سیده مبینا محسنی تکیه
سؤال یگانه و مهمترین سؤالی که در زندگی خود خواهیم پرسید، این است: «من کی هستم؟» بهطور کلی، ما آموزش نمیبینیم که چگونه به این سؤال پاسخ دهیم و معمولاً حتی آن را مطرح نمیکنیم، مگر اینکه به نقطهای برسیم که در مقابل پرتگاه فریاد بزنیم و منتظر پژواک صدا باشیم. در آن لحظه، حقیقتاً میخواهیم بدانیم، اما آیا واقعاً باید تا لبهی پرتگاه صبر کنیم تا بتوانیم این سؤال اساسی را مطرح کنیم؟
قبل از رسیدن به لحظات بحران، ما خود را از طریق آینههایی که دنیا جلوی ما میگذارد، تعریف میکنیم. ابتدا خود را در چشمهای والدین میبینیم، سپس در چشمهای خواهر و برادر و خانوادهی گسترده، بعد در نگاه همسالان، معلمان و دیگر مقامات. در همین بین، شبکههای اجتماعی نیز تصویری جدید از ما ارائه میدهند. ما دیده میشویم و همزمان برداشتها و سوءبرداشتهای دیگران را طوری میبینیم که انگار واقعیت ما هستند. اما آینهها همیشه تصویری معکوس نشان میدهند و ما این تصویر معکوس را باور میکنیم.
نقشهای تحمیلی و درونیسازی آنها
حتی کودکی که هویت «سرکش» را درونی میکند، نمونهای از این مسئله است. برخی او را ذاتاً بد میدانند، یا میگویند «کنترلناپذیر» است و فقط میخواهد والدینش را خجالتزده کند. اما از دیدگاه درمان فراشخصی، جانی کوچک در حقیقت همان چیزی شده است که والدین و خانوادهاش به آن نیاز داشتهاند. والدین ممکن است خود زندگی محدود و سرکوبشدهای داشته باشند؛ قوانینی که باید رعایت کنند و نقش «خوب بودن» که آنها را اسیر کرده است. این انرژی سرکوبشده به کودک منتقل میشود و جانی، بدون اینکه بداند، نقش سرکش را بازی میکند تا والد بتواند با آن از بیرون مواجه شود.
رهایی از قفس هویت تحمیلی
والدین اغلب سعی میکنند کودک را وادار کنند همان قفس و هویت «خوب بودن» را تجربه کند. اما جانی انرژی و نیرویی را برای والد فعال میکند، بدون آنکه هیچکدام از آنها متوجه باشند. این فرآیند تقریباً در همهی ما وجود دارد؛ ما هویتهایی را درونی میکنیم که از نگاه خانواده و جامعه دریافت کردهایم و آنها را بهعنوان خود واقعی خود زندگی میکنیم. این چرخه سالها ادامه پیدا میکند و هویت واقعی ما همچنان در سایه نقشهای تحمیلی پنهان میماند.
برای یافتن خود واقعی، باید دست از نگاه کردن به چشمهای دیگران برداریم و به درون نگاه کنیم. این تصمیم، به خودی خود، عمیق و تحولآفرین است: «میخواهم به غارهای درونی خودم سفر کنم.» پس از این تصمیم، میتوانیم از کمک یک رواندرمانگر در محیطی امن بهره ببریم تا مسیر کشف خود واقعی را بهصورت ایمن و هدایتشده طی کنیم.
ابزارها و تمرینات برای کشف خود
دفترچهنویسی یکی از ابزارهای مهم در این مسیر است. این دفترچه، گفتگوی درونی میان هویت و خود واقعی ماست، نه خاطرهنویسی روزانه. میتوانید داستانی از چگونگی شکلگیری هویت خود بنویسید و بررسی کنید که آیا نقش مراقب، ابرزن، نجاتدهنده، قربانی، کودک ابدی، فرزند طلایی یا نقش دیگری را بازی میکنید. میتوانید تصویری از خود واقعی ترسیم کنید یا نقاشی کنید تا تصویری ملموس از خود پیدا کنید. این تکنیکها تنها ابزارهایی هستند؛ سفر واقعی نیازمند عزم و اراده است.
این همان سفر قهرمان حقیقی است، جایی که باید به اعماق درون برویم، لایههای هویت تحمیلی را کنار بزنیم و در نهایت با خود واقعی ملاقات کنیم و او را بازیابیم. این سفر، شجاعانه و مملو از کشف است و تنها با اراده و تعهد به خود امکانپذیر است.
