تهدید خاموش مغز: چگونه میکروپلاستیک‌ها راه را برای آلزایمر و پارکینسون هموار می‌کنند؟

پژوهش‌های اخیر نشان می‌دهند ذرات بسیار ریز پلاستیک که امروزه در غذا، آب آشامیدنی و حتی گردوغبار خانگی یافت می‌شوند، می‌توانند به شکل خاموش به مغز آسیب برسانند. دانشمندان دانشگاه فناوری سیدنی در بررسی‌های جامع خود دریافتند که این میکروپلاستیک‌ها از طریق چند مسیر زیست‌شناختی مشخص، واکنش‌های التهابی در سیستم عصبی ایجاد کرده و ریسک ابتلا به بیماری‌های تخریب‌کننده مغز مانند آلزایمر و پارکینسون را افزایش می‌دهند.

ورود پلاستیک به بدن و تجمع در اندام‌های حیاتی

تخمین زده می‌شود که هر فرد بزرگسال ممکن است سالانه صدها گرم ذرات پلاستیکی را از طریق منابع مختلف وارد بدن خود کند. اگرچه بخش عمده‌ای از این ذرات از بدن دفع می‌شوند، اما مطالعات سلولی و مولکولی تایید می‌کنند که بخشی از آن‌ها در اندام‌های حیاتی، از جمله مغز، تجمع می‌یابند.

منابع اصلی ورود این ذرات به بدن عبارت‌اند از:

• مصرف غذاهای دریایی آلوده، نمک و غذاهای فرآوری‌شده

• استفاده از تخته‌های گوشت‌خردکنی پلاستیکی و بطری‌های یک‌بارمصرف

• کیسه‌های چای پلاستیکی و ظروف گرم‌کننده غذا

• استنشاق الیاف مصنوعی موجود در فرش، لباس‌ها و گردوغبار معلق در هوا

پنج مسیر زیست‌شناختی آسیب میکروپلاستیک‌ها به مغز

دانشمندان پنج مکانیسم اصلی را شناسایی کرده‌اند که از طریق آن‌ها ذرات میکروپلاستیک سلامتی سلول‌های عصبی را تهدید می‌کنند:

• اختلال و نفوذپذیری سد خونی-مغزی: میکروپلاستیک‌ها ساختار محافظتی سد خونی-مغزی را تضعیف کرده و آن را نفوذپذیر می‌کنند. این امر باعث ورود سلول‌های ایمنی و مولکول‌های التهابی به محیط حساس مغز می‌شود.

• فعال‌سازی ایمنی و التهاب عصبی: سیستم ایمنی مغز این ذرات را به عنوان بیگانه شناسایی کرده و حمله مداومی را علیه آن‌ها آغاز می‌کند که منجر به التهاب مزمن می‌شود.

• افزایش استرس اکسیداتیو: این ذرات با افزایش تولید گونه‌های فعال اکسیژن (ROS) و تضعیف دفاع آنتی‌اکسیدانی بدن، باعث آسیب به دیواره و اجزای سلولی می‌شوند.

• اختلال در عملکرد میتوکندری: میکروپلاستیک‌ها روند تولید انرژی (ATP) را در میتوکندری سلول‌های عصبی مختل می‌کنند. کمبود انرژی، فعالیت نورون‌ها را تضعیف کرده و سبب مرگ آن‌ها می‌شود.

• آسیب مستقیم به ساختار نورون‌ها: برهم‌کنش فیزیکی و شیمیایی این ذرات با سلول‌های عصبی، انتقال پیام‌های عصبی را مختل می‌کند.

راهکارهای عملی برای کاهش مواجهه و مراقبت از سلامت روانی و مغزی

اگرچه اثبات قطعیت رابطه‌ علت و معلولی کامل نیازمند تحقیقات بالینی بیشتری است، اما شواهد کنونی نشان می‌دهند کاهش میزان ورود پلاستیک به بدن گامی حیاتی در حفظ سلامت مغز است.

کارشناسان توصیه می‌کنند با راهکارهای ساده‌ای مانند جایگزینی ظروف شیشه‌ای یا استیل به جای پلاستیک، عدم استفاده از تخته‌های آشپزی پلاستیکی، استفاده از لباس‌ها و الیاف طبیعی و کاهش مصرف غذاهای بسته‌بندی‌شده، خطر مواجهه با این ذرات زیان‌بار را مهار کنیم.

شناسنامه و منبع مقاله علمی

• عنوان اصلی مقاله: Microplastics may be quietly damaging your brain and fueling Alzheimer’s and Parkinson’s

• نویسندگان: University of Technology Sydney (Associate Professor Kamal Dua, Dr. Philip Paudel et al.)

• مرجع و مجله: ScienceDaily / University of Technology Sydney

• شماره ثبت مقاله (PMCID / DOI): ScienceDaily Release ID: 260313002637

• لینک دسترسی مستقیم به مقاله علمی: https://www.sciencedaily.com/releases/2026/03/260313002637.htm