اشارهای مداوم کاری میتوانند انرژی روانی کارکنان را کاهش دهند و انگیزه آنها را برای ادامه فعالیت حرفهای تحت تأثیر قرار دهند. فرسودگی شغلی یکی از چالشهای مهم محیطهای کاری است که علاوه بر سلامت روان کارکنان، بر عملکرد سازمانها نیز اثر میگذارد.
به گزارش روان۲۴، فرسودگی شغلی در نتیجه مواجهه طولانیمدت با فشارهای کاری مدیریتنشده شکل میگیرد. سازمان جهانی بهداشت این وضعیت را در طبقهبندی بینالمللی بیماریها بهعنوان پدیدهای مرتبط با محیط کار معرفی کرده است. این پدیده سه ویژگی اصلی دارد: احساس تحلیل انرژی، فاصلهگرفتن ذهنی از شغل و کاهش اثربخشی حرفهای.
سه نشانه اصلی فرسودگی شغلی
فرسودگی شغلی معمولاً بهتدریج شکل میگیرد و ممکن است در ابتدا با خستگی معمولی اشتباه گرفته شود. شناخت نشانههای آن به کارکنان و مدیران کمک میکند زودتر برای بهبود شرایط اقدام کنند.
۱. خستگی و تحلیل انرژی
فرد حتی پس از استراحت نیز احساس خستگی میکند. انجام وظایف روزمره برای او دشوارتر میشود و انرژی کمتری برای فعالیتهای حرفهای دارد.
۲. فاصله عاطفی از شغل
کارمند ممکن است بهتدریج علاقه خود را به فعالیتهای کاری از دست بدهد. بدبینی نسبت به محیط کار، بیتفاوتی و کاهش ارتباط عاطفی با همکاران نیز در این مرحله دیده میشود.
۳. کاهش احساس اثربخشی
فرد ممکن است تواناییهای حرفهای خود را کمتر از گذشته ارزیابی کند. کاهش تمرکز، افت کیفیت عملکرد و احساس ناکارآمدی میتوانند از پیامدهای این وضعیت باشند.
چه عواملی فرسودگی شغلی را افزایش میدهند؟
محیط کاری نامناسب میتواند زمینه فرسودگی شغلی را فراهم کند. حجم بالای وظایف، ساعات کاری طولانی و نبود فرصت کافی برای استراحت از عوامل مهم این وضعیت هستند.
برخی عوامل سازمانی نیز فشار روانی کارکنان را افزایش میدهند:
-
نبود تعادل میان مسئولیتها و منابع در دسترس
-
ابهام در شرح وظایف و انتظارات مدیران
-
فقدان حمایت کافی از سوی مدیران و همکاران
-
ناامنی شغلی و نگرانی درباره آینده حرفهای
-
نبود فرصت رشد و پیشرفت شغلی
-
تعارض میان زندگی شخصی و مسئولیتهای کاری
نقش مدیران در پیشگیری از فرسودگی شغلی
مدیران تنها مسئول ارزیابی عملکرد کارکنان نیستند؛ آنها میتوانند با ایجاد محیط کاری سالم، از فشارهای روانی غیرضروری جلوگیری کنند.
توزیع منطقی وظایف، تعیین انتظارات روشن، توجه به بازخورد کارکنان و فراهمکردن فرصت استراحت، از اقداماتی هستند که سازمانها میتوانند اجرا کنند.
همچنین مدیران باید فضایی ایجاد کنند که کارکنان بدون ترس از سرزنش، مشکلات و فشارهای کاری خود را مطرح کنند. چنین فضایی به شناسایی زودهنگام مشکلات و تقویت اعتماد سازمانی کمک میکند.
کارکنان چگونه از سلامت روان خود محافظت کنند؟
پیشگیری از فرسودگی شغلی به مسئولیت سازمان محدود نمیشود. کارکنان نیز میتوانند با ایجاد برخی تغییرات در برنامه روزانه، فشارهای کاری را بهتر مدیریت کنند.
-
برای استراحت در طول ساعات کاری زمان مشخصی در نظر بگیرند.
-
میان زمان کار و زندگی شخصی مرز مشخصی ایجاد کنند.
-
درباره حجم وظایف و انتظارات غیرواقعبینانه گفتوگو کنند.
-
فعالیت بدنی و خواب منظم را در برنامه روزانه قرار دهند.
-
در صورت تداوم فشار روانی، از متخصصان سلامت روان کمک بگیرند.
سلامت کارکنان؛ بخشی از مسئولیت سازمان
فرسودگی شغلی فقط یک مشکل فردی نیست و نمیتوان مسئولیت پیشگیری از آن را به کارکنان واگذار کرد. ساختار سازمانی، سبک مدیریت، حجم وظایف و فرهنگ محیط کار در شکلگیری این وضعیت نقش دارند.
سازمانهایی که سلامت روان کارکنان را جدی میگیرند، فرصت بیشتری برای حفظ نیروی انسانی، تقویت انگیزه و بهبود عملکرد حرفهای فراهم میکنند. توجه به سلامت روان در محیط کار، نهتنها اقدامی حمایتی، بلکه بخشی از مدیریت مسئولانه و پایدار سازمان است.
