تنهایی در مدرسه

حضور دائمی در جمع همسالان همیشه به معنای احساس تعلق نیست. پژوهشی تازه نشان می‌دهد حمایت همکلاسی‌ها، احساس امنیت و علاقه به مدرسه می‌توانند نقش مهمی در کاهش تنهایی نوجوانان داشته باشند؛ حتی زمانی که آن‌ها هر روز در محیطی شلوغ و پررفت‌وآمد حضور دارند.

به گزارش روان۲۴، پژوهشگران دانشگاه کنت انگلستان در مطالعه‌ای با عنوان «همیشه با دیگران، اما همچنان تنها: ارتباط محیط مدرسه با احساس تنهایی نوجوانان» وضعیت ۵۳۷۷ دانش‌آموز ۱۱، ۱۳ و ۱۵ ساله را بررسی کردند. این پژوهش ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶ در مجله علمی «سلامت روان کودک و نوجوان» منتشر شد.

بررسی نقش محیط مدرسه در تنهایی نوجوانان

پژوهشگران برای بررسی عوامل مرتبط با تنهایی، شش مؤلفه از زندگی مدرسه‌ای نوجوانان را ارزیابی کردند:

• احساس تعلق به مدرسه

• فشار ناشی از تکالیف و فعالیت‌های درسی

• علاقه به حضور در مدرسه

• احساس امنیت در محیط آموزشی

• حمایت همکلاسی‌ها

• حمایت معلمان

اطلاعات این مطالعه از پژوهش بین‌المللی رفتارهای سلامت دانش‌آموزان در سن مدرسه در انگلستان به دست آمد. محققان سپس ارتباط این عوامل را با تجربه تنهایی نوجوانان بررسی کردند.

حمایت همکلاسی‌ها چه اهمیتی دارد؟

نتایج نشان داد حمایت همکلاسی‌ها با احتمال کمتر تجربه تنهایی ارتباط دارد. نوجوانانی که از دوستان و همکلاسی‌های خود حمایت بیشتری دریافت می‌کردند، کمتر احساس تنهایی داشتند.

این یافته اهمیت روابط همسالان را در دوران نوجوانی نشان می‌دهد. دوستی در این دوره فقط به معنای گذراندن اوقات فراغت نیست؛ بلکه می‌تواند احساس پذیرفته‌شدن، ارزشمندی و تعلق را در نوجوان تقویت کند.

در مقابل، طرد شدن از گروه همسالان یا نداشتن ارتباط صمیمانه با دیگر دانش‌آموزان ممکن است تجربه حضور در مدرسه را دشوارتر کند.

فشار درسی و احساس تنهایی

یکی دیگر از یافته‌های مطالعه به فشار تحصیلی مربوط بود. پژوهشگران دریافتند فشار کمتر ناشی از تکالیف مدرسه با احتمال پایین‌تر احساس تنهایی ارتباط دارد.

وقتی دانش‌آموزان بخش زیادی از زمان و انرژی خود را صرف انجام تکالیف و نگرانی درباره عملکرد تحصیلی می‌کنند، ممکن است فرصت کمتری برای برقراری ارتباط با همسالان داشته باشند.

البته این نتیجه به معنای بی‌اهمیت بودن آموزش یا ضرورت حذف تکالیف نیست؛ بلکه نشان می‌دهد مدارس باید میان اهداف آموزشی و نیازهای اجتماعی دانش‌آموزان تعادل برقرار کنند.

احساس تعلق، عامل مهم دیگری است

احساس تعلق به مدرسه نیز با کاهش احتمال تنهایی ارتباط معناداری داشت. دانش‌آموزانی که مدرسه را محیطی پذیرا و متعلق به خود می‌دانستند، کمتر احساس تنهایی گزارش کردند.

علاقه به مدرسه و احساس امنیت در محیط آموزشی نیز با احتمال پایین‌تر تنهایی همراه بودند.

این نتایج نشان می‌دهد کیفیت فضای اجتماعی مدرسه می‌تواند به اندازه امکانات آموزشی اهمیت داشته باشد. نوجوانان علاوه بر یادگیری، به محیطی نیاز دارند که در آن احساس پذیرش و امنیت کنند.

چرا حمایت معلمان کافی نبود؟

یکی از یافته‌های قابل توجه مطالعه این بود که حمایت معلمان پس از در نظر گرفتن سایر عوامل بررسی‌شده، ارتباط آماری معناداری با احساس تنهایی نشان نداد.

این نتیجه به معنای بی‌اهمیت بودن نقش معلمان نیست. ممکن است روابط همسالان و احساس تعلق به گروه دانش‌آموزی، ارتباط نزدیک‌تری با تجربه روزمره تنهایی داشته باشند.

به همین دلیل، برنامه‌های مقابله با تنهایی نباید فقط بر ارتباط معلم و دانش‌آموز تمرکز کنند؛ بلکه باید روابط میان خود دانش‌آموزان را نیز در نظر بگیرند.

مدرسه چگونه می‌تواند تنهایی را کاهش دهد؟

نتایج این پژوهش بر ضرورت توجه به روابط اجتماعی در برنامه‌های آموزشی تأکید می‌کند. مدارس می‌توانند با اجرای فعالیت‌های گروهی، مقابله با طرد اجتماعی، تقویت مهارت‌های ارتباطی و فراهم کردن فرصت مشارکت برای همه دانش‌آموزان، محیط مناسب‌تری ایجاد کنند.

همچنین شناسایی دانش‌آموزانی که از گروه همسالان فاصله گرفته‌اند یا تمایلی به حضور در فعالیت‌های جمعی ندارند، می‌تواند به تشخیص زودهنگام مشکلات اجتماعی کمک کند.

شلوغی مدرسه، تنهایی را از بین نمی‌برد

این پژوهش نشان می‌دهد تعداد افرادی که در اطراف یک نوجوان حضور دارند، به‌تنهایی احساس تعلق ایجاد نمی‌کند. کیفیت روابط، حمایت همسالان و احساس امنیت در محیط آموزشی اهمیت بیشتری دارند.

مدرسه زمانی می‌تواند نقش مؤثری در سلامت روان نوجوانان ایفا کند که علاوه بر آموزش دروس، به نیازهای اجتماعی و عاطفی آن‌ها نیز توجه داشته باشد.

شناسنامه و منبع مقاله علمی

عنوان اصلی مقاله: Always together but still lonely: the relationship between environment at school and adolescents’ loneliness

نویسندگان: ویکتوریا هریتسنکو، سابینا هالبرت، تامسین ایدا، روکسانا پومپلون و سالی کندال

مجله: سلامت روان کودک و نوجوان

تاریخ انتشار: ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶

شناسه DOI: ۱۰.۱۱۱۱/camh.۷۰۱۳۸

لینک دسترسی مستقیم: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42936927/