دارای THC بالا شد و اعلام کرد ایالات متحده با مشکل روبهرشد مصرف ماریجوانا و پیامدهای روانی آن مواجه است.
بسیاری این هشدارها را نوعی هراسافکنی دانستهاند، اما تفاوت امروز در این است که این نگرانیها دیگر محدود به محافل تخصصی نیست و در رسانههای جریان اصلی نیز مطرح میشود. آنچه تغییر کرده، قدرت محصولات، سرعت تجاریسازی و افزایش شواهد علمی درباره ارتباط کانابیس با THC بالا و اختلالات روانپریشی است.
جهش بیسابقه در قدرت محصولات THC
قدرت یا میزان THC موجود در کانابیس طی دو دهه گذشته به شکل چشمگیری افزایش یافته است. میانگین سطح THC در مقایسه با دهه ۱۹۹۰ چندین برابر شده و امروزه عصارههای بسیار غلیظ، کارتریجهای ویپ و کنسانترههایی در بازار وجود دارند که تقریباً به خلوص کامل میرسند. این محصولات به دلیل سهولت مصرف، قابلیت حمل آسان و تولید صنعتی گسترده، محبوبیت زیادی پیدا کردهاند.
پژوهشهای گسترده نشان میدهد که میزان قدرت کانابیس با THC بالا مستقیماً بر احتمال بروز اختلالات روانپریشی اثر میگذارد. یک مطالعه چندمرکزی در اروپا نشان داد افرادی که بهصورت روزانه از محصولات پرقدرت استفاده میکنند، در مقایسه با مصرفکنندگان معمولی، احتمال بیشتری برای ابتلا به اختلالات روانپریشی دارند. همچنین یک مطالعه طولی در نشریه The Lancet Psychiatry گزارش کرد نوجوانانی که در سنین پایین مصرف کانابیس را آغاز میکنند، در سالهای بعد بیشتر در معرض علائم روانپریشی قرار میگیرند.
از نظر زیستی، THC بر مدار دوپامین مغز اثر میگذارد؛ مداری که در شکلگیری روانپریشی و اسکیزوفرنی نقش اساسی دارد. هرچند اثرات کوتاهمدت THC برای بسیاری از مصرفکنندگان موقتی است، اما مصرف مکرر و سنگین کانابیس با THC بالا میتواند در افراد مستعد، آغازگر اختلالات روانپزشکی باشد. این موضوع بهویژه در جوانانی که هنوز مغزشان در حال رشد است اهمیت بیشتری پیدا میکند.
جوانان و مصرف سنگین؛ گروه در معرض بیشترین خطر
همه مصرفکنندگان کانابیس دچار اسکیزوفرنی یا روانپریشی نمیشوند، اما خطر در میان مصرفکنندگان سنگین و نوجوانان بهمراتب بالاتر است. پژوهشهای اپیدمیولوژیک نشان میدهد میان میزان مصرف و احتمال بروز علائم روانپریشی رابطه وابسته به دوز وجود دارد. به این معنا که هرچه مصرف مکررتر و محصول قویتر باشد، خطر افزایش مییابد.
اسکیزوفرنی اختلالی مزمن و ناتوانکننده است که با توهم، هذیان و پارانویا شناخته میشود. این بیماری میتواند مسیر تحصیل، اشتغال و روابط اجتماعی فرد را مختل کند و خانواده را نیز درگیر پیامدهای بلندمدت سازد. اگرچه درمانهای دارویی وجود دارد، اما عوارض جانبی و هزینههای اجتماعی بیماری قابل چشمپوشی نیست. در چنین شرایطی، افزایش مصرف کانابیس با THC بالا در میان نوجوانان به یک نگرانی جدی سلامت عمومی تبدیل شده است.
قانونیسازی، تجاریسازی و ابهام در پیامرسانی
در سالهای اخیر، حمایت از قانونیسازی کانابیس افزایش یافته و بسیاری آن را کمضررتر از الکل یا مواد افیونی میدانند. با این حال، قانونیسازی بهسرعت با تجاریسازی گسترده همراه شد. فروشگاهها اکنون محصولات متنوعی از خوراکیها گرفته تا ویپها و کنسانترههای بسیار قوی عرضه میکنند که سطح THC در آنها بسیار بالاتر از نسلهای گذشته است.
تبلیغات برخی از این محصولات، مرز میان مصرف پزشکی و تفریحی را کمرنگ کرده است. ادعاهایی درباره کاهش اضطراب یا افسردگی مطرح میشود، در حالی که شواهد علمی درباره اثربخشی کانابیس برای درمان اختلالات روانپزشکی محدود و گاه متناقض است. برخی افراد برای مقابله با استرس یا تروما به مصرف کانابیس روی میآورند، اما در درازمدت ممکن است علائم آنها تشدید شود یا وابستگی ایجاد گردد.
در برخی ایالتها پس از قانونیسازی، مراجعات مرتبط با مصرف کانابیس به بخشهای اورژانس افزایش یافته است. گرچه همبستگی لزوماً به معنای رابطه علت و معلولی نیست، اما این روند نگرانی متخصصان سلامت عمومی را افزایش داده است. به نظر میرسد مسئله تنها قانونیسازی نیست، بلکه سرعت اجرای آن، افزایش قدرت محصولات و نبود آموزش عمومی کافی درباره خطرات کانابیس با THC بالا نیز در این وضعیت نقش دارند.
تغییر روایت فرهنگی درباره کانابیس
بحث درباره کانابیس سالها میان دو قطب مخالف و موافق گرفتار بوده است. مخالفان از خطرات احتمالی سخن گفتهاند و گاه به بزرگنمایی متهم شدهاند. موافقان نیز بر آزادی فردی و اصلاح نظام عدالت کیفری تأکید داشتهاند. هر دو دیدگاه نکات معتبری دارند، اما آنچه اکنون در حال تغییر است، ورود جدی موضوع سلامت روان به متن گفتوگوهای عمومی است.
وقتی کانابیس بهعنوان مادهای کاملاً بیخطر یا حتی درمانی برای همه مشکلات معرفی شود، درک واقعبینانه از ریسک دشوار میشود. مطالعات نشان دادهاند که قانونی بودن یک ماده میتواند برداشت جوانان از میزان خطر آن را کاهش دهد. بنابراین، پذیرش این واقعیت که کانابیس با THC بالا ممکن است با اختلالات روانپریشی مرتبط باشد، به معنای بازگشت به سیاستهای تنبیهی گذشته نیست، بلکه میتواند زمینهای برای مقررات هوشمندانهتر مانند تعیین سقف THC، برچسبگذاری شفاف و محدودیتهای سنی دقیقتر فراهم کند.
آینده سیاستگذاری درباره کانابیس با THC بالا
در بسیاری از مناطق، افکار عمومی همچنان از قانونیسازی حمایت میکند، اما همزمان آگاهی درباره خطرات محصولات پرقدرت در حال افزایش است. بسیاری از مصرفکنندگان ممکن است ندانند محصولات امروزی چند برابر قویتر از گذشته هستند یا اینکه مصرف زودهنگام و سنگین چه پیامدهایی میتواند داشته باشد.
پاسخ آینده احتمالاً ترکیبی از مقررات هدفمند، آموزش عمومی گستردهتر و سرمایهگذاری در خدمات سلامت روان خواهد بود. کانابیس نه مادهای کاملاً بیضرر است و نه پدیدهای مطلقاً مخرب. همانند الکل، میزان مصرف، سن شروع و آسیبپذیری فردی تعیینکننده سطح خطر است. تفاوت اساسی امروز در قدرت بیسابقه محصولات و سرعت تجاریسازی آنهاست؛ سرعتی که از درک اجتماعی و چارچوبهای نظارتی پیشی گرفته است.
اکنون مسئله اصلی یافتن تعادلی میان آزادی فردی و حفاظت از سلامت عمومی، بهویژه برای نسل جوان است. اینکه جامعه تا چه اندازه آماده پذیرش واقعیتهای پیچیده درباره کانابیس با THC بالا باشد، مسیر آینده سیاستگذاری را تعیین خواهد کرد.
