سیده مبینا محسنی تکیه
در دنیای امروز، بیشفکری در کودکان و نوجوانان به یکی از چالشهای مهم والدگری تبدیل شده است. این پدیده نه تنها اضطراب و نگرانی را تشدید میکند، بلکه اعتمادبهنفس و توانایی تصمیمگیری را نیز کاهش میدهد. والدین معمولاً با مشاهده نگرانی فرزندان، سریع وارد عمل میشوند و تلاش میکنند آنها را آرام کنند. اما این واکنش اغلب حلقههای نگرانی را تقویت میکند و بر مشکلات روانی کودک میافزاید. در این مقاله به بررسی علمی بیشفکری در کودکان و راهکارهای عملی برای کمک به آنها میپردازیم.
جستجوی اطمینان و گرفتار شدن در نگرانی
مغزهای بیشفکر کودکان دائماً به دنبال اطمینان هستند. این ذهنها بارها و بارها «چه میشود اگر…؟» را درباره مکالمات گذشته و آینده، عملکرد تحصیلی و روابط اجتماعی مرور میکنند. به عنوان مثال، دختری به نام لیلی که ۱۱ ساله است، نمیتوانست افکاری که میگفت دوستانش او را دوست ندارند، رها کند، حتی وقتی هیچ مدرکی برای این نگرانی وجود نداشت.
مهم است که والدین بدانند بیشفکری یک ویژگی شخصیتی نیست، بلکه عاملی است که باعث اضطراب، نگرانی و کاهش اعتمادبهنفس در کودکان میشود. کودکان و نوجوانان بیشفکر گرفتار حلقههای بیپایان نگرانی و نیاز مداوم به اطمینان هستند که نه تنها اضطرابشان را کاهش نمیدهد، بلکه آن را تشدید میکند.
بیشفکری در زندگی واقعی کودکان
تجربههای روزمره کودکان نشان میدهد که بیشفکری چگونه زندگی آنها را تحت تاثیر قرار میدهد. برای مثال، هنری، پسر ۱۱ سالهای که تکالیف مدرسه را درک میکند اما قادر به شروع کار نیست، مدام تصور اشتباهات احتمالی و زمان تلفشده را در ذهن خود مرور میکند و این باعث فلج شدن او میشود. در چنین مواقعی، والدین با پذیرش احساسات کودک و همدلی با او میتوانند به کاهش اضطراب کمک کنند. ایجاد هماهنگی عاطفی و گامبهگام پیش رفتن باعث میشود کودک قدمهای کوچک برای انجام کار خود بردارد و بفهمد نگرانیهایش اغراقآمیز بودهاند.
نمونه دیگر سارا، دختری ۱۴ ساله است که پس از عدم پاسخ یک دوست به پیامک، در حلقهای از نگرانی و خودتنبیهی گرفتار شده بود. او بارها از خود میپرسید آیا صحبتش عجیب بوده یا در دوستی موفق نبوده است. والدین با کمک به کودک برای پذیرش احساسات، مدیریت نگرانی و تمرکز بر اقدامات کوچک و ملموس، میتوانند چرخه بیشفکری را بشکنند.
دنیس، پسر ۹ سالهای، در تصمیمگیریهای روزمره مشکل دارد و هر انتخاب برای او پر از ریسک و احتمال پشیمانی به نظر میرسد. این نوع بیشفکری باعث میشود کودک درگیر نگرانی درباره اتفاقات آینده باشد. والدین با پذیرش تمایل کودک به بیشفکری و آموزش روشهای ساده تصمیمگیری و تحمل عدم اطمینان، میتوانند مهارتهای مقابلهای او را تقویت کنند.
نقش والدین در مقابله با بیشفکری
اغلب وقتی کودکان مضطرب هستند، والدین سعی میکنند آنها را فوراً آرام کنند. اما این واکنش معمولاً باعث ادامه یافتن حلقههای نگرانی میشود. برای کمک به کودکانی که بیشفکر هستند، والدین باید ابتدا متوجه شوند که بیشفکری عامل اصلی مشکلات است. سپس با روشهایی مانند توقف و نامگذاری بیشفکری، مدیریت و محدود کردن زمان آن، انجام اقدامات کوچک و تحمل عدم اطمینان، میتوانند به کودک کمک کنند تا از چرخه نگرانی خارج شود و اعتمادبهنفس و آرامش روانی خود را بازسازی کند.
بیشفکری در کودکان یک پدیده رایج اما قابل کنترل است. والدینی که روشهای علمی برای مدیریت آن را میدانند، میتوانند با پذیرش احساسات کودک، ایجاد همدلی، تشویق به اقدام و تحمل عدم اطمینان، چرخه نگرانی را بشکنند و رشد روانی سالم فرزند خود را تضمین کنند. شناخت بیشفکری به عنوان عامل اصلی اضطراب و آموزش تکنیکهای مقابلهای به کودکان، کلید موفقیت والدگری مؤثر و افزایش اعتمادبهنفس فرزندان است.
