مدیر سایت
پژوهشهای اخیر علمی افقهای تازهای را در شناخت ریشههای زیستی اختلالات تکاملی عصبی گشودهاند. تحقیقات نشان میدهند که تعامل میان تغییرات اپیژنتیک زمان تولد و میکروبیوم روده نوزاد در سال اول زندگی، تأثیر چشمگیری بر روند رشد مغز دارد. در این میان، دانشمندان به شواهدی دست یافتهاند که نشان میدهد برخی باکتری های روده و اوتیسم و اختلال نقص توجه/بیشفعالی (ADHD) پیوندی عمیق دارند و حتی میکروبهای مفید میتوانند به عنوان یک سپر محافظتی در برابر این اختلالات عمل کنند.
این یافتهها نشان میدهند که مسیر رشد عصبی کودکان پیش از تولد شکل میگیرد اما در دوران نوزادی قابل تعدیل است. در واقع، میکروبیوم گوارشی میتواند بخشی از برنامهریزی زیستی اولیه را بازنویسی کند.
تعامل اپیژنتیک و میکروبیوم؛ گفتگو میان جین و باکتری
نوزادان با یک پروفایل اپیژنتیک مشخص به دنیا میآیند. اپیژنتیک به تغییراتی در عملکرد ژنها گفته میشود که بدون تغییر در کد DNA رخ میدهند. متیلاسیون DNA یکی از اصلیترین این مکانیسمها است که مانند یک کلید خاموش و روشن برای ژنها عمل میکند.
پژوهشگران دانشگاه چینی هنگکنگ دریافتند که میان الگوی متیلاسیون ژنها هنگام تولد و ترکیب باکتریهای روده نوزاد در یکسالگی، یک «گفتگوی زیستی» در جریان است.
-
نقش ژنتیک در تولد: تنظیمات اپیژنتیک اولیه نوزاد، زمینه را برای نحوه شکلگیری سیستم ایمنی و مغز فراهم میسازد.
-
نقش باکتریهای مفید: ورود باکتریهای خاص به دستگاه گوارش میتواند خطرات ناشاشی از این تنظیمات ژنتیکی را کاهش دهد.
نقش باکتری های روده و اوتیسم در سال اول زندگی
مطالعه بر روی نوزادان نشان داد نوزادانی که سطح متیلاسیون بالاتری در ژنهای مربوط به سیستم ایمنی دارند، تا سن ۱۲ ماهگی میکروبیوم روده کمتنوعتری پیدا میکنند. این ژنها مسئول شناسایی و پاسخ به عوامل بیماریزا در بدن هستند.
کاهش تنوع میکروبیوم گوارشی با افزایش احتمال بروز نشانههای طیف اوتیسم (ASD) و بیشفعالی (ADHD) تا سن ۳ سالگی همراه بوده است.
چه عواملی بر تغییرات اپیژنتیک نوزاد در بدو تولد اثر میگذارند؟
دانشمندان متوجه شدند که چندین عامل محیطی و زیستی مادر بر الگوی متیلاسیون DNA نوزاد در زمان تولد موثرند:
-
نوع زایمان: سزارین یا زایمان طبیعی
-
مدت زمان بارداری: متولد شدن به صورت رسیده یا زودهنگام
-
داشتن خواهر و برادر بزرگتر
-
ابتلای مادر به آلرژیهای مختلف
نکته جالب این است که میکروبیوم روده والدین تأثیر مستقیمی بر تغییرات اپیژنتیک نوزاد هنگام تولد نداشت، بلکه این عوامل محیطی و روش زایمان بودند که نقش اصلی را ایفا کردند.
ارتباط روش زایمان سزارین با الگوی ژنتیکی و باکتریایی
نوزادانی که به روش سزارین متولد میشوند، الگوهای متیلاسیون متفاوتی در ژنهای مرتبط با عملکرد ایمنی و توسعه مغز نشان میدهند. این تغییرات میتواند خطر ابتلا به اوتیسم و بیشفعالی را افزایش دهد.
اما نکته امیدوارکننده در موضوع باکتری های روده و اوتیسم این است که مستقر شدن برخی باکتریهای مفید در ابتدای زندگی میتواند این خطر را خنثی یا جبران کند:
-
باکتری Lachnospira pectinoschiza: استقرار این باکتری در دستگاه گوارش نوزاد، خطر بروز نشانههای اوتیسم را بهطور قابل توجهی کاهش داد.
-
باکتری Parabacteroides distasonis: وجود این باکتری در روده نوزاد، اثر محافظتی بالایی در برابر بروز علائم بیشفعالی (ADHD) نشان داد.
مسیرهای عصبی و گیرندههای دوپامین؛ چگونگی اثرگذاری بر مغز
ژنهای درگیر در ایجاد اوتیسم بیشتر با عملکرد سیناپسی (ارتباط بین سلولهای عصبی) مرتبط هستند. در مقابل، ژنهای مرتبط با بیشفعالی عمدتاً به مسیرهای دوپامین و سد خونی-مغزی مربوط میشوند.
میکروبهای روده با تولید متابولیتها و پیامرسانهای شیمیایی، بر نحوه بیان این ژنها و عملکرد سیناپسهای مغزی اثر میگذارند. این ارتباط دوسویه میان روده و مغز (محور روده-مغز) توضیح میدهد که چرا اختلال در متابولیسم گوارشی میتواند به رفتارهای مرتبط با اوتیسم و ADHD منجر شود.
چشمانداز آینده: پروبیوتیکهای اختصاصی برای پیشگیری
محققان تاکید میکنند که نتایج پژوهش فوق به معنای قطعی بودن سرنوشت تکاملی کودک در بدو تولد نیست. اختلالات تکاملی عصبی نظیر اوتیسم و بیشفعالی چندعاملی هستند و عوامل محیطی، تغذیهای و تربیتی گوناگونی در شکلگیری آنها نقش دارند.
هدف نهایی این تحقیقات، طراحی مداخلههای زودهنگام، ایمن و غیرتهاجمی است. استفاده از پروبیوتیکهای مکمل یا فرآوردههای زیستی زنده (Live Biotherapeutics) در سال اول زندگی نوزاد میتواند میکروبیوم روده را تقویت کرده و خطر اختلالات عصبی را کاهش دهد.
با شناسایی نوزادان در معرض خطر از طریق غربالگری اپیژنتیک در بدو تولد، میتوان با تجویز باکتریهای هدفمند، سلامتی تکاملی مغز کودک را تضمین کرد.
شناسنامه و منبع مقاله علمی
-
عنوان اصلی مقاله: Scientists discover gut bacteria that may help protect against autism and ADHD
-
نویسندگان: Siew Chien Ng, Hein Min Tun و همکاران
-
مرجع و مجله: Cell Press / ScienceDaily
-
شماره ثبت مقاله (PMCID / DOI): Cell Press Blue (2026) / ScienceDaily Release ID: 260602021645
-
لینک دسترسی مستقیم به مقاله علمی: https://www.sciencedaily.com/releases/2026/06/260602021645.htm
