فراز و نشیبهای خلقوخو میتوانند ما را سوار بر یک ترن هوایی کنند. بسیاری از ما با اوجهای افراطی شادی بالا میپریم و سپس در فرودهای دردناک رنج فرو میرویم. اغلب نیمی از احساساتی را که تجربه میکنیم انکار میکنیم، در حالی که لازم نیست اینگونه باشد. یادم میآید یکبار که چهرهای گرفته داشتم، پدرم با لبخندی شیطنتآمیز گفت صورتم «در عزاست». درس او این بود: زندگی را اینقدر جدی نگیر. خانواده من هرگز از من نمیپرسیدند «امروز خوشحالی؟» چرا که چنین سؤالی با طرز فکرشان سازگار نبود.
یک پیشداوری رایج وجود دارد که احساسات سخت بد هستند و احساسات آسان خوب. به همین دلیل ما بخش بزرگی از زمان خود را صرف انکار نیمی از احساساتی میکنیم که تجربه میکنیم. این نگاه محدود میتواند رشد روانی ما را متوقف کند. احساسات دشمن ما نیستند؛ آنها بخشی از زندگیاند و باید پذیرفته شوند تا بتوانیم با آنها زندگی کنیم.
اثر عدم قطعیت بر احساسات
عدمقطعیت احساسات متناقضی درباره آنچه فکر میکنیم باید رخ دهد یا نباید رخ دهد ایجاد میکند. بیماری، مرگ، از دست دادن شغل و دیگر رویدادهای دشوار دائماً اتفاق میافتند و اغلب ما را در سردرگمی هیجانی قرار میدهند. فراز و نشیبهای خلقوخو میتوانند ما را وارد سفری پرهیجان و گاه فرساینده کنند. بسیاری از ما با اوجهای شدید شادی بالا میرویم و سپس به اعماق دردناک اندوه و درماندگی سقوط میکنیم. به نظر میرسد اگر اوجها تا این حد بالا نبودند، فرودها هم اینقدر پایین نمیآمدند.
خوشبختانه، زمانی که بتوانیم با حالتهای هیجانی خود همانندسازی کنیم و آنها را بشناسیم، بهتر میتوانیم احساساتمان را تنظیم کنیم. این آگاهی به فرد کمک میکند در سطحی متعادل از خلق باقی بماند؛ نه در حالت سرخوشی افراطی و نه در وضعیت نومیدی تاریک. پدرم میتوانست توصیفی عملی از یک حالوهوا ارائه دهد و سپس از آن عبور کند. در حالت ایدهآل، زندگی باید مانند قایقی باشد که هم در آبهای آرام و هم در دریاهای طوفانی، با ثبات پیش میرود. برخی این رویکرد را «راه بودایی» مینامند؛ جایی که با ذهنآگاهی و مراقبه، آرام و متین مانند یک راهب میمانیم. من تلاش میکنم این روش را در پیش بگیرم، هرچند همیشه در آن موفق نیستم.
تردمیل لذت و سطح پایه شادی
وقتی به سطح پایه خلق خود بازمیگردیم، «تردمیل لذت» در حال عمل است. این اصطلاح در دهه ۱۹۷۰ ابداع شد و در سالهای بعد تکمیل و اصلاح گردید. آن را تردمیل مینامند زیرا هر یک از ما سطحی از شادی داریم که فارغ از شدت اوجها یا عمق فرودها، دوباره به آن بازمیگردیم. هر فرد با یک نقطه تنظیم شادی به دنیا میآید و حدود ۵۰ درصد از سطح شادی او ذاتی است. ۵۰ درصد باقیمانده به شیوه زندگی ما بستگی دارد؛ از تغذیه سالم و خواب کافی گرفته تا فعال ماندن، حفظ ارتباطات و داشتن ثبات درونی.
برای مثال، برنده بختآزمایی چندمیلیونی را در نظر بگیرید که پس از دورهای از سرخوشی، به شغل معمولی خود بازمیگردد و زندگی را طبق روال ادامه میدهد. رابرت گورتزن، شهروند کانادایی، در سال ۲۰۱۶ مبلغ ۲۲ میلیون دلار برنده شد و سپس به کار خود بهعنوان مربی ماشینآلات سنگین در کلونا، بریتیش کلمبیا بازگشت. او نمونهای واقعی از بازگشت به سطح پایه زندگی و شادی است.
کنجکاوی و دسترسی به احساسات با روش گشتالت
کریس گیلبرت، پزشک طب یکپارچه و نویسنده کتاب «درمان شنیدن: رازهای شفابخش یک پزشک نامتعارف»، درمان گشتالت را بهعنوان راهی برای دسترسی به احساسات پیشنهاد میکند. ایده اصلی این است که نسبت به آنچه همین حالا احساس میکنیم و میاندیشیم، کنجکاو باشیم. گشتالت به معنای «کل» است و بر همه اجزا—ذهن، بدن و احساسات—تمرکز دارد. در این روش میتوان پرسید: بدن من چه احساسی دارد؟ اکنون چه هیجاناتی را تجربه میکنم؟ کنجکاو باشید و بدون قضاوت به خود نگاه کنید.
در درمان، ممکن است بیمار روبهروی یک صندلی خالی بنشیند که به آن «صندلی گشتالت» گفته میشود و شخص دیگری را در آن تصور کند؛ شاید رئیس، همسر یا یکی از اعضای خانواده. با کنجکاوی، فرد میتواند نقش آن شخص را بگیرد یا خودش باقی بماند. تعامل میان صندلیها، احساسات را به زمان حال میآورد. حتی میتوان چندین صندلی برای یک «جلسه هیئتمدیره درونی» داشت؛ صندلی شاد، غمگین، خشمگین یا حسود. این تمرین به ما کمک میکند تا با مشاهده دقیق و کنجکاوانه، احساسات را بشناسیم، با آنها کنار بیاییم و بدون قضاوت پاسخ دهیم.
