درک ماهیت انسان، تلاشی همیشگی بوده است. از فیلسوفان یونان باستان که دربارهی اخلاط چهارگانه نظریهپردازی میکردند تا تمایل امروزی ما برای دانلود یک اپلیکیشن زودیاک یا انجام یک آزمون آنلاین شخصیت، همگی ریشه در یک میل مشترک دارند: اینکه بفهمیم چرا اینگونه فکر میکنیم، احساس میکنیم و رفتار میکنیم. همین میل طبیعی، محبوبیت گستردهی آزمونهای شخصیت را توضیح میدهد.
بسیاری از ما دستکم یکبار در زندگی آزمون شخصیت دادهایم؛ شاید یک تست آنلاین ساده، شاید یک ارزیابی رسمی در محل کار، یا حتی تمرینی گروهی که از ما خواسته شده «تیپ شخصیتی» خودمان را مشخص کنیم. معمولاً هدف از این آزمونها افزایش خودآگاهی است؛ اینکه الگوهای فعلیمان را بهتر بشناسیم تا بتوانیم مسیر شغلی، روابط و سبک زندگی مناسبتری انتخاب کنیم.
مشکل از جایی شروع میشود که آزمونهای شخصیت به سرنوشت تبدیل میشوند
مسئله زمانی آغاز میشود که نتایج آزمونهای شخصیت نه بهعنوان توصیف، بلکه بهعنوان حکم نهایی تلقی میشوند. بسیاری از افراد بهجای اینکه بپرسند «من معمولاً چگونه واکنش نشان میدهم؟» با خود میگویند «من همین هستم و نمیتوانم چیز دیگری باشم».
یکی از مراجعان من اخیراً میگفت که نمیتواند با دوستانش مرزهای قاطعانه تعیین کند، چون تیپ شخصیتیاش INFJ است. در ذهن او، نتیجهی آزمون شخصیت شبیه نردههای محافظ یا حتی یک سقف شیشهای عمل میکرد؛ چیزی که بهجای کمک، محدودهی حرکتش را تنگتر کرده بود. این نوع نگاه بسیار رایج است. افراد بعد از دریافت نتایج آزمون شخصیت به این نتیجه میرسند که درونگرا هستند و بنابراین رهبری برایشان مناسب نیست، یا چون اضطراب بالایی دارند هرگز تحت فشار عملکرد خوبی نخواهند داشت، یا چون ذاتاً قاطع نیستند باید همیشه از تعارض اجتناب کنند. آنچه در ابتدا بهعنوان بینشی دربارهی الگوهای فعلی شروع شده، کمکم به خود-حذفگری تبدیل میشود.
آزمونهای شخصیت الگوها را توصیف میکنند، نه پتانسیل را
از منظر علم روانشناسی، صفات شخصیت علت رفتار نیستند. آنها خلاصههایی توصیفی از این هستند که شما معمولاً در حال حاضر چگونه با جهان مواجه میشوید. وقتی کسی را «قابلاعتماد»، «سازگار» یا «از نظر هیجانی حساس» مینامیم، در واقع داریم الگوهایی تکرارشونده را توصیف میکنیم، نه اینکه توضیح دهیم چرا آن الگوها بهوجود آمدهاند.
شما فردی قابلاعتماد محسوب میشوید، چون اغلب اوقات به شیوههایی قابلاعتماد فکر میکنید، احساس میکنید و عمل میکنید. اما نکتهی کلیدی این است که انسانها دائماً شیوهی فکر و رفتارشان را تنظیم میکنند. این تغییر میتواند بهطور طبیعی زمانی رخ دهد که وارد نقش، محیط یا مسئولیت جدیدی میشویم.
تصور کنید مجبور میشوید در غیاب همکاری که مرخصی است، جلسات کاری را اداره کنید. در ابتدا ممکن است این نقش برایتان ناآشنا یا حتی ناراحتکننده باشد، اما با تکرار رفتارهایی مثل بیان ایدهها، هدایت بحث و تصمیمگیری، کمکم خودتان را فردی با ظرفیت رهبری میبینید. اگر این الگوهای جدید پایدار شوند، پاسخهای شما به آزمونهای شخصیت هم تغییر میکنند و احتمالاً به نتیجهی متفاوتی میرسید. در اینجا، برچسب شخصیتی دنبالهروِ الگو است، نه عامل آن.
وقتی برچسبهای شخصیتی مانع رشد میشوند
بسیاری از آزمونهای شخصیت نتایج را بهصورت «تیپهایی که دارید» ارائه میکنند، نه «گرایشهایی که تمرین میکنید». همین شیوهی ارائه باعث میشود افراد بهراحتی به این نتیجه برسند که «این همان کسی است که من هستم». از آنجا که آزمونها صرفاً اطلاعاتی را که خود فرد وارد کرده برچسبگذاری میکنند، نتایج اغلب حسِ دقیقبودن و تأییدشدن میدهند.
نتایج آزمونهای شخصیت همچنین میتوانند فشارِ خروج از منطقهی امن را کاهش دهند. اگر کاری دشوار یا اضطرابآور به نظر میرسد، آزمون یک توضیح آماده فراهم میکند: «این به شخصیت من نمیخورد». در مورد همان مراجعهکنندهای که فکر میکرد نمیتواند قاطع باشد، مسئلهی اصلی این نبود که شخصیتش اجازه نمیدهد، بلکه این بود که تعیین مرزها برایش دشوار و حتی ترسناک است.
آنچه اکنون راحت است و آنچه شما قادر به انجامش هستید، الزاماً یکی نیستند. ویژگیهایی که طبیعیتر به نظر میرسند، معمولاً همانهایی هستند که بیشترین تمرین را داشتهاند. این موضوع به این معنا نیست که نمیتوانید رفتارها و الگوهای فکری جدیدی را تمرین کنید و با گذر زمان آنها را به بخشی عادی از خودتان تبدیل کنید.
هزینهی واقعی گرفتارشدن در دام آزمونهای شخصیت
هزینهی این نگاه محدودکننده صرفاً نظری یا انتزاعی نیست، بلکه در تصمیمهای واقعی زندگی دیده میشود. افراد از ترفیع شغلی صرفنظر میکنند چون فکر میکنند به اندازهی کافی بااعتمادبهنفس نیستند. در روابط عاطفی محتاط میمانند چون خودشان را بیش از حد مستقل میدانند. از بیان نظرشان پرهیز میکنند چون باور دارند «از آن آدمها نیستند». در هر یک از این موارد، یک برچسب شخصیتی به دلیلی برای امتحاننکردن تبدیل میشود. بهطرزی طعنهآمیز، آزمونهایی که قرار بود خودآگاهی را افزایش دهند، همان الگوهایی را تقویت میکنند که افراد در تلاشاند از آنها فراتر بروند.
شخصیت بهعنوان نقطهی شروع، نه حکم نهایی
شخصیت میتواند آگاهی ارزشمندی دربارهی الگوهایی بدهد که ممکن است به نفع شما باشند یا نباشند. اما اطلاعاتی که از آزمونهای شخصیت به دست میآید، اغلب کامل نیست. این آزمونها نقطهی شروع شما را نشان میدهند؛ یعنی شیوهی فعلی حضور، فکر و عملکردنتان. آنها معمولاً نمیگویند که تا کجا میتوانید پیش بروید.
بهتر است دفعهی بعد که یک آزمون شخصیت میدهید، نتایج را مانند یک عکس فوری از نسخهی فعلی خودتان ببینید. سپس از خودتان بپرسید زندگیای که میخواهید، در قدم بعدی چه چیزی از شما میطلبد. پاسخ ممکن است شامل پرورش ویژگیهایی باشد که هنوز طبیعی به نظر نمیرسند. این به معنای غیرواقعی یا غیراصیلبودن آن ویژگیها نیست؛ فقط یعنی هنوز تمرین نشدهاند. وقتی بینش به نقطهی شروع تبدیل میشود، نه سقف، شخصیت دیگر بهانهای برای عقبنشینی نیست. در این حالت، آزمونهای شخصیت بهجای محدودکردن، به فرصتی برای رشد آگاهانه تبدیل میشوند.
