کراتین سالهای طولانی عمدتاً با باشگاههای ورزشی، ورزشکاران و افزایش حجم عضلانی شناخته میشد. اما این نگاه در حال تغییر است.
در سالهای اخیر، پژوهشگران توجه ویژهای به تأثیرات کراتین بر عملکرد سیستم عصبی مرکزی پیدا کردهاند. سؤال اصلی این است که آیا اثر این ماده بر انرژی سلولی میتواند پیامدهایی برای سلامت روان و درمان افسردگی داشته باشد؟
مغز نیز به کراتین نیاز دارد
از نظر بیولوژیکی، این فرضیه منطقی به نظر میرسد. کراتین در بازتولید آدینوزین تریفسفات (ATP) که منبع اصلی انرژی سلولهاست، نقش مستقیمی ایفا میکند. اگرچه بخش اعظم کراتین بدن در عضلات اسکلتی ذخیره میشود، اما مغز نیز سیستم کراتینی اختصاصی خود را دارد.
از آنجا که مغز نیاز به انرژی بسیار بالایی دارد، محققان مطرح کردهاند که افزایش دسترسی به کراتین میتواند بر برخی از فرآیندهای دخیل در خلقوخو و شناخت تأثیر بگذارد. با این حال، وجود یک مکانیسم زیستی الزماً به این معنی نیست که مصرف کراتین حتماً باعث بهبود احساسات یا شفافیت ذهنی فرد میشود.
یکی از دلایل جلب توجه کراتین در روانپزشکی، احتمال نقش متابولیسم انرژی مغز در اختلال افسردگی است. مرور علمی انجامشده در سال ۲۰۲۴ نشان داد که مکمل کراتین میتواند از طریق متابولیسم انرژی مغز و نوروپلاستیسیته (انعطافپذیری عصبی) مؤثر باشد، هرچند بر لزوم انجام آزمونهای بالینی دقیقتر تأکید کرد.
یک مرور سیستماتیک و متانالیز در سال ۲۰۲۵ که شامل ۱۱ کارآزمایی بالینی و ۱۰۹۳ شرکتکننده بود، نشان داد که کراتین با کاهش علائم افسردگی همراه است؛ اما میزان بهبود در مقیاس ۱۷ متغیره همیلتون حدود ۲.۲ امتیاز بود که پایینتر از آستانه حداقل ۳ امتیاز برای اثربخشی بالینی ملموس قرار دارد. بنابراین قطعیت علمی این شواهد همچنان پایین ارزیابی میشود.
وقتی کراتین با درمانهای افسردگی همراه میشود
امیدبخشترین تحقیقات، کراتین را نه به عنوان جایگزین درمان، بلکه به عنوان مکمل درمان (Adjunctive Treatment) بررسی کردهاند.
یک کارآزمایی بالینی تصادفیسازیشده در سال ۲۰۲۵ نشان داد مصرف مصرف مکمل خوراکی کراتین مونوهیدرات همراه با درمان شناختی رفتاری (CBT)، پاسخ به درمان را در مبتلایان به افسردگی بهبود میبخشد. البته محققان تأکید کردند که این یافتهها ابتدایی بوده و نیازمند بررسیهای گستردهتر است.
همچنین سازمان ایمنی غذایی اروپا (EFSA) در ارزیابی سال ۲۰۲۴ خود اعلام کرد شواهد کافی برای اثبات رابطه علت و معلولی بین مکمل کراتین و بهبود عملکرد شناختی وجود ندارد. البته تأثیر کراتین ممکن است در شرایطی که مغز تحت فشار متابولیک بالاتری است (مانند محرومیت از خواب یا سالمندی) ملموستر باشد.
یک مکمل غذایی، نه یک داروی درمانکننده
کراتین موقعیت ویژهای در میان مکملهای مورد مطالعه برای سلامت روان دارد؛ زیرا ایمن بودن و تحملپذیری آن اثبات شده است. با این حال، ایمن بودن به معنای اثربخشی قطعی در درمان افسردگی نیست.
برای برخی افراد، استفاده از مکملهای غذایی پذیرفتنیتر از داروهای روانپزشکی است، زیرا انگلزدایی و استیگمای مرتبط با داروهای اعصاب بر تصمیمگیری آنان تأثیر میگذارد. ترجیح دادن یک مکمل قابل درک است، اما نباید آن را جایگزین درمانهای اثباتشده علمی دانست.
در حال حاضر شواهد علمی نشان میدهند که کراتین ممکن است فواید اندکی برای بهبود افسردگی (بهویژه به عنوان مکمل درمانهای اصلی) داشته باشد، اما اثرات آن بر تقویت حافظه و شناخت همچنان یکنواخت و قطعی نیست.
شناسنامه و منبع مقاله علمی
-
عنوان اصلی مقاله: Could Creatine Improve Mental Health?
-
نویسندگان: Marcela Gottschald
-
مرجع و مجله: Psychology Today (وبلاگ Dose and Meaning)
-
شماره ثبت مقاله (PMCID / DOI): ثبتشده در مجله پیپر علمی روانشناسی (مبتنی بر رفرنسهای DOI: ۱۰.۱۰۱۶/j.euroneuro.۲۰۲۴.۱۱.۰۰۴ و ۱۰.۷۷۵۹/cureus.۷۱۶۳۸)
-
لینک دسترسی مستقیم به مقاله علمی: https://www.psychologytoday.com/sg/blog/dose-and-meaning/202608/could-creatine-improve-mental-health
