ستایش ایدی زاده
چت‌بات‌های هوش مصنوعی می‌توانند با ارائه حمایت عاطفی و راهکارهای حل مسئله، بخشی از فشارهای روانی ناشی از زندگی دیجیتال را کاهش دهند. پژوهشی تازه نشان می‌دهد که نوع پاسخ این ابزارها اهمیت زیادی دارد و هر شیوه حمایتی می‌تواند بر جنبه متفاوتی از استرس دیجیتال اثر بگذارد.
به گزارش روان۲۴، پژوهشگران در مطالعه‌ای جدید بررسی کردند که آیا چت‌بات‌های هوش مصنوعی با قابلیت‌های متفاوت می‌توانند به کاهش استرس دیجیتال در دانشجویان کمک کنند یا خیر. نتایج نشان داد که چت‌بات‌های مجهز به حمایت عاطفی و ابزارهای متمرکز بر حل مسئله، هرکدام در کاهش بخش متفاوتی از این فشار روانی نقش دارند.
دو رویکرد متفاوت برای حمایت روانی
پژوهشگران دو نوع چت‌بات طراحی کردند. ابزار نخست بر حمایت عاطفی تمرکز داشت و تلاش می‌کرد با پاسخ‌های همدلانه، احساسات کاربران را درک و مدیریت کند.
ابزار دوم بر حل مسئله تمرکز داشت. این چت‌بات به کاربران کمک می‌کرد موقعیت‌های استرس‌زا را تحلیل کنند و برای مدیریت آنها راهکارهای عملی پیدا کنند.
شرکت‌کنندگان چگونه ارزیابی شدند؟
پژوهشگران برای بررسی عملکرد این ابزارها، گروهی از دانشجویان دانشگاهی را انتخاب کردند که سطح بالایی از استرس دیجیتال داشتند. شرکت‌کنندگان به گروه‌های مختلف تقسیم شدند و در یک دوره مداخله کوتاه‌مدت از چت‌بات‌ها استفاده کردند.
این شیوه به پژوهشگران امکان داد تأثیر دو نوع حمایت را در شرایط مشابه بررسی کنند.
حمایت عاطفی چگونه استرس دیجیتال را کاهش داد؟
نتایج نشان داد چت‌بات متمرکز بر حمایت عاطفی توانست چند جنبه از استرس دیجیتال را کاهش دهد.
این ابزار به کاهش نگرانی درباره در دسترس نبودن در فضای مجازی، اضطراب ناشی از تأیید دیگران و فشار مقایسه اجتماعی کمک کرد. همچنین ترس از جا ماندن از اتفاقات و تجربه‌های دیگران در شبکه‌های اجتماعی کاهش یافت.
پژوهشگران بهبود برخی شاخص‌های سلامت روان مثبت را نیز در کاربران این گروه مشاهده کردند.
حل مسئله و کاهش وابستگی به فضای مجازی
چت‌بات دوم نتایج متفاوتی داشت. مزیت اصلی این ابزار، کاهش هوشیاری و مراقبت دائمی کاربران نسبت به فعالیت‌های آنلاین بود.
برخی کاربران در طول روز مرتب پیام‌ها، اعلان‌ها و فعالیت دیگران را بررسی می‌کنند. این رفتار می‌تواند تمرکز آنها را مختل کند و فشار روانی ایجاد کند.
نتایج پژوهش نشان داد که رویکرد حل مسئله در کاهش این نوع درگیری ذهنی با فضای مجازی عملکرد بهتری داشت.
تأثیر چت‌بات‌ها بر اضطراب و افسردگی
یکی دیگر از یافته‌های مهم پژوهش به نشانه‌های اضطراب و افسردگی مربوط می‌شد.
هر دو نوع چت‌بات با کاهش نشانه‌های اضطراب همراه بودند. بااین‌حال، پژوهشگران کاهش معناداری در نشانه‌های افسردگی مشاهده نکردند.
این تفاوت نشان می‌دهد که ابزارهای هوش مصنوعی ممکن است برای مدیریت برخی فشارهای روانی روزمره مفید باشند، اما نمی‌توان اثربخشی آنها را به همه مشکلات سلامت روان تعمیم داد.
محدودیت‌های استفاده از هوش مصنوعی در سلامت روان
این یافته‌ها اهمیت طراحی هدفمند ابزارهای هوش مصنوعی را نشان می‌دهند. یک چت‌بات عمومی لزوماً نمی‌تواند به همه نیازهای روانی کاربران پاسخ مناسبی بدهد.
طراحی ابزارهایی که میان حمایت عاطفی، آموزش مهارت‌های مقابله‌ای و حل مسئله تفاوت قائل می‌شوند، می‌تواند تجربه استفاده از فناوریهای سلامت روان را بهبود دهد.
بااین‌حال، نتایج این مطالعه باید با احتیاط تفسیر شوند. تعداد شرکت‌کنندگان محدود بود و مداخله نیز در یک دوره کوتاه انجام شد. بنابراین، هنوز نمی‌توان درباره تأثیر بلندمدت این ابزارها نتیجه قطعی گرفت.
آیا هوش مصنوعی می‌تواند جایگزین روان‌شناس شود؟
هوش مصنوعی می‌تواند به‌عنوان ابزاری کمکی برای مدیریت استرس دیجیتال مورد استفاده قرار گیرد؛ اما ارزیابی مشکلات پیچیده روان‌شناختی، تشخیص و درمان همچنان به دانش و نظارت متخصصان نیاز دارد.
یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهند که چت‌بات‌ها ظرفیت کمک به مدیریت برخی فشارهای روانی را دارند، اما استفاده از آنها باید در کنار خدمات تخصصی سلامت روان و با توجه به محدودیت‌هایشان انجام شود.
شناسنامه و منبع مقاله علمی
عنوان اصلی مقاله: Emotional support or problem-solving? A randomized controlled trial of function-specific AI Chatbots for digital stress in college students
نویسندگان: چینگ‌فنگ یانگ، هانژانگ وو، شیائویو دو، چین‌یوی سون و ژیهونگ رن
مرجع و مجله: نشریه روانشناسی کاربردی: سلامت و بهزیستی
شماره ثبت مقاله: DOI: ۱۰.۱۱۱۱/aphw.۷۰۲۰۸
شناسه پاب‌مد سنترال: PMC13491411
لینک دسترسی مستقیم به مقاله علمی: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC13491411/
