ستایش ایدی زاده
روان‌درمان، به گزارش Psychology Today گزارش می‌دهد: ورود به دانشگاه برای بسیاری از دختران جوان با تجربه‌های تازه، استقلال بیشتر و شکل‌گیری روابط اجتماعی جدید همراه است. پیوستن به گروه‌های اجتماعی دانشگاهی نیز بخشی از این تجربه محسوب می‌شود. چنین گروه‌هایی می‌توانند احساس تعلق و دوستی ایجاد کنند. بااین‌حال، بعضی از آنها گاهی فشارهایی درباره ظاهر، وزن و رفتار غذایی ایجاد می‌کنند.
جانت بوسئوفسکی و اشلی گالاگر، روان‌شناسان و نویسندگان مقاله Psychology Today، معتقدند والدین، به‌ویژه مادران، در این دوره نقش مهمی دارند. حمایت مؤثر به معنای تصمیم‌گیری به جای دختران نیست. مادران می‌توانند با تقویت تفکر انتقادی و گفت‌وگو درباره ارزش‌های شخصی، به فرزندانشان کمک کنند روابط و گروه‌های اجتماعی مناسب‌تری انتخاب کنند.
گروه‌های اجتماعی چگونه بر رفتار ما اثر می‌گذارند؟
انسان‌ها برای ارتباط با دیگران و احساس تعلق به گروه‌های اجتماعی اهمیت زیادی قائل هستند. عضویت در یک گروه می‌تواند فرصت ایجاد دوستی، حمایت اجتماعی و تجربه‌های مشترک را فراهم کند.
بااین‌حال، هر گروهی پیامدهای مثبت ندارد. هنجارهای گروهی گاهی نگرش و رفتار اعضا را تغییر می‌دهند. فرد ممکن است برای پذیرفته شدن، رفتارهایی را دنبال کند که با ارزش‌ها یا ترجیحات شخصی او هماهنگ نیست.
این مسئله در برخی گروه‌های دانشگاهی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. دانشجویان ممکن است برای هماهنگ شدن با اعضای گروه، فشار بیشتری احساس کنند. نویسندگان مقاله نیز بر همین موضوع تمرکز دارند و ارتباط میان عضویت گروهی، فشار اجتماعی و تصویر بدنی را بررسی می‌کنند.
فشار اجتماعی برای داشتن ظاهر خاص
یکی از محورهای اصلی مقاله، ارتباط میان عضویت در برخی انجمن‌های دانشجویی و تصویر بدنی است.
نویسندگان به پژوهش‌هایی اشاره می‌کنند که فشارهای ظاهری در برخی انجمن‌های دانشجویی زنان را بررسی کرده‌اند. برخی مطالعات نیز رابطه میان فرایند عضویت در این گروه‌ها، خودشیءانگاری و رفتارهای غذایی ناسالم را بررسی کرده‌اند.
برای مثال، یک مطالعه در سال ۲۰۲۳ خطر رفتارهای مرتبط با اختلالات خوردن را میان اعضای انجمن‌های دانشجویی زنان و مردان در آمریکا بررسی کرد. پژوهش دیگری نیز ارتباط میان فرایند عضویت در این انجمن‌ها و خودشیءانگاری و مشکلات تصویر بدنی را مورد توجه قرار داد.
البته این یافته‌ها به این معنا نیست که عضویت در هر انجمن دانشجویی به مشکلات تصویر بدنی یا رفتار غذایی ناسالم منجر می‌شود. شرایط گروه، روابط اعضا و تجربه شخصی هر فرد می‌تواند نتیجه متفاوتی ایجاد کند.
وقتی تعلق به گروه با فشار برای شبیه شدن همراه می‌شود
یکی از موضوعات مهم این مقاله، تأثیر هویت گروهی بر تصمیم‌های فردی است. روان‌شناسان اجتماعی سال‌هاست بررسی می‌کنند که حضور در گروه چگونه رفتار و نگرش افراد را تغییر می‌دهد.
وقتی فرد هویت خود را با یک گروه پیوند می‌دهد، ممکن است هنجارهای آن گروه را بیشتر بپذیرد. نگرانی درباره پذیرفته شدن نیز می‌تواند تصمیم‌گیری مستقل را دشوار کند.
این مسئله فقط به ظاهر یا وزن مربوط نمی‌شود. هر گروهی ممکن است درباره شیوه صحبت کردن، روابط، سبک زندگی، موفقیت یا نگرش‌های اجتماعی هنجارهایی ایجاد کند.
به همین دلیل، انتخاب گروه مناسب اهمیت زیادی دارد. یک رابطه اجتماعی سالم باید به فرد اجازه دهد در کنار تجربه تعلق، هویت و ارزش‌های شخصی خود را نیز حفظ کند.
آیا عضویت در انجمن‌های دانشجویی همیشه مضر است؟
خیر. نباید عضویت در این گروه‌ها را ذاتاً منفی بدانیم.
یک پژوهش در سال ۲۰۲۶ که مقاله Psychology Today به آن اشاره می‌کند، احساس تعلق و تنهایی دانشجویان عضو انجمن‌های برادری و خواهری دانشگاهی در آمریکا را بررسی کرد. نتایج نشان داد اعضای این گروه‌ها در مقایسه با دانشجویان غیرعضو، به‌طور کلی احساس تعلق بیشتری داشتند و تنهایی کمتری گزارش کردند.
این یافته اهمیت حمایت اجتماعی را نشان می‌دهد. داشتن دوستان قابل اعتماد می‌تواند تجربه دانشگاه را برای بسیاری از جوانان آسان‌تر کند.
بنابراین، مسئله اصلی فقط «عضو شدن یا نشدن» نیست. کیفیت روابط، هنجارهای گروه و میزان آزادی فرد برای حفظ ارزش‌های شخصی نیز اهمیت دارند.
ارتباط اجتماعی عمیق چه اهمیتی دارد؟
همه اعضای یک گروه اجتماعی به یک اندازه احساس تعلق نمی‌کنند.
نویسندگان به پژوهشی اشاره می‌کنند که رابطه میان میزان ارتباط اجتماعی درون یک انجمن و تجربه تصویر بدنی اعضا را بررسی کرده است. نتایج نشان داد تجربه زنان با توجه به میزان ارتباط اجتماعی و کیفیت روابط درون گروه تفاوت دارد.
این موضوع یک نکته مهم را نشان می‌دهد: تعداد دوستان همیشه معیار مناسبی برای کیفیت روابط نیست. احساس امنیت، صمیمیت و پذیرفته شدن نیز در تجربه تعلق نقش دارند.
نقش مادران؛ کنترل کمتر، گفت‌وگوی بیشتر
با ورود دختران به دانشگاه، نقش والدین تغییر می‌کند. جوانی که وارد دانشگاه می‌شود، به تدریج مسئولیت بیشتری برای تصمیم‌های اجتماعی و شخصی خود بر عهده می‌گیرد.
به همین دلیل، نویسندگان مقاله پیشنهاد می‌کنند مادران به جای انتخاب گروه به جای دخترشان، نقش حمایتی داشته باشند.
برای مثال، مادر می‌تواند به جای گفتن «به این گروه نپیوند»، سؤال‌هایی مانند این موارد مطرح کند:
- از یک گروه اجتماعی چه انتظاری داری؟
- چرا می‌خواهی عضو این گروه شوی؟
- آیا ارزش‌های این گروه با ارزش‌های شخصی تو هماهنگ است؟
- در این گروه احساس می‌کنی می‌توانی خود واقعی‌ات باشی؟
- آیا برای پذیرفته شدن مجبور می‌شوی کاری برخلاف خواسته خودت انجام دهی؟
- آیا این گروه به سلامت جسمی و روانی اعضای خود احترام می‌گذارد؟
چنین گفت‌وگویی به جای تحمیل تصمیم، مهارت تصمیم‌گیری را تقویت می‌کند. مادر با این رویکرد به دخترش فرصت می‌دهد پیامدهای انتخاب‌های خود را بهتر بررسی کند.
مادران چگونه می‌توانند تصویر بدنی سالم‌تری ایجاد کنند؟
تصویر بدنی فقط از ویژگی‌های ظاهری شکل نمی‌گیرد. تعاملات اجتماعی، پیام‌های خانوادگی و فرهنگی و تجربه‌های فرد درباره بدن نیز بر نگرش او نسبت به ظاهر خود اثر می‌گذارند.
نویسندگان مقاله بر اهمیت الگوسازی والدین تأکید می‌کنند. اگر مادر درباره بدن، غذا و ظاهر با رویکردی متعادل صحبت کند، می‌تواند الگوی متفاوتی برای دختر خود ایجاد کند.
در مقابل، تمرکز دائمی بر وزن، اندازه بدن یا مقایسه ظاهری ممکن است توجه بیش از حد به ظاهر را افزایش دهد.
هدف، نادیده گرفتن ظاهر نیست. هدف این است که جوانان رابطه‌ای متعادل‌تر با بدن و ارزشمندی شخصی خود ایجاد کنند.
انتخاب گروه سالم چه ویژگی‌هایی دارد؟
یک گروه اجتماعی سالم لزوماً گروهی نیست که هیچ اختلاف یا فشاری در آن وجود نداشته باشد. مهم‌تر این است که اعضا در آن احساس امنیت و تعلق داشته باشند و در عین حال هویت فردی خود را حفظ کنند.
برخی ویژگی‌های یک رابطه اجتماعی سالم عبارت‌اند از:
- احترام به تفاوت‌های فردی
- امکان مخالفت بدون ترس از طرد شدن
- نداشتن فشار برای تغییر ظاهر یا سبک زندگی
- احترام به مرزهای شخصی
- حمایت از سلامت روان و جسم
- امکان ایجاد روابط صمیمانه و معنادار
در چنین محیطی، فرد برای پذیرفته شدن مجبور نیست ارزش‌های اصلی خود را کنار بگذارد.
پیام مهم برای والدین
مادران همچنان می‌توانند در زندگی دختران جوان نقش مهمی داشته باشند؛ اما این نقش با دوران کودکی تفاوت دارد.
در دوران دانشگاه، حمایت مؤثر می‌تواند به معنای فراهم کردن فضایی امن برای گفت‌وگو باشد. والد می‌تواند سؤال بپرسد، گوش دهد و به فرزند خود کمک کند پیامدهای تصمیم‌هایش را بررسی کند.
هدف، حذف تمام تجربه‌های دشوار از مسیر زندگی جوانان نیست. هدف این است که آنها مهارت لازم برای تشخیص روابط سالم از روابط آسیب‌زا را یاد بگیرند.
والدین همچنین می‌توانند بدون قضاوت درباره ظاهر یا انتخاب‌های فرزندشان، درباره فشار اجتماعی، تصویر بدنی و سلامت روان با او صحبت کنند.
جمع‌بندی
گروه‌های اجتماعی می‌توانند فرصت ایجاد تعلق و دوستی را فراهم کنند و در برخی شرایط نیز فشارهایی درباره ظاهر، رفتار و سبک زندگی ایجاد کنند. پژوهش‌های مورد اشاره در مقاله Psychology Today نشان می‌دهند تجربه زنان جوان در این گروه‌ها به کیفیت روابط و هنجارهای اجتماعی محیط نیز بستگی دارد.
به همین دلیل، والدین بهتر است به جای انتخاب گروه به جای فرزندشان، مهارت تصمیم‌گیری آگاهانه را در او تقویت کنند. پرسیدن سؤال، گوش دادن و تشویق به تفکر انتقادی می‌تواند به دختران جوان کمک کند میان احساس تعلق و حفظ سلامت روان و جسم خود تعادل برقرار کنند.
در نهایت، یک رابطه اجتماعی سالم نباید از فرد بخواهد برای پذیرفته شدن خودش را کنار بگذارد. تعلق واقعی زمانی ارزشمند است که فرد بتواند در کنار دیگران، همچنان خودش باقی بماند.
