رسانههای مدرن و الگوریتمهای شبکههای اجتماعی بستر بینظیری را برای انتقال سریع اطلاعات فراهم کردهاند. متاسفانه اخبار کذب با سرعتی بهمراتب بیشتر از حقایق علمی در میان مردم دستبهدست میشوند. روانشناسان بر این باورند که درک علت جذابیت شایعات، نخستین گام در کنترل و مهار آنهاست. انجمن روانشناسی آمریکا (APA) عوامل روانی، اجتماعی و تکنولوژیک پشت پرده انتشار اخبار کذب را تحلیل کرده و روشهای کاربردی برای مقابله با آنها پیشنهاد میدهد.
دلایل اصلی گسترش سریع اطلاعات نادرست در فضای مجازی
پژوهشگران علوم رفتاری و رسانه چند عامل کلیدی را در شیوع فراگیر شایعات موثر میدانند:
-
تحریک هیجانات شدید (خشم و ترس): محتواهایی که احساسات تند مخاطب را برمیانگیزند، نرخ اشتراکگذاری بالاتری نسبت به مطالب خنثی دارند.
-
میانبرهای ذهنی و خطاهای شناختی: مغز انسان برای صرفهجویی در انرژی، اطلاعات ساده و جذاب را بدون ارزیابی عمیق میپذیرد.
-
تایید هویت گروهی و تعلق اجتماعی: افراد برای نشان دادن وفاداری به یک گروه خاص یا جلب توجه همسالان، مطالب را بدون سنجش صحت بازنشر میکنند.
۴ استراتژی موثر برای توقف زنجیره انتشار فیکنیوزها
ارتقای سواد رسانهای و واکنش آگاهانه افراد، آسیبهای ناشی از اخبار کذب را به حداقل میرساند:
۱. ارزیابی انگیزه منتشرکننده خبر
بررسی اهداف پشت پرده یک خبر، نیتهای تبلیغاتی یا سیاسی آن را برملا میسازد. پرسش درباره سود و زیان انتشار مطلب، تفکر تحلیلی را در خریدار یا مخاطب فعال میکند.
۲. بررسی صحت ادعاها از طریق سایتهای حقیقتسنجی
ارزیابی ادعاهای جنجالی از طریق پایگاههای معتبر ارزیابی خبر، جلوی فریبخوردگی ذهنی را میگیرد. مقایسه مطلب با گزارشهای رسمی، درجه اعتبار آن را مشخص میسازد.
۳. عدم اشتراکگذاری مطالب در زمان هیجانزدگی
کنترل احساسات لحظهای مانع تصمیمگیریهای شتابزده در فضای مجازی میشود. ایجاد فاصله زمانی میان خواندن خبر و ارسال آن، از بازنشر ناآگاهانه جلوگیری مینماید.
۴. آگاهسازی دوستان بدون ایجاد جبههگیری
توضیح محترمانه حقایق و ارائه دلایل منطقی، گارد دفاعی طرف مقابل را کاهش میدهد. آموزش صبورانه مهارتهای نقد خبر، جامعه را در برابر شایعات ایمن میسازد.
شناسنامه و منبع مقاله علمی
عنوان اصلی مقاله: How and why misinformation spreads
نویسندگان / مرجع: American Psychological Association (APA)
لینک دسترسی مستقیم به مقاله: https://www.apa.org/topics/journalism-facts/how-why-misinformation-spreads
