مرز میان زندگی شخصی و کار

گسترش دورکاری و پیام‌رسان‌های کاری، مرز میان ساعات اشتغال و زندگی شخصی را کم‌رنگ کرده است. بسیاری از کارکنان حتی پس از پایان ساعت کاری، پیام‌ها و درخواست‌های شغلی دریافت می‌کنند. این وضعیت فرصت استراحت و فاصله گرفتن ذهن از مسئولیت‌های شغلی را کاهش می‌دهد.

به گزارش روان۲۴، بنیاد اروپایی بهبود شرایط زندگی و کار در گزارشی درباره کیفیت ساعات کاری در اتحادیه اروپا، تماس‌های مکرر شغلی خارج از ساعات کار را از عوامل مهم افزایش فشار روانی و اختلال در تعادل کار و زندگی معرفی کرده است. این گزارش همچنین نشان می‌دهد که خودمختاری در تنظیم زمان کار می‌تواند با کاهش فرسودگی و خستگی روانی ارتباط داشته باشد.

حق قطع ارتباط کاری چیست؟

حق قطع ارتباط کاری به کارکنان اجازه می‌دهد پس از پایان ساعات رسمی اشتغال، بدون نگرانی از پیامدهای شغلی، به پیام‌ها و تماس‌های کاری پاسخ ندهند.

این حق به معنای کاهش مسئولیت‌پذیری کارکنان نیست. هدف آن ایجاد مرزی روشن میان زمان کار و استراحت است. چنین حقی همچنین به کارفرمایان کمک می‌کند انتظارات خود درباره دسترس‌پذیری کارکنان را شفاف کنند.

فرانسه از نخستین کشورهایی بود که این موضوع را وارد قوانین کار کرد. پس از آن، برخی کشورهای اروپایی نیز مقررات مشابهی را در نظام اشتغال خود گنجاندند.

قوانین جدید تا چه اندازه مؤثرند؟

شواهد درباره اثربخشی این قوانین یکسان نیست. بنیاد اروپایی بهبود شرایط زندگی و کار در بررسی سیاست‌های سازمانی گزارش داد کارکنان شرکت‌هایی که سیاست مشخصی برای قطع ارتباط کاری دارند، در مجموع تعادل بهتری میان کار و زندگی تجربه می‌کنند.

با این حال، یک مرور نظام‌مند علمی که در سال دو هزار و بیست‌وشش منتشر شد، تصویر محتاطانه‌تری ارائه می‌دهد. پژوهشگران با بررسی دوازده مطالعه دریافتند که سیاست‌های ملی و سازمانی به‌تنهایی همیشه تغییر چشمگیری ایجاد نمی‌کنند.

این مرور نشان داد برنامه‌هایی که مدیران را نیز درگیر می‌کنند و به کارکنان برای مدیریت مرزهای کاری اختیار می‌دهند، نتایج امیدوارکننده‌تری دارند. البته کیفیت کلی شواهد محدود بود و پژوهشگران بر ضرورت مطالعات بیشتر تأکید کردند.

مسئولیت کارفرمایان در حفظ سلامت روان

اجرای حق قطع ارتباط کاری فقط به تصویب یک قانون وابسته نیست. سازمان‌ها باید شرایطی فراهم کنند که کارکنان بتوانند از این حق استفاده کنند.

برخی اقدامات مؤثر عبارت‌اند از:

• تعیین ساعات مشخص برای ارسال پیام‌ها و درخواست‌های کاری.

• پرهیز از انتظار پاسخ‌گویی فوری در زمان استراحت.

• تنظیم حجم وظایف متناسب با ساعات قرارداد.

• آموزش مدیران درباره پیامدهای دسترس‌پذیری دائمی.

• تدوین دستورالعمل روشن برای شرایط اضطراری.

• ارزیابی فشار روانی و میزان رضایت کارکنان.

اگر حجم کار بیش از زمان تعیین‌شده باشد، حتی بهترین مقررات نیز نمی‌توانند به‌تنهایی از فرسودگی شغلی جلوگیری کنند.

پیامدهای روان‌شناختی دسترس‌پذیری دائمی

ذهن انسان برای بازیابی انرژی به دوره‌هایی از استراحت نیاز دارد. وقتی کارکنان دائماً منتظر تماس یا پیام کاری هستند، ممکن است نتوانند به‌طور کامل از فضای شغلی فاصله بگیرند.

این وضعیت می‌تواند تمرکز بر زندگی شخصی را دشوار کند و فشار روانی را افزایش دهد. همچنین ممکن است کیفیت خواب، روابط خانوادگی و رضایت شغلی را تحت تأثیر قرار دهد.

از این منظر، حق قطع ارتباط کاری فقط یک امتیاز اداری نیست؛ بلکه بخشی از سیاست‌های پیشگیری از مخاطرات روانی محیط کار محسوب می‌شود.

قانون‌گذاری باید با فرهنگ سازمانی همراه شود

تصویب مقررات زمانی نتیجه‌بخش خواهد بود که مدیران و کارکنان آن را جدی بگیرند. اگر کارمندی از نظر قانونی حق قطع ارتباط داشته باشد، اما نگران ارزیابی منفی یا از دست دادن فرصت شغلی باشد، احتمالاً نمی‌تواند از این حق استفاده کند.

بنابراین، سیاست‌گذاران باید علاوه بر تدوین قوانین، سازوکارهای نظارتی و حمایتی نیز ایجاد کنند. سازمان‌ها هم باید میان بهره‌وری و سلامت کارکنان تعادل برقرار کنند.

جمع‌بندی

مرز میان زندگی شخصی و کار، یکی از موضوعات مهم سیاست‌گذاری سلامت روان در دنیای دیجیتال است. حق قطع ارتباط کاری می‌تواند به کاهش فشار ناشی از دسترس‌پذیری دائمی کمک کند؛ اما اجرای مؤثر آن به اصلاح فرهنگ سازمانی، مدیریت حجم کار و حمایت واقعی مدیران نیاز دارد.

حفاظت از زمان استراحت کارکنان، تنها یک مسئله مربوط به روابط کار نیست؛ بلکه بخشی از مسئولیت اجتماعی سازمان‌ها در قبال سلامت روان جامعه محسوب می‌شود.

شناسنامه و منبع مقاله علمی

عنوان اصلی مقاله: What do we know about limiting after-hours availability expectations and work-related connectivity? A systematic review of interventions and policies

نویسندگان: وندی نیلسن، تانیا نوردبرگ، کریستین لسکور، ماری هولم اینگلسرود و کاترین اگلند

مرجع و مجله: اسکندیناویَن ژورنال آو ورک، انوایرونمنت اند هلث

شماره ثبت مقاله: PMCID: PMC13147545

DOI: 10.5271/sjweh.4277

لینک دسترسی مستقیم: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC13147545/