عملکرد هوش مصنوعی در آزمون‌های هوش هیجانی: موفقیت غیرمنتظره مدل‌های زبانی

آیا هوش مصنوعی می‌تواند رفتارهای مناسب را در موقعیت‌های پرچالش و عاطفی تشخیص دهد و پیشنهاد کند؟ دانشمندان دانشگاه ژنو و دانشگاه برن سوئیس برای پاسخ به این پرسش، ۶ مدل هوش مصنوعی مولد پیشرفته از جمله ChatGPT را با آزمون‌های هوش هیجانی (EI) ارزیابی کردند.

نتایج این پژوهش غیرمنتظره بود. مدل‌های هوش مصنوعی نمراتی بالاتر از میانگین انسان‌ها به دست آوردند. همچنین این سیستم‌ها توانستند در زمانی کوتاه، تست‌های هوش هیجانی جدید و کاملاً معتبری را طراحی کنند. این کشف افق‌های تازه‌ای را در آموزش، مربی‌گری و مدیریت تعارضات رو به پژوهشگران می‌گشاید.

عملکرد هوش مصنوعی در آزمون‌های هوش هیجانی و سناریوهای عاطفی

مدل‌های بزرگ زبانی (LLM) سیستم‌های هوش مصنوعی پیشرفته‌ای هستند که زبان انسان را درک و تولید می‌کنند. این مدل‌ها به راحتی سوالات پیچیده علمی و ریاضی را پاسخ می‌دهند؛ اما توانایی آن‌ها در حوزه عواطف و رفتارهای انسانی همواره محل تردید بود.

پژوهشگران برای سنجش هوش هیجانی هوش مصنوعی، ۵ آزمون معتبر و رایج روان‌شناسی را روی ۶ مدل پیشرفته شامل ChatGPT-۴، ChatGPT-o1، Gemini ۱.۵ Flash، Copilot ۳۶۵، Claude ۳.۵ Haiku و DeepSeek V3 اجرا کردند. این آزمون‌ها موقعیت‌های پرتنش و عاطفی زندگی روزمره را برای ارزیابی درک، تنظیم و مدیریت هیجانات بررسی می‌کردند.

هم‌زمان، همین آزمون‌ها را روی شرکت‌کنندگان انسانی نیز پیاده‌سازی کردند. در نهایت مدل‌های هوش مصنوعی با کسب ۸۲ درصد پاسخ صحیح، عملکردی بسیار بالاتر از انسان‌ها با میانگین ۵۶ درصد نشان دادند. این تفاوت عملکرد ثابت می‌کند که سیستم‌های هوش مصنوعی مفاهیم هیجانی و رفتار مبتنی بر هوش هیجانی را به خوبی تحلیل می‌کنند.

طراحی تست‌های روان‌شناسی جدید در زمان کوتاه

در بخش دوم پژوهش، دانشمندان از ChatGPT-۴ خواستند تا سناریوها و آزمون‌های هوش هیجانی جدیدی طراحی کند. سپس بیش از ۴۰۰ شرکت‌کننده انسانی در این آزمون‌های هوش مصنوعی شرکت کردند.

نتایج سنجش‌ها نشان داد آزمون‌های طراحی‌شده توسط هوش مصنوعی کاملاً شفاف، معتبر و واقع‌گرایانه هستند. فرآیند ساخت این آزمون‌ها در روان‌شناسی سنتی معمولاً چندین سال زمان می‌برد، اما هوش مصنوعی آن‌ها را در چند دقیقه تولید کرد.

این مسئله نشان می‌دهد که هوش مصنوعی مولد علاوه بر انتخاب بهترین پاسخ در آزمون‌های موجود، توانایی استدلال درباره عواطف و ساخت سناریوهای متناسب با شرایط مختلف را دارا است.

کاربردهای هوش مصنوعی در مدیریت تعارض و آموزش

موفقیت هوش مصنوعی در درک هوش هیجانی، زمینه استفاده از این فناوری را در حوزه‌هایی که پیش‌تر کاملاً انسانی تلقی می‌شدند، فراهم می‌کند.

• مدیریت تعارضات: هوش مصنوعی می‌تواند راهکارهای بی‌طرفانه و منطقی برای حل اختلافات کاری و شخصی ارائه دهد.

• آموزش و مربی‌گری (Coaching): توسعه ابزارهای هوشمند برای تمرین مهارت‌های ارتباطی و افزایش هوش هیجانی افراد.

• مشاوره و پشتیبانی اولیه: کمک به تدوین پروتکل‌های ارتباطی موثر در سازمان‌ها و محیط‌های آموزشی.

البته متخصصان تاکید می‌کنند استفاده از هوش مصنوعی در این حوزه‌ها نیازمند نظارت دقیق روان‌شناسان و کارشناسان است تا از بروز خطاها و سوءبرداشت‌ها جلوگیری شود.

شناسنامه و منبع مقاله علمی

• عنوان اصلی مقاله: Large language models are proficient in solving and creating emotional intelligence tests

• نویسندگان: Katja Schlegel, Nils R. Sommer, Marcello Mortillaro

• مرجع و مجله: Communications Psychology (2025)

• شماره ثبت مقاله (PMCID / DOI): 10.1038/s44271-025-00258-x

• لینک دسترسی مستقیم به مقاله علمی: https://www.nature.com/articles/s44271-025-00258-x