شبکه‌های اجتماعی و پیوند خانوادگی

آیا شبکه‌های اجتماعی خانواده را از هم دور می‌کنند؟

پژوهشی تازه نشان می‌دهد استفاده بیشتر والدین و نوجوانان از شبکه‌ اجتماعی خانواده را لزوماً به سمت کاهش صمیمیت خانوادگی، افزایش تعارض یا تضعیف رابطه والد و فرزند نمی‌برد. این یافته، تصور رایج درباره تأثیر مستقیم زمان حضور در شبکه‌های اجتماعی بر روابط خانوادگی را به چالش می‌کشد.

به گزارش روان۲۴، پژوهشگران دانشگاه علم و فناوری نروژ در مطالعه‌ای طولی، رابطه میان استفاده والدین و نوجوانان از شبکه‌های اجتماعی و کیفیت روابط خانوادگی را بررسی کردند. نتایج این مطالعه که چهارم ژوئن ۲۰۲۶ در مجله علمی «نوجوانی و جوانی» منتشر شد، نشان داد افزایش استفاده معمول از شبکه‌های اجتماعی به‌تنهایی افت کیفیت روابط خانوادگی را پیش‌بینی نمی‌کند.

بررسی ۹۷۹ خانواده در یک دهه

پژوهشگران برای بررسی این موضوع، اطلاعات ۹۷۹ نوجوان و خانواده‌های آن‌ها را در شهر تروندهایم نروژ تحلیل کردند. آن‌ها شرکت‌کنندگان را از ۱۰ تا ۲۰ سالگی و در شش مرحله، با فاصله‌های دوساله ارزیابی کردند.

این بررسی فقط به مدت استفاده از تلفن همراه محدود نبود. محققان دفعات بررسی شبکه‌های اجتماعی، میزان فعالیت آنلاین و زمان استفاده از این پلتفرم‌ها را نیز سنجیدند.

همچنین والدین درباره عادت‌های استفاده خود از شبکه‌های اجتماعی به پرسش‌ها پاسخ دادند. پژوهشگران در کنار این اطلاعات، میزان صمیمیت والدین و فرزندان، تعارض‌های خانوادگی، عملکرد خانواده و امنیت دلبستگی نوجوانان را بررسی کردند.

نتیجه‌ای برخلاف تصور رایج

نتایج تحلیل‌ها نشان داد افزایش استفاده نوجوانان از شبکه‌های اجتماعی در طول زمان، به‌طور معناداری کاهش کیفیت روابط آن‌ها با والدین را پیش‌بینی نمی‌کند.

همچنین پژوهشگران ارتباط پایداری میان میزان استفاده والدین از شبکه‌های اجتماعی و مشکلات عملکرد خانواده پیدا نکردند.

این یافته اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بسیاری از مطالعات قبلی صرفاً ارتباط میان استفاده زیاد از شبکه‌های اجتماعی و روابط ضعیف خانوادگی را بررسی کرده بودند. اما وجود هم‌زمان این دو عامل لزوماً به معنای رابطه علت و معلولی نیست.

برای مثال، ممکن است نوجوانی که رابطه پرتنشی با والدین دارد، بیشتر به شبکه‌های اجتماعی پناه ببرد. بنابراین نمی‌توان همیشه استفاده بیشتر از این پلتفرم‌ها را علت مشکلات خانوادگی دانست.

همه استفاده‌های دیجیتال یکسان نیستند

پژوهشگران تأکید کردند که یافته‌های مطالعه به معنای بی‌ضرر بودن تمام رفتارهای دیجیتال نیست.

این تحقیق بیشتر میزان و دفعات استفاده از شبکه‌های اجتماعی را بررسی کرد؛ بنابراین نمی‌تواند درباره تمام موقعیت‌های استفاده از تلفن همراه نتیجه‌گیری کند.

برای مثال، وقتی یکی از اعضای خانواده هنگام گفت‌وگو دائماً تلفن همراه خود را بررسی می‌کند، ممکن است ارتباط چهره‌به‌چهره مختل شود. همچنین کناره‌گیری مداوم از فعالیت‌های مشترک خانوادگی می‌تواند فرصت تعامل عاطفی را کاهش دهد.

محققان پیشنهاد کردند پژوهش‌های آینده به جای تمرکز صرف بر مدت استفاده، وقفه‌هایی را بررسی کنند که فناوری در تعاملات روزمره خانواده ایجاد می‌کند.

کیفیت رابطه مهم‌تر از زمان استفاده است

این پژوهش نگاه دقیق‌تری به رابطه فناوری و خانواده ارائه می‌دهد. صرف دانستن اینکه والدین یا نوجوانان چند ساعت در شبکه‌های اجتماعی حضور دارند، برای ارزیابی کیفیت روابط خانوادگی کافی نیست.

نحوه استفاده از فناوری، زمان استفاده و تأثیر آن بر گفت‌وگوهای روزمره نیز اهمیت دارد.

در نتیجه، به جای تمرکز صرف بر محدود کردن زمان استفاده از تلفن همراه، خانواده‌ها می‌توانند به کیفیت تعاملات خود توجه کنند. حفظ گفت‌وگو، اختصاص زمان مشترک و حضور مؤثر اعضا در فعالیت‌های خانوادگی همچنان از عوامل مهم تقویت روابط هستند.

منبع پژوهش:

عنوان اصلی: Social Media Use and the Quality of Family Relationships: A Six-Wave Longitudinal Study of Within-Family Effects from Age ۱۰ to ۲۰

نویسندگان: حبیب نیاراق نوبخت، لارس ویکستروم و سیلجه اشتاینسبک

مجله: Journal of Youth and Adolescence

تاریخ انتشار: ۴ ژوئن ۲۰۲۶

شناسه DOI: ۱۰.۱۰۰۷/s10964-۰۲۶-۰۲۳۶۲-۵

متن کامل پژوهش در پاب‌مد سنترال