ویدئوهای کوتاه تیکتاک با محتوای سریع و متنوع، توجه میلیونها کاربر را به خود جلب میکنند. جابهجایی سریع میان ویدئوها، تنوع موضوعات و پیشنهاد محتوای متناسب با سلیقه کاربران، تجربهای جذاب ایجاد میکند. با این حال، استفاده طولانیمدت از این شبکه اجتماعی پرسشهایی درباره تمرکز، کنترل توجه و عادتهای رفتاری نوجوانان مطرح کرده است.
به گزارش روان۲۴، روانشناسان حوزه رسانه معتقدند الگوی مصرف محتوای کوتاه میتواند بر نحوه مدیریت توجه تأثیر بگذارد. زمانی که کاربر به دریافت محرکهای سریع و پیدرپی عادت میکند، ممکن است انجام فعالیتهایی که به تمرکز طولانی نیاز دارند برای او دشوارتر شود. البته این موضوع به معنای اثبات آسیب قطعی تیکتاک به مغز یا تمرکز همه کاربران نیست.
ویدئوهای کوتاه و چرخه دریافت پاداش
یکی از ویژگیهای تیکتاک، نمایش پیدرپی ویدئوهای کوتاه است. کاربر بدون نیاز به جستوجوی محتوای جدید، با حرکت انگشت به ویدئوی بعدی دسترسی پیدا میکند.
این ساختار میتواند انتظار دریافت محتوای جذاب بعدی را تقویت کند. گاهی کاربر با هدف تماشای چند ویدئو وارد برنامه میشود، اما مدت بیشتری در آن باقی میماند.
تنوع محتوا و تازگی محرکها نیز میتوانند ادامه تماشا را جذابتر کنند. این الگو در برخی کاربران به شکلگیری عادتهای استفاده مکرر منجر میشود.
آیا تیکتاک تمرکز را کاهش میدهد؟
تمرکز به توانایی حفظ توجه روی یک فعالیت مشخص وابسته است. مطالعه، حل مسئله و انجام تکالیف آموزشی معمولاً به توجه پایدار نیاز دارند.
تماشای مداوم ویدئوهای کوتاه ممکن است فرصت تمرین توجه پایدار را کاهش دهد؛ بهویژه زمانی که کاربر هنگام انجام فعالیتهای دیگر مرتب به سراغ تلفن همراه میرود.
با این حال، پژوهشها هنوز رابطه علت و معلولی قطعی میان استفاده از تیکتاک و کاهش توانایی تمرکز را در همه افراد تأیید نکردهاند. سن، شرایط روانی، کیفیت خواب و میزان استفاده از رسانههای دیجیتال نیز در این رابطه نقش دارند.
نوجوانان در برابر محتوای پیوسته
نوجوانان در دورهای از رشد قرار دارند که مهارتهای خودتنظیمی و کنترل تکانه همچنان در حال تکامل هستند. به همین دلیل، مدیریت زمان استفاده از شبکههای اجتماعی ممکن است برای برخی از آنها دشوارتر باشد.
از سوی دیگر، محتوای تیکتاک میتواند بر شکلگیری نگرشها، تصویر بدنی و مقایسه اجتماعی نوجوانان اثر بگذارد. مشاهده مداوم زندگی ظاهراً بینقص دیگران ممکن است احساس نارضایتی یا فشار روانی ایجاد کند.
نشانههای استفاده نامتعادل از تیکتاک
استفاده از این شبکه اجتماعی زمانی نیازمند توجه بیشتر است که در زندگی روزمره اختلال ایجاد کند.
برخی نشانههای قابل توجه عبارتاند از:
-
دشواری در کنار گذاشتن تلفن همراه
-
به تعویق انداختن تکالیف و مسئولیتها
-
کاهش تمرکز هنگام مطالعه
-
اختلال در برنامه خواب
-
احساس بیحوصلگی هنگام دوری از شبکه اجتماعی
-
کاهش تمایل به فعالیتهای حضوری
چگونه استفاده سالمتری از تیکتاک داشته باشیم؟
محدودکردن زمان استفاده، بهتنهایی همیشه کافی نیست. کاربران باید به کیفیت محتوای مصرفی و تأثیر آن بر فعالیتهای روزانه نیز توجه کنند.
تعیین زمان مشخص برای تماشای ویدئوها، خاموشکردن اعلانهای غیرضروری و دور نگهداشتن تلفن همراه هنگام مطالعه میتواند به مدیریت بهتر توجه کمک کند.
والدین نیز بهتر است بهجای برخوردهای صرفاً محدودکننده، درباره محتوای مشاهدهشده با نوجوانان گفتوگو کنند. شناخت سازوکار پیشنهاد محتوا و تقویت مهارت تفکر انتقادی میتواند به استفاده آگاهانهتر از این فضا کمک کند.
تعادل دیجیتال؛ راهی برای حفظ تمرکز
تیکتاک میتواند بستری برای سرگرمی، یادگیری و ارتباط اجتماعی باشد. مسئله اصلی زمانی شکل میگیرد که استفاده از آن جای فعالیتهای ضروری زندگی را بگیرد.
حفظ تعادل میان سرگرمی دیجیتال، خواب، مطالعه و ارتباطات حضوری اهمیت زیادی دارد. کاربران با شناخت عادتهای رسانهای خود میتوانند از امکانات تیکتاک استفاده کنند، بدون آنکه مدیریت زمان و توجه روزانه خود را نادیده بگیرند.
