ستایش ایدی زاده
پژوهشگران انستیتو کارولینسکا در سوئد یک مطالعه ساختارشکن انجام دادند. آنها اثبات کردند که مغز انسان تا سنین پیری هم نورونهای جدید میسازد. این کشف علمی انقلابی پس از سالها بحث و مناقشه علمی به دست آمد. این یافتهها نشان میدهند که هیپوکامپ مغز سلولهای بنیادی اولیه را حفظ میکند. این سلولها وظیفه تولید سلولهای عصبی نو را بر عهده دارند. این نتایج درک ما را از انعطافپذیری مغز تغییر میدهند. همچنین افقهای نوینی برای درمان بیماری آلزایمر و اختلالات روانپزشکی میگشایند.
نورونزایی در مغز بزرگسال؛ پایانی بر یک مناقشه علمی دیرینه
تا سالها دانشمندان باور داشتند که ساختار مغز پس از دوران کودکی تثبیت میشود. آنها تصور میکردند مغز انسان دیگر نمیتواند سلولهای عصبی از دسترفته را جایگزین کند. اما مقاله جدید در مجله معتبر Science این باور را تغییر داد. این مقاله نشان میدهد مغز انسان تا ۷۸ سالگی توانایی عجیبی برای رشد سلولهای جدید دارد.
مرکز این فرآیند حیاتی، ناحیهای به نام هیپوکامپ (Hippocampus) است. هیپوکامپ نقش کلیدی در یادگیری و ثبت حافظه دارد. همچنین این بخش هیجانات و عواطف را تنظیم میکند. این پژوهش اثبات میکند که ساخت نورون جدید در مغز بزرگسال یک واقعیت زیستی انکارناپذیر است.
دانشمندان چگونه سلولهای منشأ را کشف کردند؟
در سال ۲۰۱۳، تیم پژوهشی پروفسور ژوناس فریسن میزان کربن ۱۴ را در DNA سلولها اندازه گرفت. آنها برای نخستین بار نشان دادند که هیپوکامپ انسان بزرگسال نورون جدید میسازد. با این حال، دانشمندان درباره شدت این فرآیند تردید داشتند. زیرا آنها هنوز سلولهای پیشساز یا همان سلولهای اولیه سازنده نورون را پیدا نکرده بودند.
اکنون در این مطالعه جدید، پژوهشگران هوش مصنوعی را با روشهای بیولوژیکی ترکیب کردند. آنها نمونههای مغزی افراد ۰ تا ۷۸ ساله را بررسی نمودند. دانشمندان از تکنیک توالییابی RNA تکهسته و فلوسایتومتری بهره بردند. آنها با این ابزارها فعالیت ژنتیکی سلولها را تحلیل کردند. سپس الگوریتمهای یادگیری ماشین مراحل رشد سلولها را ردیابی کردند.
کانون اصلی تولید نورونهای تازه در مغز
پژوهشگران برای تعیین محل دقیق سلولهای پیشساز از دو تکنیک تصویربرداری RNAscope و Xenium استفاده کردند. این ابزارها با دقت میکروسکوپی محل سلولها را مشخص کردند. این سلولهای جدید دقیقاً در منطقهای به نام dentate gyrus در هیپوکامپ قرار دارند.
این بخش از مغز مسئول اصلی تمایز یادگیری و ثبت خاطرات است. وجود سلولهای فعال در این منطقه توانایی یادگیری انسان را تا کهنسالی اثبات میکند.
تفاوتهای فردی در میزان نورونزایی
نتایج نشان داد سلولهای پیشساز در انسان شباهت زیادی به نمونههای موجود در حیوانات دارند. اما الگوی فعالسازی ژنها در انسان تفاوتهای ویژهای دارد.
نکته مهم دیگر، تفاوتهای فردی چشمگیر در میان انسانها بود. برخی افراد بزرگسال تعداد زیادی سلول پیشساز فعال داشتند. در حالی که برخی دیگر سلولهای بسیار کمتری داشتند. این تفاوت توانایی ذهنی متفاوت و میزان مقاومت افراد در برابر آلزایمر را توضیح میدهد.
امیدی تازه برای درمان آلزایمر و بیماریهای روانی
پروفسور ژوناس فریسن، سرپرست این پژوهش، اهمیت این یافتهها را اینگونه بیان میکند:
«ما توانستیم سلولهای منشأ را شناسایی کنیم. این موضوع ساخت مداوم نورونها را در مغز بزرگسالان تایید میکند. کشف ما قطعه مهمی از پازل فهم عملکرد مغز است. این پژوهش راه را برای توسعه درمانهای بازسازیکننده باز میکند. این درمانها فرآیند نورونزایی را تحریک میکنند. در نتیجه میتوان بیماریهایی مانند آلزایمر و افسردگی شدید را درمان کرد.»
این یافتهها راه را برای تولید داروهای جدید هموار میسازند. هدف این داروها تحریک سلولهای بنیادی خود مغز برای ترمیم بافتها است.
شناسنامه و منبع مقاله علمی
-
عنوان اصلی مقاله: Identification of proliferating neural progenitors in the adult human hippocampus
-
نویسندگان: Ionut Dumitru, Marta Paterlini, Margherita Zamboni, Christoph Ziegenhain, Sarantis Giatrellis, Rasool Saghaleyni, Åsa Björklund, Kanar Alkass, Mathew Tata, Henrik Druid, Rickard Sandberg, Jonas Frisén
-
مرجع و مجله: مجله علمی معتبر Science (منتشر شده در ScienceDaily با همکاری انستیتو کارولینسکا)
-
شماره ثبت مقاله (DOI): 10.1126/science.adu9575
-
تاریخ انتشار: ۴ ژوئیه ۲۰۲۵ (July ۴, ۲۰۲۵)
-
لینک دسترسی مستقیم به خبر منبع: ScienceDaily – New research confirms that neurons form in the adult brain
