ستایش ایدی زاده
مقایسه مداوم ظاهر، موفقیت تحصیلی و شرایط زندگی با دیگران می‌تواند با افزایش پریشانی روان‌شناختی دانشجویان ارتباط داشته باشد. یک پژوهش تازه نشان می‌دهد خودکارآمدی و احساس انسجام روانی ممکن است در کاهش ارتباط میان این فشارها و مشکلات سلامت روان نقش مهمی داشته باشند.
به گزارش روان۲۴، پژوهشی که ۴ نوامبر ۲۰۲۶ در نشریه علمی «فرانتیرز این سایکولوژی» منتشر شد، رابطه میان اضطراب درباره ظاهر جسمانی، مقایسه اجتماعی و سلامت روان دانشجویان ژاپنی را بررسی کرد. این مطالعه همچنین نقش سه منبع مقابله‌ای را سنجید: حمایت اجتماعی، خودکارآمدی و احساس انسجام.
مقایسه اجتماعی چگونه بر سلامت روان اثر می‌گذارد؟
مقایسه اجتماعی فرایندی است که طی آن افراد شرایط، توانایی‌ها و ویژگی‌های خود را با دیگران می‌سنجند.
این مقایسه در محیط دانشگاه شکل‌های مختلفی دارد. دانشجو ممکن است نمرات خود را با هم‌کلاسی‌ها مقایسه کند، از موفقیت دیگران احساس عقب‌ماندگی داشته باشد یا درباره ظاهر خود نگران شود.
چنین مقایسه‌هایی همیشه پیامد منفی ندارند. گاهی افراد با مشاهده پیشرفت دیگران انگیزه بیشتری پیدا می‌کنند. بااین‌حال، مقایسه مداوم و همراه با ارزیابی منفی خود می‌تواند فشار روانی ایجاد کند.
اضطراب درباره ظاهر چه نقشی دارد؟
پژوهشگران یکی از عوامل بررسی‌شده را اضطراب درباره ظاهر جسمانی در موقعیت‌های اجتماعی قرار دادند.
این نوع اضطراب زمانی شکل می‌گیرد که فرد نگران ارزیابی منفی دیگران درباره بدن و ظاهر خود باشد.
برای مثال، دانشجویی ممکن است در جمع‌های دانشگاهی، کلاس‌های ورزشی یا موقعیت‌های اجتماعی دائماً نگران ظاهرش باشد. چنین نگرانی‌هایی می‌توانند اعتمادبه‌نفس او را تحت تأثیر قرار دهند.
نتایج پژوهش نشان داد هم اضطراب درباره ظاهر جسمانی و هم گرایش به مقایسه اجتماعی با پریشانی روان‌شناختی بیشتر ارتباط دارند.
بررسی ۴۷۳ دانشجو چه چیزی نشان داد؟
پژوهشگران اطلاعات ۴۷۳ دانشجوی یک دانشگاه در غرب ژاپن را تحلیل کردند. شرکت‌کنندگان پرسشنامه‌هایی درباره سلامت روان، مقایسه اجتماعی، نگرانی درباره ظاهر و راهبردهای مقابله‌ای تکمیل کردند.
نتایج اولیه نشان داد هر دو عامل مقایسه اجتماعی و اضطراب درباره ظاهر با افزایش نشانه‌های پریشانی روان‌شناختی ارتباط دارند.
اما بررسی دقیق‌تر، یافته مهم‌تری را آشکار کرد: پس از در نظر گرفتن خودکارآمدی و احساس انسجام، ارتباط مستقل این دو عامل با پریشانی روان‌شناختی دیگر از نظر آماری معنادار نبود.
این نتیجه نشان می‌دهد منابع روان‌شناختی درونی ممکن است نقش مهمی در نحوه مواجهه دانشجویان با فشارهای اجتماعی داشته باشند.
خودکارآمدی چگونه به دانشجویان کمک می‌کند؟
خودکارآمدی به باور فرد درباره توانایی خودش برای مدیریت موقعیت‌ها و انجام موفقیت‌آمیز وظایف گفته می‌شود.
دانشجویی که خودکارآمدی بیشتری دارد، معمولاً هنگام مواجهه با شکست تحصیلی یا مقایسه با دیگران، توانایی بیشتری برای ارزیابی واقع‌بینانه شرایط خود احساس می‌کند.
در این پژوهش، خودکارآمدی با سطح پایین‌تر پریشانی روان‌شناختی ارتباط داشت. همچنین ورود این متغیر به مدل آماری، قدرت ارتباط میان مقایسه اجتماعی و اضطراب درباره ظاهر با سلامت روان را کاهش داد.
احساس انسجام؛ منبعی برای مقابله با فشار روانی
یکی دیگر از عوامل مهم مطالعه، احساس انسجام بود.
این مفهوم به درک فرد از زندگی به‌عنوان تجربه‌ای قابل فهم، قابل مدیریت و معنادار اشاره دارد.
افرادی که احساس انسجام بیشتری دارند، معمولاً موقعیت‌های دشوار را بهتر تحلیل می‌کنند و برای مواجهه با آنها منابع و توانایی‌های خود را در نظر می‌گیرند.
در میان سه منبع مقابله‌ای بررسی‌شده، احساس انسجام قوی‌ترین ارتباط را با کاهش پریشانی روان‌شناختی نشان داد.
مدل آماری پژوهشگران نیز نشان داد این عامل حدود ۳۶٫۷ درصد از تغییرات نمرات پریشانی روان‌شناختی را در مدل مربوط به خود توضیح می‌دهد.
آیا حمایت اجتماعی به‌تنهایی کافی است؟
پژوهشگران حمایت اجتماعی را نیز بررسی کردند. نتایج نشان داد این عامل با وضعیت بهتر سلامت روان ارتباط دارد؛ اما برخلاف انتظار، نتوانست ارتباط مقایسه اجتماعی و اضطراب درباره ظاهر با پریشانی روان‌شناختی را به همان شکل دو منبع درونی کاهش دهد.
پژوهشگران چند توضیح احتمالی برای این نتیجه مطرح کردند. ممکن است حمایت دریافتی با نیاز واقعی دانشجو هماهنگ نباشد یا روابطی که فرد در آنها حمایت دریافت می‌کند، از نظر عاطفی متقابل نباشند.
بنابراین، صرف وجود حمایت اجتماعی همیشه به معنای تجربه حمایت مؤثر نیست.
دانشگاه‌ها چگونه می‌توانند از سلامت روان دانشجویان حمایت کنند؟
نتایج این مطالعه اهمیت آموزش مهارت‌های مقابله‌ای را در محیط دانشگاه برجسته می‌کند.
دانشگاه‌ها می‌توانند برنامه‌هایی برای تقویت خودکارآمدی، مدیریت فشارهای اجتماعی و افزایش توانایی حل مسئله طراحی کنند.
همچنین آموزش پذیرش تفاوت‌های فردی و کاهش فضای رقابت ناسالم می‌تواند به ایجاد محیط دانشگاهی حمایتگرتر کمک کند.
البته این پژوهش فقط دانشجویان یک دانشگاه ژاپنی را بررسی کرده و نتایج آن را نمی‌توان بدون بررسی بیشتر به همه دانشجویان تعمیم داد. طراحی مقطعی مطالعه نیز امکان اثبات رابطه علت و معلولی را فراهم نمی‌کند.
شناسنامه و منبع مقاله علمی
عنوان اصلی مقاله: A hierarchical regression analysis of social physique anxiety, social comparison orientation, and coping strategies in relation to mental health among Japanese university students
نویسندگان: یوکو او. هیرانو، آریسا سو و مینوری ایشیدا
مرجع و مجله: فرانتیرز این سایکولوژی (Frontiers in Psychology)، سال ۲۰۲۶، جلد ۱۷
تاریخ انتشار: ۴ نوامبر ۲۰۲۶
شناسه DOI: ۱۰.۳۳۸۹/fpsyg.۲۰۲۶.۱۸۹۳۱۵۲
لینک دسترسی مستقیم: https://doi.org/10.3389/fpsyg.2026.1893152
