نگاهی به علوم اعصاب تعصب و هواداری: اسکن مغز طرفداران فوتبال چه رازهایی از شور و خشم افراطی برمی‌دارد؟

هواداری متعصبانه در ورزش — به‌ویژه در فوتبال — پدیده‌ای فراتر از سرگرمی ساده است. برای میلیون‌ها نفر در سراسر جهان، پیروزی یا شکست تیم محبوب می‌تواند حال و هوای روانی، رفتارهای اجتماعی و حتی واکنش‌های زیستی آن‌ها را کاملاً دگرگون کند. پژوهش‌های جدید در حوزه علوم اعصاب نشان می‌دهند که بررسی فعالیت‌های مغزی طرفداران دوآتشه فوتبال می‌تواند کلید فهم سازوکارهای عمیق‌تری همچون تعصب‌های سیاسی، قطبی‌شدن جوامع و رفتارهای هیجانی گروهی باشد.

فعالیت‌های مغزی در هنگام پیروزی و شکست

در یک مطالعه روان‌شناختی و عصب‌شناختی پیشرو که توسط مجله معتبر Radiology منتشر شده است، محققان با استفاده از تصویربرداری تشدید مغناطیسی عملکردی ($fMRI$) به بررسی مغز ۶۰ طرفدار مرد و متعصب فوتبال پرداخته‌اند. نتایج این اسکن‌ها نشان داد که تماشای بازی تیم محبوب و رقیب سنتی، پاسخی به‌شدت تفکیک‌شده و هیجانی در مغز ایجاد می‌کند:

• هنگام پیروزی و گل‌زدن به رقیب: بخش‌های مربوط به سیستم پاداش و لذت در مغز به شدت فعال می‌شوند. این مسأله باعث تقویت هویت گروهی و احساس پیوند عمیق اجتماعی با سایر هواداران می‌گردد.

• هنگام شکست یا ناکامی: قشر پیش‌پیشانی متراکم قدامی ($dACC$) — که مسئول کنترل شناختی، منطق و مهار رفتارهای هیجانی است — با افت فعالیت مواجه می‌شود. این کاهش فعالیت توضیح می‌دهد که چرا منطق و ارزیابی عقلانی در لحظات خشم و ناکامی تضعیف شده و رفتارهای انفجاری شکل می‌گیرند.

از ورزش تا تعصبات سیاسی و اجتماعی

به گفته پژوهشگران و سرپرست این مطالعه، دکتر فرانسیسکو زامورانو، هواداری در فوتبال یک مدل آزمایشگاهی با واقع‌گرایی بالا برای مطالعه تعصب (Fanaticism) است. همان مدار عصبی که هواداری شدید ورزشی را هدایت می‌کند، زیربنای شکل‌گیری رفتارهای متعصبانه سیاسی، فرقه‌ای و قبیله‌گرایی‌های مدرن در فضای مجازی است.

وقتی وفاداری گروهی بیش از حد پررنگ می‌شود، مغز پیام‌های تهدید یا شکست را نه فقط به عنوان یک رخداد ساده، بلکه به عنوان یک تهدید وجودی علیه هویت فردی و گروهی تلقی می‌کند. در این حالت، تفکر تحلیلی کنار رفته و هیجان محض کنترل رفتار را به دست می‌گیرد.

ریشه‌های جامعه‌شناختی و رشدی تعصب

یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهند که پتانسیل بروز رفتارهای متعصبانه از تجربیات و جامعه‌پذیری‌های دوران کودکی و نوجوانی ریشه می‌گیرد. مدارهای هیجانی مغز که پاسخ‌های تعصب‌آمیز را شکل می‌دهند، در سنین پایین تقویت می‌شوند. جوامعی که به آموزش رشدی، مهارت‌های سلامت روان و کنترل هیجانات در سنین پایین اهمیت نمی‌دهند، در سال‌های بعد با آسیب‌های ناشی از قطبی‌شدن، رفتارهای خشن دسته‌جمعی و تعصبات کورکورانه مواجه خواهند شد.

کاربردهای بالینی و پیشگیرانه

درک سازوکار عصبی تعصب و هواداری مفرط به متخصصان سلامت روان، جامعه‌شناسان و سیاست‌گذاران اجازه می‌دهد تا راهکارهای بهتری برای مدیریت جمعیت در رویدادهای حساس، پیشگیری از خشونت‌های دسته‌جمعی و کاهش قطبی‌شدن در جوامع ارائه دهند. مطالعه تعصب در قالب ورزش، روشی اخلاقی و کنترل‌شده است تا بتوان بدون ورود به مناقشات حساس سیاسی، رفتارهای انسان در گروه‌های متعصب را ارزیابی و تحلیل نمود.

شناسنامه و منبع مقاله علمی

• عنوان اصلی مقاله: What brain scans reveal about soccer fans’ passion and rage

• نویسندگان: Francisco Zamorano and Research Team

• مرجع و مجله: پایگاه خبری ScienceDaily (منبع اصلی: مجله Radiology – انجمن شعاع‌شناسی آمریکای شمالی RSNA)

• شماره ثبت مقاله (PMCID / DOI): کد انتشار خبر ScienceDaily: ۲۵۱۱۱۱۲۳۳۹۵۲

• لینک دسترسی مستقیم به مقاله علمی: https://www.sciencedaily.com/releases/2025/11/251111233952.htm