سیده مبینا محسنی تکیه
نوجوانی دوره‌ای پر از تغییرات سریع جسمی، ذهنی و اجتماعی است که معمولاً از سن ۱۰ یا ۱۱ سالگی آغاز می‌شود و چندین سال ادامه دارد. این دوران، یکی از حساس‌ترین مراحل رشد است که جوانان در آن با چالش‌های متعدد عاطفی، رفتاری و اجتماعی روبه‌رو می‌شوند. متأسفانه، در سال‌های اخیر شاهد افزایش قابل توجه مشکلات جدی سلامت روان در میان نوجوانان بوده‌ایم. این بحران نیازمند راهکارهای جامع در سیاست‌گذاری‌های عمومی، تغییرات اساسی در نظام آموزشی و همچنین تلاش‌های والدین برای حمایت از فرزندانشان است.
بحران سلامت روان نوجوانان و نقش سیاست‌های عمومی و مدرسه
افزایش مشکلات روانی و رفتاری در نوجوانان به دلایل متعددی مانند فشارهای اجتماعی، عدم عدالت آموزشی و شرایط نامساعد محیط زیستی بازمی‌گردد. بازنگری در سیاست‌های عمومی و توجه ویژه به عدالت اجتماعی و محیط زیست، می‌تواند استرس‌ها و فشارهای وارد بر نوجوانان را کاهش دهد. همچنین، مراکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا (CDC) توصیه‌هایی به مدارس ارائه کرده‌اند که شامل آموزش مهارت‌های ذهن‌آگاهی، مهارت‌های اجتماعی و آگاهی عاطفی می‌شود تا تاب‌آوری روانی کودکان افزایش یابد.
کارهای خانه؛ پلی برای ارتباط و بهبود سلامت روان نوجوانان
با وجود اهمیت تغییرات گسترده در سطح جامعه و مدرسه، والدین می‌توانند از طریق یک راهکار ساده و عملی به بهبود وضعیت روانی فرزندانشان کمک کنند: کارهای خانه. نوجوانانی که در انجام کارهای خانه مسئولیت دارند، احساس ارزشمندی، تعلق و مسئولیت‌پذیری بیشتری پیدا می‌کنند. این حس موفقیت و ارتباط مثبت با خانواده، به آنها کمک می‌کند تا در حوزه‌های دیگر زندگی مانند مدرسه و روابط اجتماعی نیز عملکرد بهتری داشته باشند. تحقیقات متعددی نشان داده‌اند که نوجوانانی که وظایف خانه را به عهده می‌گیرند، عموماً شادتر، سالم‌تر و موفق‌تر هستند. این فعالیت‌ها باعث می‌شود که آنها نسبت به خود اعتمادبه‌نفس بیشتری داشته و ارتباط بهتری با اعضای خانواده برقرار کنند.
مقاومت نوجوانان در برابر کارهای خانه؛ چرا و چگونه؟
شروع دادن کارهای خانه به نوجوانان ممکن است با مقاومت‌هایی همراه باشد. اگر نوجوان تا پیش از سن ۸ سالگی مسئولیتی نداشته، احتمال دارد در برابر این تغییر نارضایتی نشان دهد و بهانه‌های مختلفی مانند خستگی یا مشغله زیاد بیاورد. از دید نوجوان، کارهای خانه ناخوشایند است زیرا احساس می‌کند به او دستور داده می‌شود، کارها جدی و نه سرگرم‌کننده‌اند و انجام آنها آزادی شخصی‌اش را محدود می‌کند. اما با وجود این مقاومت‌ها، این کارها برای رشد او ضروری و مفید هستند.
گام‌های عملی برای ایجاد عادت انجام کارهای خانه در نوجوانان
برای شروع این مسیر، والدین باید با آرامش و توضیح دقیق، اهمیت کارهای خانه را برای رشد مهارت‌ها و استقلال فرزندشان بیان کنند. تهیه یک فهرست از کارهای روزمره خانه، مشارکت نوجوان در انتخاب وظایف و تعیین پاداش‌ها و پیامدهای انجام یا عدم انجام کار، از جمله گام‌های مؤثر است. برنامه‌ریزی دقیق برای نحوه و زمان انجام هر کار، تأکید بر نکات مثبت در حین انجام وظایف و انعطاف‌پذیری در صورت نیاز، از دیگر نکات مهم این فرآیند است. همچنین، تشکر و قدردانی مداوم والدین باعث ایجاد انگیزه و حس ارزشمندی در نوجوان می‌شود. مهم است که والدین به نظارت مستمر بر انجام کارها ادامه دهند و پس از یک ماه ارزیابی کنند که چه پیشرفت‌هایی حاصل شده و چه مشکلاتی وجود دارد تا بتوانند مسیر را بهتر مدیریت کنند.
اگرچه نوجوانان ممکن است در برابر مسئولیت‌های جدید مقاومت کنند و سعی در فاصله گرفتن از والدین داشته باشند، نیاز عمیق آنها به احساس دوست داشته شدن، احترام و ارزشمندی را نمی‌توان نادیده گرفت. به‌کارگیری مسئولیت‌هایی مانند کارهای خانه و پایبندی به انجام آنها می‌تواند این نیازها را برآورده کند و به رشد سلامت روان و مهارت‌های زندگی نوجوان کمک کند.
