بازی | قدرت پنهان رشد کودکان

آیا آخرین بار کی بود که کودکی را دیدید که کاملاً در بازی غرق شده باشد؛ برج بلوک می‌سازد، دوستانش را در حیاط دنبال می‌کند یا دنیای خیالی خود را با هر چیزی که در دسترس دارد خلق می‌کند؟ این لحظات تنها خاطرات شیرین کودکی نیستند بلکه بر اساس پژوهش‌های علمی، پایه‌های رشد سالم کودک هستند. تحقیقات نشان می‌دهد کودکان امروز نسبت به نسل‌های گذشته زمان کمتری را به بازی آزاد اختصاص می‌دهند. در عصری که برنامه‌های فشرده، زمان استفاده از صفحه نمایش و تمرکز بر آماده‌سازی برای مدرسه شدید است، بسیاری از کودکان از تجربه‌های کاوش، ریسک‌پذیری و بازی در فضای باز محروم شده‌اند. کاهش بازی آزاد و به ویژه بازی در فضای باز، تهدیدی جدی برای رشد اجتماعی، عاطفی و عصبی آن‌ها به شمار می‌رود.

بازی و رشد شناختی و عصبی

کیم کوپکو، مدیر پروژه «والدگری: کودکان، خانواده‌ها و جوامع سالم» در دانشگاه کرنل، سال‌ها بر روی نحوه تفکر والدین درباره بازی و یادگیری مطالعه کرده است. او می‌گوید روان‌شناسان کلاسیک مانند ژان پیاژه و لوو ویگوتسکی نشان داده‌اند که کودکان از طریق بازی یاد می‌گیرند. بازی موجب تقویت مهارت‌های عملکرد اجرایی مغز می‌شود، مناطقی که مسئول خلاقیت، کنجکاوی و حل مسئله هستند و به کودکان کمک می‌کنند رفتار خود را کنترل و خودتنظیمی داشته باشند. بازی به کودکان حس کنترل می‌دهد و به آن‌ها اجازه می‌دهد علاقه‌مندی‌های خود را بدون عجله کشف کنند. انواع مختلف بازی، به‌ویژه بازی با والدین، ذهن کودک را درگیر کرده و فضایی برای خلاقیت و کشف فراهم می‌کند. شواهد نشان می‌دهد بازی همچنین به کودکان کمک می‌کند احساسات خود را تنظیم کرده و دنیای پیرامون را قابل مدیریت و امن ببینند.

تفاوت بازی و آماده‌سازی برای مدرسه

تحقیقات کوپکو همراه با پروفسور مارینلا کازسولا در کرنل نشان داده است والدین تفاوت روشنی بین بازی و فعالیت‌های آماده‌سازی برای مدرسه قائل هستند. والدینی که اهمیت بازی آزاد را می‌دانستند، ارزش بسیاری برای بازی با والدین، بازی با کودکان دیگر، پازل، بلوک‌ها، مطالعه، هنر و صنایع دستی، بازی در فضای باز و بازی بدون هدایت قائل بودند. در عین حال، این والدین استفاده از تبلت و تماشای ویدیو را برای رشد کودکان خود کم‌اهمیت می‌دانستند. با این حال، هنگام مشاهده تعامل والدین با کودکان، بیشتر آن‌ها ترکیبی از اسباب‌بازی‌های سنتی و الکترونیکی را انتخاب کردند؛ معمولاً دو اسباب‌بازی سنتی و یک اسباب‌بازی الکترونیکی، با وجود اینکه در پاسخنامه‌ها ترجیح آن‌ها برای اسباب‌بازی‌های سنتی قوی‌تر بود. این یافته نشان می‌دهد والدین ممکن است هنگام صحبت درباره بازی، اسباب‌بازی‌های غیرالکترونیکی را ترجیح دهند و هنگام فعالیت‌های آموزشی با هدف آماده‌سازی مدرسه، از اسباب‌بازی‌های الکترونیکی استفاده کنند. نکته مهم دیگر این بود که کودکانی که والدینشان اسباب‌بازی‌های الکترونیکی را نامناسب می‌دانستند، دارای مهارت واژگان بالاتری بودند.

راهکارهای علمی برای والدین

تحقیقات نشان می‌دهد والدین باید درک کنند کودکان از طریق بازی یاد می‌گیرند و این فرآیند نه تنها سرگرم‌کننده بلکه برای رشد شناختی، زبانی، اجتماعی و عاطفی حیاتی است. آن‌ها باید تفاوت بین یادگیری از طریق بازی و فعالیت‌های آماده‌سازی مدرسه را بشناسند و فرصت‌های مختلفی برای بازی ایجاد کنند؛ از بازی آزاد بدون هدایت گرفته تا بازی در فضای باز، بازی با والدین و بازی با سایر کودکان. بازی والدین و کودک اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا والدین می‌توانند رفتار غیرکلامی کودک را مشاهده کنند، کنجکاوی او را پرورش دهند، مهارت خودتنظیمی را تقویت کنند و زبان و تخیل کودک را بهبود بخشند. والدین باید مراقب زمان استفاده از صفحه نمایش باشند، به‌ویژه برای کودکان زیر دو سال و آموزش والدین برای کاهش یا جلوگیری از استفاده از دستگاه‌های دیجیتال بسیار مؤثر است.

پیام نهایی: بازی، ستون اصلی رشد کودکان

در فرهنگی که تمرکز زیادی بر موفقیت تحصیلی و پر کردن هر لحظه از زمان کودکی با فعالیت‌های آموزشی وجود دارد، نباید فراموش کنیم که بازی نه یک لوکس و نه استراحتی بی‌هدف، بلکه یک ابزار بنیادین برای رشد کودکان است. بازی باعث می‌شود کودکان دنیای اطراف خود را بفهمند، مهارت‌های شناختی و اجتماعی خود را تقویت کنند و مقاومت در برابر استرس و فشارهای محیطی را بیاموزند. نسخه ساده و مؤثر این است: هر روز با کودک خود بازی کنید، بگذارید او رهبری کند و زمان، فضا و آزادی کاوش، خیال‌پردازی و کشف را به او بدهید. مغز در حال رشد و آینده کودک از این سرمایه‌گذاری سود خواهد برد.