📅 پنجشنبه ۲۳ بهمن ۱۴۰۴ | ۱۱:۵۰📂 خبر مهم اول🆔 کد خبر: 9101✍️ خبرنگار: سیده مبینا محسنی تکیه سیده مبینا محسنی تکیه🖨 چاپ

شهود خلاق | وقتی ذهن سریع‌تر از فکر عمل می‌کند

مغز انسان در حال پردازش سریع اطلاعات و تداعی شهودی برای خلاقیت

عنوان فارسی: بینش شهودی: فرآیندهای تداعی سریع و نقش آن‌ها در تفکر خلاق
عنوان انگلیسی: Intuitive insight: Fast associative processes drive sound creative thinking
نویسنده: Jérémie Beucler و Wim De Neys
سال انتشار: 2026
موضوع: روانشناسی شناختی و خلاقیت — بررسی نقش فرآیندهای شهودی و تداعی ذهنی در حل مسئله خلاقانه
لینک مقاله: https://doi.org/10.1016/j.cognition.2025.106422

چکیده مقاله

تفکر همگرا (convergent thinking)، یعنی توانایی یافتن یک پاسخ بهینه و مشخص برای مسئله‌ای تعریف‌شده، یکی از مؤلفه‌های اساسی خلاقیت به شمار می‌آید. معمولاً تصور می‌شود این نوع تفکر به فرآیندهای کنترل‌شده و آگاهانه نیاز دارد. در این مطالعه، نویسندگان فرضیه‌های رایج درباره نقش تفکر آگاهانه در خلاقیت را با استفاده از آزمونی به نام Compound Remote Associates (CRA) بررسی کردند؛ آزمونی که در آن شرکت‌کنندگان باید کلمه‌ای را بیابند که سه کلمه ظاهراً نامرتبط را به هم پیوند دهد (مثلاً «river, note, account»؛ پاسخ درست: bank).

در این پژوهش از یک الگوی پاسخ دو مرحله‌ای استفاده شد: ابتدا شرکت‌کنندگان تحت فشار زمان و بار شناختی باید پاسخ شهودی اولیه خود را ارائه می‌دادند و سپس پاسخ نهایی آگاهانه خود را اعلام می‌کردند. یافته‌ها نشان داد که در اغلب موارد، تفکر دقیق و طولانی برای رسیدن به پاسخ صحیح ضروری نیست و پاسخ نهایی‌ درست معمولاً با پاسخ شهودی دقیق اولیه همراه بوده است. همچنین تحلیل شبکه‌های معنایی و مدل‌سازی تداعی ذهنی نشان داد که مواردی با فضای معنایی کوچک‌تر راحت‌تر به‌طور شهودی حل می‌شوند و افرادی که ساختار حافظه معنایی کارآمدتر و انعطاف‌پذیرتری دارند، در مرحله شهودی کارایی بیشتری نشان می‌دهند. این نتایج نشان می‌دهد حل مسئله مؤثر در وظایف خلاقانه ممکن است اغلب به فرآیندهای تداعی سریع و خودکار در حافظه معنایی وابسته باشد، بدون نیاز به تأمل طولانی.

توضیحات

این مقاله یکی از تازه‌ترین پژوهش‌های حوزه روانشناسی شناختی و خلاقیت است که در نشریه معتبر Cognition منتشر شده و نشان می‌دهد شهود و فرآیندهای تداعی سریع در حافظه معنایی می‌توانند نقش مهم‌تری از آنچه قبلاً تصور می‌شد در تفکر خلاق ایفا کنند. مزیت اصلی این پژوهش این است که برخلاف دیدگاه سنتی که فکر می‌کند برای حل خلاقانه مسئله همیشه باید وقت گذاشت و تحلیل منطقی انجام داد، نتایج نشان می‌دهد افراد می‌توانند پاسخ‌های درست را حتی در شرایطی که زمان کم است و بار شناختی بالاست، به شکل شهودی تولید کنند.

نویسندگان با استفاده از آزمون CRA و الگوی دو مرحله‌ای پاسخ نشان داده‌اند که پاسخ‌های درست نهایی غالباً از همان پاسخ‌های شهودی اولیه ناشی می‌شوند. در توضیح سازوکار این پدیده، تحلیل شبکه معنایی واژگان و مدل‌سازی تداعی ذهنی به کار رفته که نشان می‌دهد ساختار حافظه معنایی شرکت‌کنندگان در عملکرد شهودی آنان نقش دارد.

اشتراگ گذاری

▼
X
Facebook
LinkedIn
Telegram
WhatsApp
Email
Pinterest

مطالب مرتبط

▼

شصت سال آموزش و پژوهش در دانشکده روان‌شناسی دانشگاه تهران

دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران از مراکز باسابقه آموزش و پژوهش در حوزه روان‌شناسی و علوم تربیتی ایران است که فعالیت خود را از سال ۱۳۴۴ آغاز کرد.
  ۱۴۰۵/۰۹/۰۱ ۰۳:۱۹

پرسشنامه تنظیم هیجان ERQ-۳۰

پرسشنامه ERQ-30 ابزاری برای بررسی راهبردهای تنظیم هیجان است که نسخه فارسی آن در پژوهشی با مشارکت بزرگسالان ایرانی اعتبارسنجی شده است.
  ۱۴۰۵/۰۹/۰۱ ۰۳:۰۶

تقویت آرامش ذهنی نوجوانان با ورزش

پژوهشی تازه نشان می‌دهد فعالیت بدنی منظم می‌تواند با کاهش نشانه‌های اضطراب و افسردگی در نوجوانان ارتباط داشته باشد.
  ۱۴۰۵/۰۹/۰۱ ۰۲:۵۴

آموزش حمایت روانی امدادگران

کارگاه مشترک هلال‌احمر ایران و صلیب سرخ با هدف تقویت مهارت‌های حمایت روانی از نیروهای امدادی برگزار شد.
  ۱۴۰۵/۰۹/۰۱ ۰۲:۳۶

کتاب | وقتی نیچه گریست، سفری به اعماق رنج انسان

رمان وقتی نیچه گریست اثر اروین یالوم، با پیوند فلسفه و روان‌درمانی، به بررسی تنهایی، ترس از مرگ، عشق و معنای زندگی می‌پردازد.
  ۱۴۰۵/۰۹/۰۱ ۰۲:۰۷

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پیشنهاد سردبیر/آموزش روانشناسی

▼
  • برگزیده‌ها
  • پربازدیدها
  • آخرین اخبار
کلینیک روانشناسی افروغ
پیمایش به بالا