مدیر سایت
اختلال نقص توجه و بیشفعالی (ADHD) سالها عمدتاً با نشانههای سهگانه بیتوجهی، بیشفعالی رفتاری و تکانشگری شناخته میشد. با این حال، پژوهشهای علوم اعصاب و روانشناسی در سالهای اخیر بعد مغفولمانده دیگری از این اختلال را برجسته کردهاند: بدتنظیمی هیجانی (Emotional Dysregulation) یا تجربه «احساسات شدید و بزرگ». بر اساس گزارشهای منتشرشده توسط انجمن روانشناسی آمریکا (APA)، حدود ۳۰ تا ۷۰ درصد بزرگسالان و ۲۵ تا ۴۵ درصد کودکان مبتلا به ADHD با دشواریهای جدی در کنترل و مدیریت پاسخهای هیجانی خود دستوپنجه نرم میکنند.
بدتنظیمی هیجانی چیست و چرا در ADHD رخ میدهد؟
بدتنظیمی هیجانی به معنای عدم توانایی در مدیریت، تعدیل و ابراز متناسب پاسخهای عاطفی در مواجهه با محرکهای روزمره است. افراد مبتلا به ADHD هیجانات را با شدت بسیار بیشتری تجربه میکنند و برای بازگشت به حالت آرامش به زمان طولانیتری نیاز دارند.
از نظر عصبشناختی، این چالش از تفاوت در ساختار و عملکرد شبکه عصبی مغز ناشی میشود. ناهماهنگی میان آمیگدال (مرکز پردازش هیجان و واکنشهای فوری) و قشر پیشپیشانی (مرکز کنترل اجرایی و بازداری رفتاری) باعث میشود که مغز افراد مبتلا به ADHD نتواند واکنشهای هیجانی شدید را پیش از ابراز رفتاری مهار کند.
پیامدهای بدتنظیمی هیجانی بر زندگی فردی و اجتماعی
عدم توانایی در مدیریت هیجانات، تاثیرات عمیقی بر حوزههای مختلف زندگی افراد مبتلا به ADHD بر جای میگذارد. این چالشها میتوانند ابعاد زیر را تحت تاثیر قرار دهند:
۱. تعارض در روابط بینفردی و عاطفی
واکنشهای شدید مانند خشم ناگهانی، نوسانات خلقی سریع یا حس کلافگی مفرط در مواجهه با انتقادهای کوچک، موجب سوءتفاهم در روابط خانوادگی و کاری میشود.
۲. بروز اضطراب و افسردگی ثانویه
تجربه مداوم احساسات از دست رفته و سرزنشهای پس از فورانهای هیجانی، خطر ابتلا به اختلالات اضطرابی و افسردگی را در کودکان و بزرگسالان به شدت افزایش میدهد.
۳. افت عملکرد شغلی و تحصیلی
ناامیدی زودهنگام در مواجهه با تکالیف سخت یا خستهکننده به رها کردن پروژهها و فروپاشی عاطفی (Meltdown) منجر میشود.
رویکردهای درمانی و راهکارهای مدیریت هیجانات شدید
روانشناسان تاکید میکنند که بدتنظیمی هیجانی قابل مدیریت و درمان است. یک برنامه درمانی جامع معمولاً شامل ابزارهای زیر است:
درمان شناختی رفتاری (CBT) و آموزش مهارتها
رواندرمانی به افراد کمک میکند تا محرکهای هیجانی خود را شناسایی کنند. همچنین مداخلات رفتاری جدید مانند برنامههای مدیریت ناامیدی، تکنیکهای باز ارزیابی شناختی و ایجاد مکث قبل از واکنش را آموزش میدهند.
دارو درمانی
داروهای محرک و غیرمحرک که برای درمان نشانههای اصلی ADHD تجویز میشوند، با تنظیم سطح پیامرسانهای عصبی میتوانند به پایداری خلقوخو و کاهش نوسانات هیجانی کمک کنند.
شناسنامه و منبع مقاله علمی
-
عنوان اصلی مقاله: Emotional dysregulation is part of ADHD. See how psychologists are helping
-
نویسندگان: Kirsten Weir
-
مرجع و مجله: American Psychological Association (APA) – Monitor on Psychology (Vol. 55, No. 3)
-
شماره ثبت مقاله (PMCID / DOI): APA Monitor – April 2024 / 2026
-
لینک دسترسی مستقیم به مقاله علمی: https://www.apa.org/monitor/2024/04/adhd-managing-emotion-dysregulation
