کشف آگاهی پنهان در بیماران دارای آسیب مغزی شدید و بدون پاسخ حرکتی

پزشکان و پژوهشگران معتقد بودند بیمارانی که پس از آسیب شدید مغزی هیچ واکنشی به محیط نشان نمی‌دهند، فاقد سطح آگاهی هوشیارانه هستند. اما یافته‌های یک مطالعه بین‌المللی گسترده نشان می‌دهد که حدود یک‌چهارم از این بیماران، به‌رغم عدم توانایی در حرکت یا پاسخ فیزیکی، کاملاً هوشیار هستند و دستورات کلامی را درک می‌کنند.

آگاهی پنهان یا گسست شناختی-حرکتی چیست؟

در طب روان‌پزشکی و نورولوژی، پدیده‌ای به نام گسست شناختی-حرکتی (Cognitive Motor Dissociation) تعریف می‌شود. در این حالت، توانایی‌های شناختی فرد (مانند درک زبان، حافظه و حفظ توجه) سالم باقی می‌ماند، اما به دلیل قطعی در مسیرهای حرکتی مغز، امکان بروز رفتاری و فیزیکی آن وجود ندارد.

تصور کنید فردی تمام صحبت‌های اطرافیان را می‌شنود و درک می‌کند، اما توانایی تکان دادن یک انگشت یا پلک زدن را برای پاسخ دادن ندارد. این وضعیت باعث می‌شود در معاینات بالینی سنتی، فرد به اشتباه در وضعیت نباتی یا کما طبقه‌بندی شود.

روش ارزیابی هوشیاری با تصویربرداری پیشرفته مغزی

در این پژوهش بین‌المللی که توسط متخصصان بیمارستان عمومی ماساچوست (Mass General Brigham) و چند مرکز تحقیقاتی بزرگ دیگر انجام شد، ۲۴۱ بیمار مبتلا به آسیب شدید مغزی مورد بررسی قرار گرفتند. این افراد در معاینات بالینی سنتی، هیچ پاسخی به دستورات ساده نشان نمی‌دادند.

پژوهشگران از دو ابزار اساسی اسکن مغزی استفاده کردند:

• تصویربرداری تشدید مغناطیسی عملکردی (fMRI): جهت بررسی تغییرات جریان خون در مناطق فعال مغز.

• الکتروانسفالوگرافی (EEG) یا نوار مغزی: جهت ثبت فعالیت‌های الکتریکی نورون‌ها.

در طول این تست‌ها، دستورات صوتی مانند «تصور کن دستت را باز و بسته می‌کنی» و سپس «تصور کردن را متوقف کن» پخش شد. نتایج حیرت‌انگیز بود: ۲۵ درصد از بیماران (۶۰ نفر) توانستند این دستورات ذهنی را به‌طور متوالی و به مدت چند دقیقه در مغز خود اجرا کنند.

چرا کشف هوشیاری پنهان اهمیت بالینی و اخلاقی دارد؟

تشخیص به موقع آگاهی در بیماران بدون پاسخ، مسیر درمان و مراقبت را به کلی تغییر می‌دهد. عدم تشخیص این وضعیت می‌تواند عواقب جبران‌ناپذیری به همراه داشته باشد:

• تغییر در رفتار کادر درمان و خانواده: وقتی مشخص می‌شود بیمار هوشیار است، نحوه تعامل با او تغییر کرده و صحبت کردن، پخش موسیقی و توجه به نشانه‌های بسیار کوچک رفتاری افزایش می‌یابد.

• جلوگیری از قطع زودهنگام دستگاه‌های حیاتی: تشخیص آگاهی پنهان مانع از تصمیم‌گیری‌های شتاب‌زده برای قطع امکانات زیستی بیمار می‌شود.

• دسترسی به توانبخشی متمرکز: بیماران دارای آگاهی پنهان شانس بسیار بالاتری برای پاسخ به برنامه‌های توانبخشی عصبی و فشرده دارند.

• توسعه رابط‌های مغز و رایانه (BCI): این کشف راه را برای استفاده از ابزارهای هوشمند باز می‌کند تا این بیماران بتوانند از طریق سیگنال‌های مغزی با جهان بیرونی ارتباط برقرار کنند.

لزوم ارزیابی‌های ترکیبی و چندگانه

این پژوهش نشان داد بیمارانی که هم با fMRI و هم با EEG مورد ارزیابی قرار گرفتند، بیشترین میزان تشخیص آگاهی پنهان را داشتند. بنابراین، اتکا به یک ابزار سنجش به تنهایی کافی نیست و ارزیابی‌های چندگانه برای جلوگیری از خطای تشخیص ضروری است.

محققان تاکید می‌کنند که وظیفه‌ای اخلاقی و بالینی بر دوش جامعه علمی قرار دارد تا زیرساخت‌های لازم برای سنجش روتین و دقیق این بیماران را در بیمارستان‌ها و مراکز درمانی فراهم سازند.

شناسنامه و منبع مقاله علمی

• عنوان اصلی مقاله: Cognitive Motor Dissociation in Disorders of Consciousness

• نویسندگان: Yelena G. Bodien, Nicholas D. Schiff, et al.

• مرجع و مجله: New England Journal of Medicine (NEJM)

• تاریخ انتشار: ۱۵ اوت ۲۰۲۴ (August ۱۵, ۲۰۲۴)

• شماره ثبت مقاله (DOI): 10.1056/NEJMoa2400645

• لینک دسترسی مستقیم به مقاله علمی: https://www.nejm.org/doi/10.1056/NEJMoa2400645

• منبع گزارش: ScienceDaily / Mass General Brigham (August 14, 2024)