راز پنهان در لایک‌ها و کامنت‌ها؛ چرا نوجوانان مبتلا به اختلالات روانی متفاوت از هم‌سن‌وسال‌هایشان از شبکه اجتماعی استفاده می‌کنند؟

ارتباط میان فضای مجازی و سلامت روان نوجوانان همواره موضوعی بحث‌برانگیز بوده است. اکثر تحقیقات قبلی تنها برپایه پرسش‌نامه‌های عمومی انجام شده‌اند. آن‌ها افراد دارای تشخیص بالینی را به تفکیک بررسی نکرده بودند.

اکنون پژوهش جدید دانشگاه کمبریج (University of Cambridge) نتایج تازه‌ای ارائه داده است. این تحقیق در مجله معتبر Nature Human Behaviour منتشر شد. مقاله مذکور پرده از تفاوت‌های بنیادی در استفاده از شبکه‌های اجتماعی در نوجوانان مبتلا به اختلالات روانی برمی‌دارد.

ابعاد تفاوت در میزان و نحوه مصرف شبکه‌های اجتماعی

این مطالعه توسط واحد شناخت و علوم مغز شورای تحقیقات پزشکی کمبریج انجام گرفت. پژوهشگران داده‌های ۳,۳۴۰ نوجوان ۱۱ تا ۱۹ ساله را آنالیز کردند. این کار یکی از اولین تحقیقات بر پایه تشخیص‌های بالینی رسمی بود.

نتایج نشان می‌دهد این نوجوانان رفتار متفاوتی در فضای مجازی دارند. افراد مبتلا به اختلالات روانی روزانه ۵۰ دقیقه بیشتر آنلاین هستند. آن‌ها حدود ۳ تا ۴ ساعت از روز خود را در شبکه‌های اجتماعی می‌گذرانند. این میزان در افراد سالم ۱ تا ۳ ساعت است.

اختلالات درونی‌سازی‌شده و حساسیت مضاعف به فضای مجازی

بیشترین میزان آسیب‌پذیری در «اختلالات درونی‌سازی‌شده» دیده می‌شود. این شرایط شامل اضطراب، افسردگی و استرس پس از سانحه است. تفاوت‌های رفتاری این افراد شامل موارد زیر است:

• مقایسه اجتماعی دوبرابری: حدود ۴۸ درصد از این نوجوانان مدام خود را با دیگران مقایسه می‌کنند. این آمار در نوجوانان بدون اختلال تنها ۲۴ درصد است.

• نوسانات خلقی شدید با لایک و کامنت: ۲۸ درصد از این افراد با دریافت لایک و کامنت دچار تغییر خلق می‌شوند. این عدد در افراد عادی تنها ۱۳ درصد است.

• کاهش کنترل بر زمان مصرف: این گروه توانایی کمتری در کنترل زمان حضور خود دارند. آن‌ها کمتر احساسات واقعی خود را در فضای مجازی بروز می‌دهند.

چرا نوجوانان دچار چالش‌های روحی رفتار متفاوتی در آنلاین‌زیستن دارند؟

لوییزا فاسی (Luisa Fassi) محقق ارشد دانشگاه کمبریج است. او تأکید دارد این پژوهش به دنبال اثبات رابطه علت و معلولی مستقیم نیست. پژوهش فوق صرفاً تفاوت الگوها را در استفاده از شبکه‌های اجتماعی در نوجوانان مبتلا به اختلالات روانی اثبات می‌کند.

۱. مقایسه منفی و تضعیف عزت‌نفس

افراد مبتلا به افسردگی تمرکز بیشتری بر تصاویر رتوش‌شده دیگران دارند. این مقایسه‌های مداوم باعث نارضایتی شدید از ظاهر و تعداد دوستان آنلاین می‌شود.

۲. وابستگی هیجانی به تایید دیگران

بازخوردهای فضای مجازی برای بیمار مبتلا به اضطراب کارکردی فراتر از سرگرمی دارد. این پیام‌ها به ابزاری برای سنجش ارزش فردی تبدیل می‌شوند. همین امر نوسانات خلقی شدیدی ایجاد می‌کند.

۳. تلاش برای فرار از واقعیت

زمان اضافه ۵۰ دقیقه‌ای در فضای مجازی نقشی شبیه به مکانیسم دفاعی دارد. فرد برای فرار از دردهای روحی به این پلتفرم‌ها پناه می‌برد. این رفتار در نهایت منجر به بی‌خوابی و کاهش سلامت روان می‌شود.

اهمیت یافته‌ها برای مداخلات بالینی و درمانگران

دکتر امی اوربن (Dr. Amy Orben) یکی دیگر از محققان برجسته دانشگاه کمبریج است. او خاطرنشان می‌کند که این داده‌ها برای تدوین راهنماهای بالینی بسیار حیاتی هستند.

توصیه‌های کلیدی برای کادر درمان به شرح زیر است:

• ارزیابی الگوی مصرف دیجیتال: مشاوران باید نحوه تعامل آنلاین بیمار را در جلسات درمان بسنجند.

• آموزش سواد رسانه‌ای اختصاصی: راهکارهای کنترل رفتار آنلاین باید به صورت تخصصی آموزش داده شوند.

• تمایز میان انواع اختلالات: برخورد یکسان با تمام اختلالات روانی اشتباه است. باید برای هر بیماری پروتکل مجزایی طراحی کرد.

شناسنامه و منبع مقاله علمی

• عنوان اصلی مقاله: Social media use in adolescents with and without mental health conditions

• نویسندگان: Luisa Fassi, Amanda M. Ferguson, Andrew K. Przybylski, Tamsin J. Ford, Amy Orben

• مرجع و مجله: مجله علمی Nature Human Behaviour (پژوهش دانشگاه کمبریج / MRC CBU)

• شماره ثبت مقاله (PMCID / DOI): 10.1038/s41562-025-02134-4

• لینک دسترسی مستقیم به مقاله علمی: https://www.sciencedaily.com/releases/2025/05/250505121412.htm