سیده مبینا محسنی تکیه
کراتوم، گیاهی از خانواده قهوه که در جنوب شرق آسیا رشد می‌کند، طی سال‌های اخیر در ایالات متحده به‌طور گسترده در دسترس مردم قرار گرفته است. این ماده در فروشگاه‌های مواد غذایی، پمپ‌بنزین‌ها، فروشگاه‌های دخانیات و حتی به‌صورت آنلاین عرضه می‌شود و در دوران همه‌گیری کووید-۱۹ مصرف آن با سرعتی چشمگیر افزایش پیدا کرد. من به‌عنوان روانپزشک اعتیاد، به‌وضوح شاهد موج استفاده و سوءمصرف این ماده در آن دوران بودم.
این گیاه قرن‌ها در تایلند و دیگر کشورهای آسیایی استفاده دارویی داشته است. برگ‌های آن جویده یا دود می‌شد و برای کاهش درد و رفع خستگی کاربرد داشت. با ورود کراتوم به آمریکا، شکل مصرف آن تغییر کرد و تولیدکنندگان آن را در قالب کپسول، قرص و عصاره‌های مایع به‌عنوان درمانی برای درد، اضطراب، افسردگی و بی‌خوابی عرضه کردند. کراتوم همان مسیر بسیاری از مواد شبه‌دارویی را طی کرده است؛ گیاهی «شرقی و ناشناخته» که در غرب به‌عنوان دارویی شفا‌بخش و همه‌فن‌حریف معرفی می‌شود، اما در عمل چهره‌ای کاملاً متفاوت دارد. هرچقدر دسترسی مردم به آن بیشتر شد، شواهد تازه‌ای از پتانسیل بالای اعتیاد و آسیب‌های جدی آن آشکار شد.
در دوزهای پایین، کراتوم اثر محرک دارد اما در دوزهای بالا مانند مواد افیونی عمل می‌کند. بسیاری از محصولات بر پایه عصاره کراتوم به‌صورت مایع فروخته می‌شوند و با عنوان درمانی برای درد عضلانی، گرفتگی و اسهال تبلیغ می‌شوند. در فلوریدا، جایی که من فعالیت می‌کنم، این ماده تقریباً در همه مغازه‌های دخانیات و فروشگاه‌های کوچک یافت می‌شود. با این حال، بسیاری از ادعاهای تبلیغاتی درباره فواید درمانی آن در عمل ثابت نشده‌اند و در کنار آن، اثرات خطرناکی مانند آسیب کبدی، تشنج، روان‌پریشی و اعتیاد شدید گزارش شده است. روند ترک کراتوم نیز معمولاً بسیار دشوار است و شباهت زیادی به دوره سم‌زدایی مواد افیونی دارد؛ روندی که با درد شدید و نشانه‌هایی بسیار آزاردهنده همراه است.
علائم ترک کراتوم
فرآیند ترک کراتوم می‌تواند شامل درد مفاصل و استخوان، آب‌ریزش بینی، اسهال، نوسان خلق، اضطراب، افسردگی، تحریک‌پذیری، لرزش، تعریق، سرما، مردمک‌های تنگ و سیخ شدن موهای بدن باشد. این علائم گاهی به اندازه ترک مواد افیونی قوی آزاردهنده‌اند و بسیاری از مصرف‌کنندگان در تلاش برای کاهش درد ترک، سراغ الکل یا سایر مواد اعتیادآور می‌روند.
کراتوم تحت قوانین فدرال آمریکا کنترل نشده و FDA نیز آن را برای هیچ کاربرد پزشکی تأیید نکرده است. اداره مبارزه با مواد مخدر آمریکا آن را در دسته «مواد نگران‌کننده» قرار داده و برخی ایالت‌ها مانند فلوریدا فروش آن به افراد زیر ۲۱ سال را ممنوع کرده‌اند. در مجموع، کراتوم بسیار خطرناک‌تر از تصویری است که در تبلیغات از آن ارائه می‌شود.
Kratom-۷ OH: چهره جدید و مصنوعیِ خطر
در سال‌های اخیر، محصول تازه‌ای با نام Kratom-۷ OH در بخش‌هایی از فلوریدا و سایر مناطق آمریکا رواج پیدا کرده است. این ماده در قالب نوشیدنی‌ها، پودرها، آدامس‌ها و ژلاتین‌های رنگی عرضه می‌شود و اغلب با عنوان محصولی «سلامتی‌محور» و بی‌ضرر تبلیغ می‌شود.
Kratom-۷ OH در اصل یکی از آلکالوئیدهای طبیعی موجود در برگ کراتوم است، اما در مقادیر بسیار ناچیز. تولیدکنندگان با استخراج و تغلیظ این ترکیب، آن را به یک ماده بسیار قوی و اعتیادآور تبدیل کرده‌اند؛ ماده‌ای که اثرات آن به‌مراتب شدیدتر و خطرناک‌تر از کراتوم معمولی است. این محصول با نام‌های دیگری نیز شناخته می‌شود: ۷-hydroxymitragynine، ۷-OH-mitragynine، ۷-OHMG، ۷-Hydroxy، ۷-HMG یا «۷».
پیامدهای قانونی Kratom-۷ OH
در سال جاری، دکتر «مارتی ماکاری» رئیس FDA، روند رسمی قرار دادن Kratom-۷ OH در فهرست مواد خطرناک فدرال را آغاز کرد. دلیل این اقدام، شباهت شدید این ماده به مواد افیونی، قدرت اعتیادزایی بالا و توان آن در اثرگذاری روی گیرنده‌های افیونی بدن است. FDA نیز Kratom-۷ OH را یک «تهدید نوظهور افیونی» معرفی کرده است. پس از هشدارهای رسمی FDA در سال ۲۰۲۵، ایالت فلوریدا فروش این ماده را به صورت اضطراری ممنوع کرد.
پژوهش‌های جدید درباره Kratom-۷ OH
مطالعات حیوانی جدید و قدیمی نشان می‌دهند که Kratom-۷ OH خطر اُوردوز و سرکوب تنفسی دارد. شدت این سرکوب تنفسی تا سه برابر بیشتر از مورفین گزارش شده است. پژوهش دیگری نیز نشان داده که قدرت اعتیادآوری و اثرگذاری Kratom-۷ OH حدود ۱۳ برابر مورفین است. در تجربه بالینی، بسیاری از بیماران هنگام ترک این ماده علائمی شبیه به ترک مواد افیونی دارند. شدت این علائم گاه مصرف‌کنندگان را وادار می‌کند که برای کاهش رنج، به مواد قوی‌تر روی آورند.
روایت‌های واقعی از بیماران
در دوران سخت کووید-۱۹، بیماری داشتم که به کراتوم معتاد شده بود. او مردی در دهه سوم زندگی و از نظر جسمی کاملاً سالم بود. مصرف کراتوم را برای افزایش انرژی و بهبود خلق‌وخو آغاز کرد و در ابتدا خوشحال بود که عملکرد ورزشی‌اش بهتر شده است. اما با گذشت زمان، این ماده به اعتیاد تبدیل شد و تلاش برای ترک آن او را به سمت مصرف سنگین الکل سوق داد. او دچار افسردگی شد اما پس از درمان و سم‌زدایی توانست بهبود یابد.
در نمونه‌ای تازه‌تر، بیمار دیگری داشتیم که به Kratom-۷ OH اعتیاد پیدا کرده بود. زن جوانی در دهه سوم زندگی که مصرف کنترل‌نشده این ماده باعث شد شغلش را از دست بدهد. علائم ترک او کاملاً مشابه مواد افیونی و از نظر شدت قابل مقایسه با ترک فنتانیل بود. او برای کاهش درد، الکل و کانابیس مصرف می‌کرد اما وضعیتش بدتر می‌شد. همه‌چیز از خرید چند آبنبات ژلاتینی حاوی Kratom-۷ OH شروع شده بود. روند درمان او بسیار دشوار بود و تجربه‌اش هشدار می‌دهد که بسیاری از محصولات ظاهراً سالم، می‌توانند آسیب‌زا و حتی خطرناک باشند.
