مدل سه‌بعدی جدید برای بررسی مکانیسم بازسازی حس بویایی و درمان انوژمی

پژوهشگران دانشکده پزشکی دانشگاه تافتس (Tufts University) موفق به ساخت یک مدل سه‌بعدی نوآورانه (ارگانوئید) از بافت بینی شده‌اند که نحوه بازسازی و ترمیم سلول‌های حس بویایی را بازسازی می‌کند. این مدل سه‌بعدی نشان می‌دهد که بر خلاف تصورات گذشته، سلول‌های بنیادی افقی پایه (HBCs) که فرض می‌شد سلول‌هایی کاملاً خفته و غیرفعال هستند، نقش بسیار حیاتی در بازسازی نورون‌های حس بویایی آسیب‌دیده و تولید سلول‌های حس‌کننده جدید ایفا می‌کنند.

نقش سلول‌های بنیادی خفته در بازسازی نورون‌های حس بویایی

بافت بویایی بینی انسان پیوسته در حال نوسازی است. در این ارگانوئید جدید مشخص شد دو نوع سلول بنیادی موسوم به «سلول‌های پایه افقی» (HBCs) و «سلول‌های پایه کروی» (GBCs) با یکدیگر ارتباط مستقیم برقرار کرده و از تولید نورون‌های حس‌کننده جدید پشتیبانی می‌کنند. حذف یا اختلال در عملکرد سلول‌های HBC باعث افت شدید توانایی مغز و بافت بینی در بازسازی نورون‌های بویایی می‌شود.

علل اصلی از دست رفتن حس بویایی در سالمندی و بیماری‌ها

کاهش تعداد و کارایی سلول‌های بنیادی بویایی با افزایش سن، یکی از دلایل اصلی افت حس بویایی در افراد مسن است. علاوه بر این، عواملی چون ابتلا به ویروس کووید-۱۹، آسیب‌های مغزی و بیماری‌های نورودژنراتیو نظیر پارکینسون می‌توانند فرایند بازسازی این نورون‌ها را با اختلال مواجه کنند.

موانع موجود در مطالعه بافت بویایی انسان

استخراج بافت بویایی خالص از انسان نیازمند بیهوشی و نمونه‌برداری عمیق از مجرای بینی است که جداسازی سلول‌های آن را بسیار دشوار می‌کند. مدل سه‌بعدی جدید به دلیل هزینه پایین و قابلیت بازتولید آسان، این مشکل را برطرف کرده و به دانشمندان سراسر جهان اجازه می‌دهد مکانیسم بازسازی را بدون نیاز به نمونه‌گیری‌های مداوم انسانی مطالعه کنند.

افق‌های تازه در غربالگری دارویی و درمان حس بویایی

هدف نهایی پژوهشگران استفاده از این ارگانوئیدها برای توسعه مدل‌های بافت انسانی و تست داروها است. با کمک این مدل، امکان آزمایش داروهای جدید برای بازگرداندن حس بویایی در افرادی که به دلیل سن، کووید-۱۹ یا بیماری‌های عصبی دچار از دست دادن حس بویایی (کر بویی یا انوسمی) شده‌اند فراهم خواهد شد.

شناسنامه و منبع مقاله علمی

• عنوان اصلی مقاله: Researchers develop innovative model to study sense of smell (Cell Reports Methods)

• نویسندگان: Tufts University School of Medicine and Graduate School of Biomedical Sciences Research Team

• مرجع و مجله: Cell Reports Methods (Tufts University / ScienceDaily)

• شماره ثبت مقاله (DOI): ۱۰.۱۰۱۶/j.crmeth.۲۰۲۵ (ارگانوئید بافت بویایی تافتس)

• لینک دسترسی مستقیم به مقاله علمی: https://www.sciencedaily.com/releases/2025/06/250603172911.htm