سیده مبینا محسنی تکیه
در دنیای امروز، فناوری هوش مصنوعی به سرعت در حال پیشرفت است و این موضوع به خصوص برای کودکان اهمیت زیادی دارد. اینکه کودکان چگونه به هوش مصنوعی دسترسی پیدا کنند و ما چگونه آنها را در استفاده درست از این فناوری راهنمایی کنیم، مسئله‌ای است که باید با دقت بررسی شود تا اشتباهات گذشته که در زمینه گوشی‌های هوشمند و شبکه‌های اجتماعی رخ داد، تکرار نشود.
در سال‌های گذشته، زمانی که فناوریهای صفحه نمایشی اولیه مثل بازی‌های ویدیویی و تلویزیون برای کودکان عرضه شدند، این ابزارها عمدتاً برای بازی، سرگرمی و یادگیری طراحی شده بودند. بازی‌های صفحه نمایشی آن زمان تحت نظارت والدین انجام می‌شد و به نوعی فرصتی برای تقویت مهارت‌های شناختی و اجتماعی کودکان فراهم می‌کردند. حتی بازی‌های ویدیویی که گاهی نگرانی‌هایی درباره خشونت داشتند، معمولاً در محیط خانواده و زیر نظر والدین انجام می‌شدند و والدین می‌توانستند صدای بازی کودکان را بشنوند یا حتی بازی را مشاهده کنند.
در دهه ۲۰۰۰، با تاسیس پلتفرم‌هایی مانند LearningWorks for Kids، تلاش شد بازی‌ها و اپلیکیشن‌های دیجیتال به ابزاری برای آموزش و تقویت مهارت‌های کودکان، خصوصاً کودکانی با نیازهای ویژه مانند ADHD، اوتیسم و سایر نورودایورجنس‌ها، تبدیل شود. این پلتفرم با استفاده از علاقه کودکان به بازی‌های دیجیتال، مهارت‌های تفکر، حل مسئله و ارتباط اجتماعی را به دنیای واقعی انتقال می‌داد.
ورود گوشی‌های هوشمند و شبکه‌های اجتماعی؛ نقطه عطفی در تجربه دیجیتال کودکان
اما همه چیز در سال ۲۰۰۷ و با ورود آیفون تغییر کرد. با گوشی‌های هوشمند، کودکان به اینترنت نامحدود دسترسی پیدا کردند و کنترل والدین بر فعالیت‌های دیجیتال آنها به شدت کاهش یافت. دیگر فقط بحث افزایش زمان صفحه نمایشی نبود، بلکه نوعی دسترسی بی‌سابقه به محتوای دیجیتال بدون نظارت مستقیم ایجاد شده بود. در این دوره، شبکه‌های اجتماعی که پیش از این بیشتر فضایی برای ارتباط با دوستان و به‌روزرسانی‌های ساده بودند، تبدیل به بسترهای پیچیده‌ای شدند که الگوریتم‌هایشان تأثیرات عمیقی بر باورها، رفتارها و حتی سیاست‌های کودکان و بزرگسالان گذاشتند. این الگوریتم‌ها، که حالا مهم‌ترین منبع شکل‌گیری نظرات بسیاری هستند، باعث شده‌اند فضای دیجیتال برای کودکان بسیار چالش‌برانگیز و در عین حال دشوار برای کنترل شود.
هوش مصنوعی؛ ابزار قدرتمند یا چالش بزرگ برای کودکان؟
هوش مصنوعی اکنون در بسیاری از زمینه‌ها مانند تحقیقات علمی، زندگی روزمره و سرگرمی به کمک ما آمده است. با این حال، این فناوری با وجود ظرفیت‌های شگفت‌انگیزش، می‌تواند برای کودکان و نوجوانان تهدیدهایی نیز داشته باشد. استفاده بدون راهنمایی و نظارت صحیح از هوش مصنوعی می‌تواند مشکلات موجود در شبکه‌های اجتماعی را افزایش دهد و فشارهای روانی و اجتماعی را به طور قابل توجهی تشدید کند. جامعه هنوز به خوبی نمی‌داند چگونه باید دسترسی کودکان به هوش مصنوعی را مدیریت کند. بسیاری از کودکان و نوجوانان در مواجهه با استرس‌ها و تعاملات پیچیده شبکه‌های اجتماعی دچار مشکل هستند و هوش مصنوعی می‌تواند این مشکلات را چندین برابر کند.
تصمیماتی که والدین، معلمان و سیاست‌گذاران در رابطه با دسترسی کودکان به هوش مصنوعی می‌گیرند، تبعاتی بلندمدت خواهند داشت. تجربه شبکه‌های اجتماعی نشان داده که بدون نظارت و آموزش مناسب، فناوریهای جدید می‌توانند آسیب‌رسان باشند. بنابراین لازم است با دقت، آموزش و نظارت لازم برای استفاده سالم و مؤثر کودکان از هوش مصنوعی فراهم شود تا این فناوری به ابزاری برای رشد و یادگیری تبدیل شود نه تهدیدی برای سلامت روان و اجتماعی آنها.
