پردازش پاداش در بیش‌فعالی و اوتیسم؛ کشف تفاوت‌های مغزی تازه

پژوهش‌های نوین مغزپژوهی تفاوت‌های عمیقی را در عملکرد مغز افراد دارای تمایزهای عصبی نشان می‌دهند. افراد مبتلا به بیش‌فعالی (ADHD) و اوتیسم (ASD) پاسخ‌های غیرمعمولی به پاداش‌ها دارند. با این حال، الگوهای فعالیت مغزی آن‌ها دقیقاً در جهت عکس یکدیگر عمل می‌کنند.

فرآیند پردازش پاداش از وظایف بنیادی مغز برای یادگیری و بقا است. این سیستم انگیزه‌های روزمره انسان را شکل می‌دهد. هنگام دریافت پاداش، شبکه‌های عصبی ویژه ارزش آن را ارزیابی می‌کنند. سپس این شبکه‌ها بر رفتارهای بعدی فرد اثر می‌گذارند. تفاوت در این فرآیند علت اصلی بروز علائم متمایز در این دو اختلال است.

تفاوت رفتاری در مواجهه با پاداش و لذت

افراد مبتلا به بیش‌فعالی حساسیت بسیار بالایی به پاداش‌های فوری دارند. این ویژگی مستقیماً با رفتارهای تکانشگرانه مرتبط است. هنگام دریافت پاداش، مغز این افراد لذت لحظه‌ای را بیش از حد ثبت می‌کند. به همین دلیل، صبر کردن برای پاداش‌های دیرهنگام برای آن‌ها بسیار دشوار می‌شود.

در مقابل، افراد مبتلا به اوتیسم انگیزه کمتری برای دریافت پاداش‌های خاص نشان می‌دهند. این موضوع به‌ویژه در مورد پاداش‌های اجتماعی صدق می‌کند. برای نمونه، یک لبخند یا تحسین کلامی ممکن است تقویت درونی کافی ایجاد نکند. در نتیجه، تعاملات اجتماعی برای این افراد کمتر جذاب به نظر می‌رسد.

یافته‌های جدید تصویربرداری مغزی (fMRI)

اختلال‌های ADHD و ASD اغلب هم‌زمان رخ می‌دهند و علائم مشترکی دارند. به همین دلیل، دانشمندان مکانیسم‌های مغزی آن‌ها را بررسی کردند. تیم پژوهشی دانشگاه ساوث‌وست چین متاآنالیزی روی ۲۹ مطالعه تصویربرداری انجام داد. این داده‌ها شامل ۴۶۸ بیمار مبتلا به ADHD و ۴۲۴ بیمار مبتلا به ASD بود. همچنین ۱,۰۲۷ فرد سالم به‌عنوان گروه کنترل بررسی شدند.

نتایج تصویربرداری نشان داد دو منطقه عمقی مغز در هر دو گروه دستخوش تغییر می‌شود. این دو بخش شامل آمیگدال و پوتامن هستند. آمیگدال مسئول تشخیص محرک‌های مهم است. پوتامن نیز میزان حساسیت به پاداش را ارزیابی می‌کند.

پرفعالی در بیش‌فعالی در برابر کم‌فعالی در اوتیسم

جهت تغییرات مغزی در این دو تشخیصی کاملاً متضاد بود. در مبتلایان به بیش‌فعالی، این مناطق زیرقشری فعالیت بیش از حد نشان دادند. یعنی سیستم پاداش آن‌ها دچار پرفعالی بود. اما در مبتلایان به اوتیسم، همین مناطق دچار کاهش فعالیت یا کم‌فعالی بودند.

تفاوت‌ها در قشر مخ یا لایه بیرونی مغز نیز مشهود بود. مبتلایان به بیش‌فعالی کاهش فعالیت در قشر پیش‌پیشانی را نشان دادند. این منطقه مسئول کنترل تکانه و تصمیم‌گیری است. در مقابل، مبتلایان به اوتیسم افزایش فعالیت در مناطق قشر پیش‌پیشانی میانی داشتند. این بخش وظیفه تعیین ارزش شخصی برای علایق ویژه را بر عهده دارد.

نقش ناقل‌های عصبی دوپامین و سروتونین

پژوهشگران ارتباط این مناطق را با گیرنده‌های شیمیایی مغز بررسی کردند. دوپامین عامل جستجوی پاداش فوری است. سروتونین نیز به مدیریت اهداف بلندمدت و مهار تکانه کمک می‌کند.

مناطق پرفعال در بیش‌فعالی با بخش‌های غنی از دوپامین و سروتونین هم‌پوشانی داشتند. این هیجان بالا در کنار ضعف کنترل پیش‌پیشانی، علت اصلی تکانشگری است. این ترکیب فیزیکی باعث می‌شود فرد نتواند لذت را به تأخیر بیندازد.

در مبتلایان به اوتیسم، مناطق کم‌فعال روی نواحی غنی از گیرنده‌ها قرار گرفتند. این وضعیت نشان‌دهنده یک حساسیت‌زدایی عمومی زیستی نسبت به پاداش‌ها است. این یافته‌ها چارچوبی علمی برای درک رفتارهای متفاوت در ADHD و ASD ارائه می‌دهند.

شناسنامه و منبع مقاله علمی

• عنوان اصلی مقاله: Brain scans reveal opposite reward responses in ADHD and autism

• نویسندگان: Chunhong Zhu, Mercy Chepngetich Bore, Xueke Wang, Ting Xu, Tingyong Feng

• مرجع و مجله: Molecular Psychiatry / PsyPost

• شماره ثبت مقاله (PMCID / DOI): 10.1038/s41380-024-02758-w

• لینک دسترسی مستقیم به مقاله علمی: https://www.psypost.org/brain-scans-reveal-opposite-reward-responses-in-adhd-and-autism/