بعضی افراد خودشان را خوششانس میدانند و بعضی دیگر احساس میکنند بدشانسی همیشه سراغشان میآید. اما آیا شانس فقط نتیجه اتفاقهای تصادفی است یا نوع نگاه و رفتار ما نیز میتواند بر فرصتهایی که در زندگی میبینیم اثر بگذارد؟
یک دیدگاه در روانشناسی مثبتگرا این است که افراد خوششانس معمولاً فقط منتظر اتفاقهای خوب نمیمانند. آنها ذهن بازتری دارند، فرصتهای تازه را بهتر میبینند، انعطافپذیرتر عمل میکنند و در برابر تغییرات زندگی آمادگی بیشتری نشان میدهند. همین ویژگیها میتواند احتمال مواجهه آنها با موقعیتهای مثبت را افزایش دهد.
شانس فقط یک اتفاق تصادفی نیست
در نگاه روزمره، شانس معمولاً به اتفاقی گفته میشود که بدون برنامهریزی قبلی رخ میدهد. برای مثال، ممکن است فردی بهطور تصادفی با شخصی آشنا شود که بعدها فرصت شغلی مهمی در اختیارش قرار دهد.
با این حال، اتفاق یکسان برای همه افراد پیامد یکسانی ندارد. فردی که به محیط اطراف خود توجه بیشتری میکند، با افراد مختلف ارتباط برقرار میکند و آمادگی امتحان کردن مسیرهای تازه را دارد، ممکن است فرصتهایی را ببیند که فرد دیگری بهسادگی از کنارشان عبور میکند.
از این منظر، بخشی از چیزی که ما «شانس» مینامیم، میتواند با آمادگی ذهنی و رفتاری ارتباط داشته باشد.
افراد خوششانس چه ویژگیهایی دارند؟
ریچارد وایزمن، استاد روانشناسی دانشگاه هرتفوردشر و نویسنده کتاب The Luck Factor، سالها درباره تفاوت میان افراد خوششانس و بدشانس مطالعه کرده است. دیدگاه او این است که افراد میتوانند با تغییر برخی الگوهای فکری و رفتاری، فرصتهای بیشتری برای تجربه اتفاقهای مثبت ایجاد کنند.
افراد خوششانس معمولاً کنجکاوی بیشتری نشان میدهند و آمادگی بیشتری برای تجربه موقعیتهای جدید دارند. آنها همچنین انعطافپذیری بیشتری در برابر تغییرات نشان میدهند و در مواجهه با شکست، سریعتر مسیر خود را اصلاح میکنند.
چنین افرادی الزاماً اتفاقهای خارقالعاده بیشتری تجربه نمیکنند. تفاوت ممکن است در این باشد که آنها فرصتها را زودتر تشخیص میدهند و آمادگی بیشتری برای استفاده از آنها دارند.
ذهن باز چگونه فرصتهای تازه ایجاد میکند؟
ذهن باز به این معناست که فرد احتمال وجود گزینهها و مسیرهای مختلف را در نظر بگیرد. چنین رویکردی به انسان اجازه میدهد از چارچوبهای آشنا فاصله بگیرد و تجربههای جدید را امتحان کند.
برای مثال، فردی که فقط یک مسیر شغلی مشخص را قابل قبول میداند، ممکن است فرصتهای دیگری را نادیده بگیرد. در مقابل، فردی که گزینههای مختلف را بررسی میکند، احتمال بیشتری دارد با موقعیتی مواجه شود که پیش از آن پیشبینی نکرده بود.
این رویکرد به معنای پذیرش بیقیدوشرط هر موقعیتی نیست. ذهن باز بیشتر به معنای حفظ انعطاف و بررسی گزینههایی است که در نگاه اول ممکن است غیرمنتظره به نظر برسند.
انتظار مثبت چه نقشی دارد؟
انتظار ما از آینده میتواند بر رفتارمان اثر بگذارد. فردی که دائماً انتظار شکست دارد، ممکن است پیش از تلاش کافی از یک موقعیت عقبنشینی کند. در نتیجه، همان انتظار اولیه میتواند احتمال دستیابی به نتیجه مطلوب را کاهش دهد.
این وضعیت به مفهوم «پیشگویی خودمحققشونده» نزدیک است؛ یعنی باور فرد درباره آنچه قرار است رخ دهد، میتواند رفتار او را به شکلی تغییر دهد که در نهایت همان نتیجه را تقویت کند.
برای نمونه، کسی که باور دارد هیچکس به او فرصت نمیدهد، ممکن است کمتر درخواست کمک کند، کمتر با افراد جدید ارتباط بگیرد یا زودتر از یک مسیر دشوار خارج شود. چنین رفتاری میتواند فرصتهای واقعی او را کاهش دهد و باور اولیهاش را تقویت کند.
افراد بدشانس ممکن است فرصتها را متفاوت ببینند
احساس مداوم بدشانسی میتواند نگاه فرد به رویدادهای زندگی را تغییر دهد. اگر شخصی انتظار داشته باشد اتفاق بدی برایش رخ دهد، ممکن است بیشتر به شکستها توجه کند و موفقیتها یا فرصتهای کوچک را کمتر ببیند.
این مسئله به معنای آن نیست که همه مشکلات زندگی از نگرش فرد ناشی میشوند. شرایط اقتصادی، محیط اجتماعی، فرصتهای شغلی، سلامت و بسیاری از عوامل بیرونی نیز در مسیر زندگی نقش دارند.
با این حال، نوع تفسیر ما از اتفاقها میتواند بر واکنشمان نسبت به آنها اثر بگذارد. دو نفر ممکن است با یک شکست مشابه روبهرو شوند، اما یکی آن را پایان مسیر بداند و دیگری آن را فرصتی برای تغییر برنامه تلقی کند.
انعطافپذیری؛ مهارتی برای پیدا کردن مسیرهای تازه
یکی از ویژگیهایی که در افراد خوششانس برجسته میشود، انعطافپذیری است. زندگی همیشه مطابق برنامه پیش نمیرود و گاهی فرد به هدفی که میخواهد دست پیدا نمیکند.
برای مثال، ممکن است فردی شغل مورد علاقهاش را به دست نیاورد. اگر او شکست را پایان تمام گزینهها بداند، احتمالاً فرصتهای دیگر را کمتر بررسی میکند. در مقابل، تغییر مسیر ذهنی میتواند او را به سمت شغل، ارتباط یا تجربهای هدایت کند که قبلاً در برنامهاش وجود نداشته است.
انعطافپذیری به معنای کنار گذاشتن هدفها نیست. گاهی فرد میتواند هدف اصلی را حفظ کند و فقط مسیر رسیدن به آن را تغییر دهد.
پذیرش ریسک میتواند فرصتها را بیشتر کند
افرادی که آمادگی بیشتری برای تجربه موقعیتهای جدید دارند، معمولاً با عدم قطعیت بیشتری نیز روبهرو میشوند. هر تجربه تازه ممکن است نتیجه مطلوب داشته باشد یا به شکست منجر شود.
با این حال، اگر فرد همیشه از احتمال شکست دوری کند، بسیاری از فرصتهای احتمالی را نیز تجربه نخواهد کرد. گفتوگو با افراد جدید، یادگیری یک مهارت تازه، شرکت در یک فعالیت متفاوت یا پذیرفتن یک پیشنهاد غیرمنتظره میتواند مسیرهای تازهای ایجاد کند.
البته پذیرش ریسک با رفتار بیمحابا تفاوت دارد. تصمیمگیری منطقی همچنان اهمیت دارد و هر فرصت تازهای ارزش پذیرفتن ندارد.
چرا تجربههای خوب میتوانند تجربههای خوب بیشتری ایجاد کنند؟
تجربههای مثبت گذشته گاهی انتظارات فرد درباره آینده را تغییر میدهند. کسی که در گذشته فرصتهای خوبی پیدا کرده، ممکن است در موقعیتهای بعدی نیز بیشتر به دنبال فرصت بگردد.
در مقابل، فردی که بارها با شکست مواجه شده است، ممکن است انتظار اتفاق مثبت را از دست بدهد. در نتیجه، کمتر دست به تجربههای جدید بزند یا هنگام مشاهده یک فرصت، احتمال موفقیت آن را پایین ارزیابی کند.
این چرخه میتواند به پدیدهای شبیه «اثر متیو» مرتبط شود؛ مفهومی که در علوم اجتماعی برای توضیح این ایده به کار میرود که برخورداری اولیه از منابع و مزایا میتواند به ایجاد مزایای بیشتر در آینده کمک کند. نویسنده مقاله Psychology Today این مفهوم را به تجربه شانس نیز مرتبط میکند.
یک داستان خانوادگی درباره شانس
نویسنده مقاله برای توضیح دیدگاه خود، داستانی از زندگی والدینش در دوران انقلاب کمونیستی چین نقل میکند. پدر او به دلیل شرایط سیاسی در معرض خطر قرار داشت و خانواده تلاش کردند از کشور خارج شوند، اما پدرش نتوانست همراه آنها حرکت کند.
او به دلیل توانایی صحبت کردن به زبان انگلیسی، برای ترجمه با خارجیها همکاری میکرد. در یکی از این موقعیتها با ژنرال کلر لی چنول، بنیانگذار گروه «ببرهای پرنده»، ارتباط پیدا کرد. چنول به او هشدار داد که در صورت دستگیری احتمالاً جانش را از دست خواهد داد و به او کمک کرد مدتی پنهان شود و سپس از کشور خارج شود.
در ادامه داستان، پدر نویسنده پس از یک دوره جدایی توانست دوباره خانوادهاش را پیدا کند. نویسنده این مجموعه اتفاقها را نمونهای از شانس میداند و معتقد است باور به خوششانسی میتواند فرد را نسبت به امکانهای زندگی بازتر نگه دارد.
آیا واقعاً میتوانیم شانس خودمان را بسازیم؟
عبارت «ساختن شانس» نباید به این معنا تعبیر شود که انسان میتواند تمام اتفاقهای زندگی را کنترل کند. بسیاری از رویدادها کاملاً خارج از کنترل ما هستند.
آنچه بیشتر در اختیار فرد قرار دارد، نحوه واکنش او به محیط و میزان آمادگیاش برای دیدن و استفاده از فرصتهاست. فرد نمیتواند تضمین کند که یک اتفاق خوب رخ میدهد، اما میتواند شرایطی ایجاد کند که احتمال برخورد با فرصتهای تازه بیشتر شود.
ارتباط با افراد مختلف، یادگیری مهارتهای جدید، حفظ کنجکاوی، پذیرش تجربههای تازه و توانایی تغییر مسیر پس از شکست، نمونههایی از رفتارهایی هستند که میتوانند دامنه فرصتهای زندگی را گستردهتر کنند.
خوششانس بودن به معنای مثبتاندیشی افراطی نیست
یکی از نکات مهم این بحث، تفاوت میان نگرش مثبت و مثبتاندیشی غیرواقعبینانه است.
قرار نیست فرد مشکلات واقعی زندگی را نادیده بگیرد یا هر اتفاق ناخوشایندی را مثبت جلوه دهد. شرایط دشوار واقعاً وجود دارند و برخی مشکلات به عوامل بیرونی مربوط میشوند که فرد نمیتواند آنها را کنترل کند.
نگرش سازنده بیشتر به این معناست که فرد در کنار دیدن مشکلات، امکانهای موجود را نیز بررسی کند. چنین رویکردی میتواند به حفظ انعطافپذیری و جلوگیری از گرفتار شدن در چرخه افکار منفی کمک کند.
چگونه میتوان فرصتهای بیشتری را دید؟
برای افزایش آمادگی نسبت به فرصتها، لازم نیست زندگی را بهطور کامل تغییر دهیم. گاهی تغییرهای کوچک در رفتار روزمره نیز میتوانند دامنه تجربههای فرد را گستردهتر کنند.
برقراری ارتباط با افراد جدید، امتحان کردن فعالیتهایی خارج از برنامه همیشگی، توجه بیشتر به محیط اطراف و بازنگری در برداشتهای منفی میتوانند شروع مناسبی باشند.
همچنین بهتر است پس از یک شکست، تنها نتیجه منفی را بررسی نکنیم. پرسیدن این سؤال که «از این تجربه چه چیزی یاد گرفتم و چه گزینه دیگری دارم؟» میتواند ذهن را از بنبست خارج کند.
جمعبندی
شانس بخش مهمی از زندگی است و بسیاری از اتفاقها بدون برنامهریزی قبلی رخ میدهند. با این حال، نحوه نگاه ما به محیط و میزان آمادگی برای استفاده از فرصتها میتواند تجربه ما از شانس را تغییر دهد.
افراد ذهنباز، کنجکاو و انعطافپذیر معمولاً فرصت بیشتری برای تجربه موقعیتهای تازه دارند. در مقابل، باور مداوم به بدشانسی ممکن است فرد را وارد چرخهای از انتظار منفی، اجتناب و کاهش فرصتها کند.
بنابراین، «ساختن شانس» بیشتر از آنکه به کنترل اتفاقهای تصادفی مربوط باشد، به آماده بودن برای دیدن فرصتها و واکنش مناسب به آنها مربوط است. ما نمیتوانیم همه اتفاقهای زندگی را انتخاب کنیم، اما میتوانیم تا حدی انتخاب کنیم که وقتی یک فرصت غیرمنتظره از راه میرسد، آن را ببینیم یا از کنار آن عبور کنیم.
شناسنامه و منبع مطلب
عنوان اصلی مطلب: You Can Make Luck Happen
نویسنده: Lybi Ma
مرجع و رسانه: Psychology Today، بخش Brainstorm، دسته «Positive Psychology»
تاریخ انتشار: ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶
وضعیت منبع: مقاله تحلیلی و آموزشی؛ این مطلب یک مقاله پژوهشی داوریشده نیست و DOI یا شماره ثبت مقاله علمی ندارد.
منبع مستقیم: Psychology Today – You Can Make Luck Happen
نویسنده مطلب: Lybi Ma، سردبیر اجرایی Psychology Today و نویسنده کتاب How to Be Less Miserable.
