نوجوانانی که برای دریافت حمایت عاطفی و حل مشکلات شخصی به چتباتهای هوش مصنوعی مراجعه میکنند، ممکن است بیشتر از سایر همسالان خود با مشکلات هیجانی روبهرو باشند. پژوهشی تازه نشان میدهد استفاده عاطفی از هوش مصنوعی میتواند نشانهای از پریشانی روانشناختی در کودکان و نوجوانان باشد.
به گزارش روان۲۴، پژوهشی که در مجله علمی جاما پدیاتریکس منتشر شده، ارتباط میان استفاده عاطفی از هوش مصنوعی و مشکلات روانشناختی نوجوانان را بررسی کرده است. نتایج نشان میدهد استفاده از این ابزارها برای دریافت همدلی، مشاوره شخصی و حمایت عاطفی با سطح بالاتری از مشکلات هیجانی ارتباط دارد.
پژوهشگران چه چیزی را بررسی کردند؟
پژوهشگران دادههای نزدیک به چهل هزار دانشآموز را در چهار منطقه آموزشی استان انتاریوی کانادا بررسی کردند. شرکتکنندگان در پایههای چهارم تا دوازدهم تحصیل میکردند و میانگین سنی آنها حدود سیزده سال بود.
تیم پژوهش دو نوع استفاده از هوش مصنوعی را از یکدیگر تفکیک کرد:
- استفاده کاربردی: کمک گرفتن برای تکالیف، فعالیتهای آموزشی و انجام وظایف درسی.
- استفاده عاطفی: دریافت حمایت روانی، بیان احساسات و گرفتن راهنمایی درباره روابط شخصی.
نتایج نشان داد حدود یکپنجم دانشآموزان از هوش مصنوعی برای نیازهای عاطفی خود استفاده کردهاند.
ارتباط استفاده عاطفی با مشکلات هیجانی
دانشآموزانی که برای دریافت حمایت عاطفی سراغ هوش مصنوعی میرفتند، در ارزیابی پژوهشگران نمرات بالاتری در مشکلات هیجانی داشتند.
این ارتباط حتی پس از در نظر گرفتن عواملی مانند احساس تنهایی و میزان احساس ارزشمندی در روابط اجتماعی نیز باقی ماند.
پژوهشگران تأکید کردند که استفاده عاطفی از هوش مصنوعی با استفاده معمول و آموزشی از این فناوری یکسان نیست. انگیزه نوجوان از مراجعه به چتبات اهمیت زیادی دارد.
با این حال، این پژوهش رابطه علت و معلولی را اثبات نمیکند. بنابراین نمیتوان نتیجه گرفت که هوش مصنوعی بهتنهایی باعث مشکلات روانشناختی نوجوانان میشود. ممکن است نوجوانانی که از قبل با فشارهای عاطفی روبهرو هستند، بیشتر به این ابزارها پناه ببرند.
چرا نوجوانان به چتباتها اعتماد میکنند؟
نوجوانی دورهای حساس در شکلگیری هویت، استقلال و روابط اجتماعی است. در این دوره، بسیاری از افراد به دنبال فضایی هستند که بتوانند بدون ترس از قضاوت، احساسات و نگرانیهای خود را بیان کنند.
چتباتها معمولاً در دسترس هستند و پاسخهای فوری ارائه میدهند. همین ویژگی ممکن است آنها را به گزینهای جذاب برای نوجوانانی تبدیل کند که در بیان مشکلات خود با خانواده یا دوستان احساس راحتی نمیکنند.
اما پاسخهای یک سامانه هوش مصنوعی لزوماً دقیق، متناسب با شرایط فرد یا از نظر روانشناختی ایمن نیستند. این ابزارها همچنین نمیتوانند جایگزین رابطه انسانی، ارزیابی تخصصی و حمایت واقعی اطرافیان شوند.
نقش خانواده در مواجهه با این تغییر
ممنوعیت کامل استفاده از فناوری لزوماً بهترین راهکار نیست. برخورد تنبیهی ممکن است نوجوان را به پنهان کردن رفتارهای دیجیتال خود سوق دهد.
والدین میتوانند با ایجاد فضای گفتوگوی امن، درباره دلایل مراجعه فرزندشان به چتباتها سؤال کنند. مهم است که نوجوان احساس کند برای بیان نگرانیهایش با سرزنش روبهرو نمیشود.
چند اقدام میتواند به خانوادهها کمک کند:
- درباره تفاوت اطلاعات آموزشی و مشاوره تخصصی با نوجوان گفتوگو کنند.
- به او درباره خطر اشتراکگذاری اطلاعات شخصی هشدار دهند.
- به تغییرات رفتاری و نشانههای انزوای اجتماعی توجه کنند.
- فرصت گفتوگوی بدون قضاوت درباره احساسات را فراهم کنند.
- در صورت مشاهده مشکلات پایدار، از متخصص سلامت روان کمک بگیرند.
مدارس به سواد هوش مصنوعی نیاز دارند
مدارس نیز در مواجهه با گسترش هوش مصنوعی مسئولیت مهمی دارند. آموزش سواد دیجیتال نباید فقط به تشخیص اطلاعات نادرست یا استفاده آموزشی از ابزارها محدود شود.
دانشآموزان باید بدانند که چتباتها احساس انسانی ندارند و همیشه پاسخهای قابل اعتماد ارائه نمیکنند. همچنین باید یاد بگیرند چه زمانی برای حل یک مشکل شخصی به والدین، مشاور مدرسه یا متخصص سلامت روان مراجعه کنند.
جمعبندی
استفاده نوجوانان از هوش مصنوعی برای بیان احساسات، موضوعی فراتر از یک عادت دیجیتال است. پژوهش تازه نشان میدهد مراجعه عاطفی به چتباتها میتواند با مشکلات هیجانی ارتباط داشته باشد.
این یافته به معنای خطرناک بودن همه کاربردهای هوش مصنوعی نیست. نکته مهم، توجه به نیاز عاطفی پشت این رفتار است. خانوادهها، مدارس و متخصصان باید به جای تمرکز صرف بر مدت استفاده از فناوری، دلیل مراجعه نوجوانان به این ابزارها را نیز بررسی کنند.
