اختلال افسردگی اساسی یا MDD یکی از شایعترین بیماریهای روانی است که تقریباً ۱۰.۴ درصد از بزرگسالان را در طول یک سال و بیش از ۲۰ درصد را در طول عمر تحت تاثیر قرار میدهد. با این حال، رواندرمانی و داروهای ضدافسردگی تنها در حدود ۳۸ درصد از بیماران باعث تسکین کامل علائم میشوند. ترکیب این درمانها با هم میتواند نتایج بهتری داشته باشد، اما هنوز بسیاری از بیماران به بهبود کامل نمیرسند. این موضوع ضرورت توجه به مداخلات مکمل مانند تغییرات سبک زندگی، به ویژه رژیم غذایی را نشان میدهد.
رژیم غذایی نه تنها بر سلامت جسمی بلکه بر سلامت روان نیز تاثیرگذار است. افزایش مصرف غذاهای فوقفرآوری شده و شیرینکنندههای مصنوعی با افزایش خطر افسردگی مرتبط است. بنابراین، کاهش مصرف این مواد بهبود سلامت روان را تسهیل میکند. در این میان، رژیم مدیترانهای به عنوان یک الگوی غذایی سالم شناخته شده که میتواند به عنوان مکمل درمان افسردگی به کار رود.
آزمایش SMILES و اثربخشی رژیم مدیترانهای در افسردگی
در مطالعه SMILES که بزرگسالان مبتلا به افسردگی اساسی و دارای عادات غذایی نامناسب را بررسی کرد، گروهی از شرکتکنندگان با رژیم مدیترانهای اصلاح شده درمان شدند. این رژیم بر مصرف بیشتر میوهها، سبزیجات، غلات کامل، ماهی و چربیهای سالم مثل روغن زیتون تمرکز داشت و گوشت قرمز در مقادیر کنترل شده در آن گنجانده شد. نتایج نشان داد که بهبود کیفیت رژیم غذایی با کاهش چشمگیر علائم افسردگی همراه بوده است، در حالی که گروه کنترل که تنها حمایت اجتماعی دریافت کرده بودند، کاهش مشابهی نداشتند.
یکی از دلایل اثرگذاری رژیم مدیترانهای در درمان افسردگی، ویژگیهای ضدالتهابی و آنتیاکسیدانی آن است. بسیاری از بیماران افسرده دارای التهاب سیستمیک و استرس اکسیداتیو هستند؛ مولکولهای ناپایداری که به سلولها آسیب میزنند. کاهش این التهاب و استرس اکسیداتیو نقش کلیدی در پیشگیری و درمان افسردگی ایفا میکند.
رژیم کتوژنیک؛ گزینهای نوین در درمان افسردگی
رژیم کتوژنیک که رژیمی کمکربوهیدرات، پرچرب و با پروتئین متوسط است، در سالهای اخیر توجههایی را به خود جلب کرده است. اگرچه هنوز دادههای کافی برای توصیه عمومی آن وجود ندارد و این رژیم باید تحت نظر پزشک و متخصص تغذیه اجرا شود، اما مطالعات اولیه نشان میدهند که کتوژنیک میتواند به کاهش التهاب و حمایت از فعالیت میتوکندریها در مغز کمک کند؛ میتوکندریها به عنوان نیروگاه سلول انرژی لازم را تامین میکنند.
مغز با وجود اینکه تنها دو درصد از جرم بدن را تشکیل میدهد، حدود ۲۰ درصد انرژی مصرفی بدن را به خود اختصاص میدهد. منبع اصلی انرژی آن گلوکز است، اما وقتی گلوکز کافی در دسترس نباشد، مغز به استفاده از کتونها روی میآورد که از تجزیه چربیها در کبد تولید میشوند. این فرآیند به نام کتوز شناخته میشود و در رژیم کتوژنیک و شرایطی مانند روزهداری یا ورزش طولانیمدت رخ میدهد.
چه کسانی باید در انتخاب رژیم کتوژنیک دقت کنند؟
رژیم کتوژنیک برای افرادی که داروهای خاص مانند GLP-۲ مصرف میکنند یا مبتلا به بیماریهای مزمن کلیوی هستند، مناسب نیست. همچنین این رژیم برای بیماران دیابتی با مقاومت به انسولین یا مبتلایان به سندرم متابولیک که افسردگی مقاوم به درمان دارند، ممکن است مفید باشد. مشورت با پزشک قبل از شروع این رژیم اهمیت فراوان دارد.
در نهایت، رژیم غذایی نقش مهمی در پیشگیری و درمان افسردگی ایفا میکند، اما نباید به تنهایی به عنوان درمان اصلی در نظر گرفته شود. رژیم مدیترانهای با ویژگیهای ضدالتهابی و آنتیاکسیدانی خود، گزینهای قابل اعتماد و اثبات شده است که میتواند همراه با درمانهای استاندارد مانند رواندرمانی و داروهای ضدافسردگی استفاده شود. رژیم کتوژنیک نیز گزینهای نوین و امیدوارکننده است که باید تحت نظر متخصصان و با احتیاط به کار رود.
