کشف مکانیسم جدید مرگ سلول‌های مغزی در آلزایمر و زوال عقل

تخریب سلول‌های عصبی یکی از اصلی‌ترین دلایل بروز علائم شناختی در بیماری‌های دمنش یا زوال عقل است. پژوهش‌های جدید دانشمندان مسیر زیستی نادیده‌گرفته‌شده‌ای را فاش کرده‌اند که نحوه نابودی سلول‌های مغزی توسط پروتئین‌های سمی را توضیح می‌دهد. این مکانیسم مرگ سلولی کاریوپتوز (Karyoptosis) نام دارد. کشف این فرآیند دیدگاه پژوهشگران را نسبت به بیماری آلزایمر و زوال عقل فرونتوتمپورال (FTD) تغییر می‌دهد.

کاریوپتوز چیست و چگونه سلول‌های عصبی را نابود می‌کند؟

تجمع پروتئین‌های غیرطبیعی و سمی یکی از ویژگی‌های اصلی بیماری‌های تحلیل‌برنده مغز است. دانشمندان تا پیش از این چگونگی دقیق منجر شدن این پروتئین‌ها به مرگ سلول را به‌طور کامل درک نکرده بودند.

پژوهشگران کینگز کالج لندن با همکاری موسسه تحقیقات زوال عقل بریتانیا این مطالعه جامع را انجام دادند. نتایج این تحقیق در مجله معتبر Nature Communications منتشر شده است. دانشمندان نشان دادند کاریوپتوز زنجیره‌ای از واکنش‌های شیمیایی آسیب‌زا را در داخل سلول فعال می‌کند.

هسته سلول حاوی ماده ژنتیکی یا همان DNA است. فرآیند کاریوپتوز در ابتدا باعث چروکیده شدن هسته سلول عصبی می‌شود. هسته سلول در ادامه این مسیر تخریبی به‌طور کامل فرو می‌پاشد و سلول می‌میرد.

روش‌شناسی پژوهش و بررسی نمونه‌های مغزی

تیم تحقیقاتی برای کشف این پدیده، بیش از ۳۰۰۰ سلول مغزی را آنالیز کرد. این نمونه‌ها از ۲۸ فرد مبتلا به آلزایمر پیشرفته و زوال عقل فرونتوتمپورال جمع‌آوری شده بودند. پژوهشگران با به‌کارگیری الگوریتم‌های محاسباتی پیشرفته، انواع مختلف مرگ سلولی را در قشر پیش‌پیشانی (Frontal Cortex) مغز شناسایی کردند.

یافته‌های این ارزیابی موارد زیر را نشان داد:

• نشانه‌های کاریوپتوز در ۳۵ درصد از سلول‌های قشر پیش‌پیشانی بیماران مبتلا به آلزایمر وجود داشت.

• سالمندان سالم تنها در ۱۵ درصد از سلول‌های این بخش نشانه‌های کاریوپتوز را ثبت کردند.

• تجمع اجباری پروتئین‌ها در داخل نورون‌ها، روند تخریبی کاریوپتوز را به‌شدت تحریک می‌کند.

هدف جدید درمانی برای کند کردن روند زوال عقل

شناسایی مسیر مولکولی کنترل‌کننده کاریوپتوز، فرصت‌های تازه‌ای برای تولید داروهای پیشگیرانه ایجاد می‌کند. اگر دانشمندان بتوانند زنجیره واکنش‌های شیمیایی کاریوپتوز را متوقف کنند، مرگ نورون‌ها به میزان چشمگیری کاهش می‌یابد.

یافته‌های اصلی پژوهش دانشمندان

• کشف حلقه مفقوده مرگ نورون‌ها: کاریوپتوز ارتباط مستقیم میان تجمع پروتئین‌های سمی و نابودی سلول‌های عصبی را توضیح می‌دهد.

• گسترش بازه زمانی درمان: هدف قرار دادن کاریوپتوز به پزشکان اجازه می‌دهد فرآیند از دست رفتن حافظه را در مراحل اولیه بیماری متوقف کنند.

• ارائه نقشه راه برای داروهای جدید: این کشف مسیر ساخت داروهای هدفمند برای بیماری‌های آلزایمر و FTD را هموار می‌سازد.

دکتر مانولیس فانتو، سرپرست این پژوهش می‌گوید: «این مطالعه حاصل یک مسیر تحقیقاتی ۱۰ ساله است. ما در ابتدا کاریوپتوز را در یک بیماری نادر شناسایی کردیم و اکنون نقش کلیدی آن را در زوال عقل کشف کرده‌ایم.»

پیامدهای بالینی و روانشناختی برای بیماران و خانواده‌ها

کاهش مرگ سلول‌های مغزی، علائم روانشناختی شدید مانند زوال حافظه، تغییرات شخصیتی و اختلالات رفتاری را در بیماران مبتلا به دمنش کنترل می‌کند. توسعه درمان‌های متکی بر مهار کاریوپتوز می‌تواند کیفیت زندگی بیماران را ارتقا دهد و بار روانی خانواده‌ها و مراقبان را به میزان زیادی کاهش دهد.

شناسنامه و منبع مقاله علمی

• عنوان اصلی مقاله: Scientists may have finally found how Alzheimer’s kills brain cells

• نویسندگان: Dr. Manolis Fanto and research team at King’s College London and UK Dementia Research Institute

• مرجع و مجله: ScienceDaily / Journal of Nature Communications

• شماره ثبت مقاله (PMCID / DOI): ScienceDaily Release ID: 260626124701

• لینک دسترسی مستقیم به مقاله علمی: https://www.sciencedaily.com/releases/2026/06/260626124701.htm