روانشناسی ترندهای اینستاگرام نشان میدهد ویدئوهای کوتاه روانشناسی در اینستاگرام، به فضایی برای طرح موضوعاتی مانند تروما، اضطراب، اختلال نقص توجه، روابط عاطفی و خودشناسی تبدیل شدهاند. در کنار افزایش محتوای آموزشی، یک گرایش قابلتوجه نیز دیده میشود: کاربران از طریق تجربههای شخصی و ویدئوهای کوتاه، رفتارها و احساسات خود را با مفاهیم روانشناختی تطبیق میدهند.
به گزارش روان۲۴، بررسیهای انجامشده درباره محتوای شبکههای اجتماعی نشان میدهد موضوعاتی مانند اضطراب، افسردگی و اختلال نقص توجه و بیشفعالی در میان مباحث پرتکرار سلامت روان قرار دارند. مرکز پژوهشی پیو نیز در بررسی محتوای اینفلوئنسرهای سلامت و تندرستی در اینستاگرام، تیکتاک و یوتیوب، به حضور پررنگ مباحث سلامت روان در این فضا اشاره کرده است.
خودتشخیصی با ویدئوهای کوتاه
یکی از موضوعات بحثبرانگیز محتوای روانشناسی در شبکههای اجتماعی، تشخیصگذاری شخصی بر اساس نشانههای مطرحشده در ویدئوهاست. کاربران گاهی پس از مشاهده چند نشانه عمومی، احتمال ابتلای خود به یک اختلال روانی را مطرح میکنند.
برای مثال، حواسپرتی، فراموشکاری یا دشواری در تمرکز ممکن است در ویدئوهایی بهعنوان نشانههای اختلال نقص توجه و بیشفعالی معرفی شوند. بااینحال، وجود چنین رفتارهایی بهتنهایی برای تشخیص این اختلال کافی نیست.
این روند درباره موضوعاتی مانند تروما، اضطراب و اختلالات شخصیتی نیز دیده میشود. تشخیص روانشناختی به بررسی دقیق سابقه فرد، شدت نشانهها، تداوم آنها و تأثیرشان بر زندگی روزمره نیاز دارد.
ترندهای کوچک و شکلگیری هویت
موضوع دیگری که در پژوهشهای تازه مورد توجه قرار گرفته، تأثیر ترندهای کوتاهمدت اینستاگرامی بر شکلگیری هویت کاربران است.
پژوهشی که در مجله مرزهای روانشناسی منتشر شد، به بررسی تقلید از ترندهای کوتاهمدت و تأثیر روابط یکطرفه کاربران با چهرههای محبوب در ریلزهای اینستاگرام پرداخت. پژوهشگران در این مطالعه، ارتباط این پدیدهها را با تأییدطلبی دیجیتال، مقایسه اجتماعی و شکلگیری هویت بررسی کردند.
این پژوهش نشان میدهد ترندهای شبکههای اجتماعی فقط الگوهای سرگرمی نیستند و میتوانند با برداشت افراد از خود و دیگران ارتباط پیدا کنند.
از تروما تا خیالپردازی ناسازگار
افزایش توجه به مفاهیم تخصصی روانشناسی نیز یکی دیگر از روندهای قابلتوجه در محتوای شبکههای اجتماعی است. اصطلاحاتی مانند خیالپردازی ناسازگار، حسادت وسواسگونه و میسوفونیا در فضای آنلاین بیشتر مطرح شدهاند.
گزارشهای رسانهای نیز به افزایش توجه عمومی به این موضوعات و بررسی جدیتر آنها در حوزه روانپزشکی پرداختهاند. این موضوع نشان میدهد برخی بحثهای شبکههای اجتماعی میتوانند توجه علمی را به پدیدههایی جلب کنند که پیشتر کمتر در گفتوگوهای عمومی مطرح بودند.
چرا این محتواها فراگیر میشوند؟
قابلیت انتشار سریع، زبان ساده و امکان همذاتپنداری با تجربههای شخصی، از عوامل جذابیت محتوای روانشناسی در اینستاگرام هستند. کاربران معمولاً با دیدن محتوایی که احساسات یا مشکلات روزمره آنها را توصیف میکند، تمایل بیشتری به ذخیرهسازی و اشتراکگذاری آن نشان میدهند.
بااینحال، جذابیت یک محتوا لزوماً به معنای اعتبار علمی آن نیست. سادهسازی بیش از حد مفاهیم تخصصی میتواند مرز میان تجربه طبیعی انسان و نشانههای یک اختلال روانی را مخدوش کند.
مسئولیت روانشناسان در فضای مجازی
افزایش استقبال از محتوای روانشناسی، فرصت مهمی برای متخصصان فراهم کرده است تا دانش علمی را به زبان ساده در اختیار مخاطبان قرار دهند.
روانشناسان و تولیدکنندگان محتوای تخصصی میتوانند با معرفی منابع معتبر، اصلاح باورهای نادرست و توضیح تفاوت میان نشانههای عمومی و معیارهای تشخیصی، به ارتقای سواد سلامت روان کمک کنند.
در نهایت، اینستاگرام میتواند نقطه شروع آگاهی درباره سلامت روان باشد؛ اما جایگزین ارزیابی تخصصی، تشخیص بالینی و دریافت خدمات درمانی نیست.
