ستایش ایدی زاده
طرد شدن برای بسیاری از افراد تجربه‌ای ناخوشایند است، اما در افراد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی ممکن است با شدت بسیار بیشتری تجربه شود. حساسیت هیجانی بالا و انتظار مداوم برای طرد شدن می‌تواند باعث شود یک رفتار مبهم، مانند پاسخ ندادن به یک پیام، به نشانه‌ای از پایان رابطه یا ناراحتی طرف مقابل تعبیر شود.
اختلال شخصیت مرزی یا BPD با بی‌ثباتی هیجانی، مشکلات روابط بین‌فردی و تغییرات در تصویر فرد از خود همراه است. در چنین شرایطی، ترس از طرد شدن می‌تواند نقش مهمی در نحوه برداشت فرد از رفتار دیگران داشته باشد. مقاله‌ای منتشرشده در Psychology Today توضیح می‌دهد که این تجربه فقط به «حساس بودن بیش از حد» مربوط نیست و ترکیبی از آسیب‌پذیری هیجانی، انتظارهای شکل‌گرفته درباره روابط و شیوه‌های آموخته‌شده برای مقابله با تهدید رابطه را شامل می‌شود.
اختلال شخصیت مرزی و واکنش شدید به طرد شدن
تصور کنید برای یکی از دوستان نزدیک خود پیام می‌فرستید، اما پاسخی دریافت نمی‌کنید. اگر رابطه را امن بدانید، احتمالاً ابتدا به این فکر می‌کنید که دوستتان مشغول است یا فرصت پاسخ دادن ندارد. چند ساعت بعد نیز ممکن است بدون نگرانی جدی به کارهای روزمره خود ادامه دهید.
برای فردی که با اختلال شخصیت مرزی زندگی می‌کند، همین اتفاق می‌تواند معنای متفاوتی داشته باشد. پاسخ ندادن به پیام ممکن است احساساتی مانند اضطراب، غم یا خشم شدید ایجاد کند. حتی احتمال دارد فرد تصور کند دوستش از او ناراحت شده است یا دیگر تمایلی به ادامه رابطه ندارد.
در این شرایط، احساس طرد شدن می‌تواند کاملاً واقعی و دردناک باشد؛ حتی زمانی که شواهد کافی برای چنین نتیجه‌ای وجود ندارد. بنابراین، شدت احساس فرد لزوماً به معنای درست بودن برداشت او از موقعیت نیست.
چرا طرد شدن در اختلال شخصیت مرزی شدیدتر احساس می‌شود؟
حساسیت هیجانی بالا
افراد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی معمولاً هیجان‌های منفی را با دفعات و شدت بیشتری تجربه می‌کنند. بازگشت به وضعیت هیجانی عادی پس از یک رویداد ناراحت‌کننده نیز ممکن است برای آنها دشوارتر باشد.
این ویژگی با سطح بالاتر «عاطفه منفی» یا Negative Affectivity ارتباط دارد. این اصطلاح به گرایش فرد برای تجربه هیجان‌هایی مانند اضطراب، غم، نگرانی و تحریک‌پذیری اشاره می‌کند.
به همین دلیل، اتفاقی که برای یک فرد فقط ناامیدی کوچکی ایجاد می‌کند، ممکن است برای فرد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی به پریشانی قابل‌توجهی منجر شود. نکته مهم این است که شدت احساسات فرد واقعی است، حتی اگر تفسیر او از موقعیت دقیق نباشد.
انتظار طرد شدن می‌تواند نحوه تفسیر رفتار دیگران را تغییر دهد
احساسات تنها عامل تعیین‌کننده نیستند. انتظارهایی که فرد درباره روابط دارد نیز بر نحوه مشاهده و تفسیر رفتار دیگران تأثیر می‌گذارند.
تجربه مکرر طرد شدن، انتقاد یا واکنش‌های غیرقابل پیش‌بینی از سوی افراد مهم زندگی می‌تواند به شکل‌گیری انتظارهای منفی درباره روابط منجر شود. در چنین شرایطی، فرد ممکن است تصور کند دیگران نیز در نهایت او را ترک خواهند کرد یا قابل اعتماد نخواهند بود.
رفتارهای مبهم نیز در این وضعیت ممکن است خیلی سریع معنای منفی پیدا کنند. برای مثال، پاسخ ندادن یک دوست به پیام می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ اما فردی که انتظار طرد شدن دارد شاید خیلی زود به این نتیجه برسد که «حتماً از من ناراحت شده است» یا «دیگر نمی‌خواهد با من رابطه داشته باشد».
احساسات شدید چگونه باور طرد شدن را تقویت می‌کنند؟
وقتی اضطراب یا ناراحتی افزایش می‌یابد، یک برداشت ذهنی ممکن است شبیه یک واقعیت قطعی به نظر برسد. فرد شاید ابتدا فقط با این پرسش روبه‌رو شود که «چرا جواب پیامم را نداده است؟»، اما افزایش اضطراب می‌تواند این فکر را به «حتماً از دست من ناراحت است» و سپس به «دیگر مرا نمی‌خواهد» تبدیل کند.
در این فرایند، شدت هیجان می‌تواند باور فرد به تفسیر منفی را افزایش دهد. هرچه ترس و ناراحتی بیشتر شود، احتمال دارد برداشت اولیه نیز قطعی‌تر به نظر برسد.
چرخه حساسیت به طرد شدن چگونه شکل می‌گیرد؟
ترس از طرد شدن معمولاً فرد را به سمت رفتارهایی سوق می‌دهد که هدف آنها محافظت از رابطه است. با این حال، بعضی از همین رفتارها ممکن است ناخواسته مشکلات بیشتری ایجاد کنند.
برای نمونه، فرد ممکن است:
- بارها از طرف مقابل درباره رابطه اطمینان بخواهد.
- تغییرات خلقی یا رفتار شریک عاطفی خود را به‌طور مداوم زیر نظر بگیرد.
- پیش از آنکه طرد شود، خودش از رابطه فاصله بگیرد.
- هنگام احساس فاصله گرفتن طرف مقابل، واکنش خشمگینانه نشان دهد.
- برای دریافت اطمینان، پیام‌های متعددی ارسال کند.
دریافت اطمینان از طرف مقابل می‌تواند در کوتاه‌مدت اضطراب را کاهش دهد. کناره‌گیری از رابطه نیز ممکن است برای مدتی احساس آسیب‌پذیری را کمتر کند. با این حال، این راهبردها در بلندمدت می‌توانند رابطه را تحت فشار قرار دهند.
درخواست مداوم برای اطمینان ممکن است شریک عاطفی را خسته کند. از سوی دیگر، کناره‌گیری فرصت صمیمیت را کاهش می‌دهد و واکنش خشمگینانه می‌تواند یک اختلاف کوچک را به تعارض جدی‌تری تبدیل کند.
در نتیجه، چرخه‌ای شکل می‌گیرد که می‌تواند باور اولیه فرد را تقویت کند:
انتظار طرد شدن → رفتار دفاعی → ایجاد تنش در رابطه → تجربه مشکلات واقعی در رابطه → تقویت باور به طرد شدن
به این ترتیب، فرد ممکن است در تلاش برای جلوگیری از طرد شدن، رفتارهایی انجام دهد که خودشان احتمال ایجاد مشکل در رابطه را افزایش می‌دهند.
آیا می‌توان انتظار طرد شدن را تغییر داد؟
انتظار طرد شدن الزاماً یک واقعیت ثابت نیست. یکی از اهداف درمان اختلال شخصیت مرزی می‌تواند کمک به فرد برای تشخیص تفاوت میان «پیش‌بینی ذهنی» و «واقعیت» باشد.
ممکن است انتظارهای فرد ریشه در تجربه‌های گذشته داشته باشند و به همین دلیل کاملاً قابل درک باشند. با این حال، تجربه‌های گذشته لزوماً رفتار همه افراد در روابط فعلی را پیش‌بینی نمی‌کنند.
توجه به افکاری که هنگام احساس طرد شدن ظاهر می‌شوند، می‌تواند یک گام مهم باشد. برای مثال، به‌جای اینکه فرد بلافاصله نتیجه بگیرد «دوستم جواب نداده چون از من عصبانی است»، می‌تواند احتمال‌های دیگری را نیز بررسی کند.
شاید دوست او مشغول کار باشد. احتمال دارد تلفن همراهش در دسترس نباشد. حتی ممکن است هنوز فرصت پاسخ دادن پیدا نکرده باشد.
تجربه‌های جدید می‌توانند باورهای قدیمی را تغییر دهند
تغییر فقط با فکر کردن اتفاق نمی‌افتد. فرد گاهی لازم است در روابط خود رفتارهای متفاوتی را نیز تجربه کند تا اطلاعات جدیدی درباره رابطه به دست آورد.
برای نمونه، شخصی که معمولاً پس از دریافت نکردن پاسخ، چندین پیام پشت سر هم ارسال می‌کند، می‌تواند ارسال یک پیام و صبر کردن را تمرین کند. انتظار کشیدن شاید در ابتدا اضطراب زیادی ایجاد کند، اما پاسخ دادن طرف مقابل می‌تواند تجربه تازه‌ای بسازد: رابطه حتی بدون درخواست مداوم برای اطمینان نیز ادامه پیدا کرده است.
در موقعیتی دیگر، فرد ممکن است هنگام ناراحتی از شریک عاطفی خود فاصله بگیرد. به‌جای کناره‌گیری، می‌توان احساسات را با شریک عاطفی در میان گذاشت و واکنش او را مشاهده کرد.
چنین تجربه‌ای ممکن است در ابتدا دشوار باشد. با این حال، واکنش طرف مقابل اطلاعات تازه‌ای درباره رابطه در اختیار فرد قرار می‌دهد. اگر رابطه بتواند یک گفت‌وگوی دشوار را تحمل کند، این تجربه می‌تواند نشانه‌ای از استحکام رابطه باشد.
هدف، حذف کامل ترس از طرد شدن نیست
هدف این نیست که فرد خودش را متقاعد کند هیچ‌وقت طرد نخواهد شد. طرد شدن بخشی از تجربه‌های انسانی است و هیچ رابطه‌ای نیز کاملاً بدون تعارض یا ناامیدی نیست.
هدف مهم‌تر، افزایش توانایی فرد برای تحمل عدم قطعیت در روابط است. هر رفتار مبهمی به معنای طرد شدن نیست و هر تأخیر در پاسخ دادن نیز نشانه پایان رابطه محسوب نمی‌شود.
حتی یک تعارض هم لزوماً به معنای از بین رفتن رابطه نیست. با تمرین، فرد می‌تواند میان احساس طرد شدن و واقعاً طرد شدن تفاوت بگذارد و راه‌های سالم‌تری برای پاسخ دادن به ناامیدی و تعارض پیدا کند.
حساسیت به طرد شدن به معنای «بیش از حد حساس بودن» نیست
حساسیت به طرد شدن را نمی‌توان صرفاً با این جمله توضیح داد که فرد «زیادی حساس است». این تجربه می‌تواند حاصل تعامل چند عامل باشد؛ از جمله آسیب‌پذیری هیجانی، انتظارهای فرد درباره دیگران و شیوه‌هایی که در طول زندگی برای محافظت از خود در برابر تهدیدهای رابطه یاد گرفته است.
این الگوها ممکن است برای مدت طولانی وجود داشته باشند، اما لزوماً دائمی نیستند. تجربه‌های تازه، تحمل بهتر هیجان‌های دشوار و بررسی دوباره پیش‌بینی‌های ذهنی می‌توانند به شکل‌گیری واکنش‌های انعطاف‌پذیرتر کمک کنند.
رفتارهای متفاوت در روابط نیز اطلاعات جدیدی در اختیار فرد قرار می‌دهند. همین تجربه‌ها می‌توانند به‌تدریج برداشت فرد از روابط و شیوه واکنش او به دیگران را تغییر دهند.
بنابراین، طرد شدن در اختلال شخصیت مرزی ممکن است دردناک‌تر و تهدیدکننده‌تر احساس شود، اما این تجربه به معنای محکوم بودن فرد به روابط ناپایدار نیست. شناخت چرخه حساسیت به طرد شدن می‌تواند نخستین گام برای ایجاد واکنش‌های انعطاف‌پذیرتر و روابط سالم‌تر باشد.
شناسنامه و منبع مقاله
عنوان اصلی مقاله: Why Rejection Hits Differently in Borderline
نویسنده: Shannon Sauer-Zavala, Ph.D.
مرجع و وب‌سایت: Psychology Today، بخش Self: Made
موضوع: اختلال شخصیت مرزی، حساسیت به طرد شدن و روابط بین‌فردی
تاریخ انتشار: ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶
نوع محتوا: مقاله تخصصی و آموزشی
شماره ثبت مقاله (PMCID / DOI): ندارد
لینک دسترسی مستقیم به مقاله علمی: ندارد؛ این مطلب در Psychology Today منتشر شده و مقاله پژوهشی مجله علمی نیست.
لینک مقاله اصلی: https://www.psychologytoday.com/us/blog/self-made/202610/why-rejection-hits-differently-in-borderline
