سیده مبینا محسنی تکیه
نوجوانان از نظر عصبی بهگونهای شکل گرفتهاند که به سمت ریسکپذیری گرایش داشته باشند. ریسک کردن برای تمرین مهارتهای استقلالطلبی ضروری است و والدین منابع مهمی هستند که میتوانند نوجوانان را در مسیر آزمونوخطا، یادگیری و تصمیمگیری هدایت کنند.
فرض کنید از شهر خارج شدهاید و پسر نوجوانتان که ظاهراً مسئولیتپذیر است، تصمیم میگیرد خودروی اسپرت خانواده را بردارد، با زنی آشنا شود که بعداً مشخص میشود روسپی است، او را به خانه خانوادگی بیاورد و یک مهمانی بزرگ راه بیندازد. سپس، سر و کله فردی که خودش را مدیر یا قیم او معرفی میکند پیدا میشود و تمام وسایل و داراییهای خانواده را بهعنوان بدهی پرداختنشده با خود میبرد. در دهه ۱۹۸۰، نوجوان بودن واقعاً مصداق «کسبوکار پرریسک» بود. همچنین، شخصیت جوئل در این داستان، نوعی از مهارتهای استقلال و حتی زیرکی اقتصادی را نشان داد که در نهایت به پایانی خوش منجر شد. تصور چنین ماجرایی، حتی در یک فیلم امروزی، برای نوجوانان امروز تقریباً غیرقابلباور به نظر میرسد.
چرا نوجوانان به ریسکپذیری تمایل دارند؟
جسور، بیپروا، شکستناپذیر و سرسخت، از جمله توصیفهایی هستند که معمولاً به نوجوانان نسبت داده میشود و دلایل مهمی هم برای این موضوع وجود دارد. در دوران نوجوانی، مرکز هیجانی مغز بسیار فعال است و آمادگی بالایی برای جستوجوی تازگی، هیجان و تجربههای جدید دارد. نوجوانان به این ساختار عصبی نیاز دارند تا بتوانند از محیط آشنای خانواده فاصله بگیرند و وارد دنیای بزرگتر و ناشناخته بیرون شوند.
نگرانی جدید والدین: نوجوانان ریسک نمیکنند
با این حال، این روزها بیشتر و بیشتر از والدینی میشنوم که نگران موضوعی متفاوت هستند: بیعلاقگی نوجوانشان به استقلال، تجربههای تازه و خروج از منطقه امن. چه اتفاقی در حال رخ دادن است و چگونه میتوانیم به نوجوانان کمک کنیم تا ریسکهایی متناسب با رشدشان را بپذیرند؛ ریسکهایی که برای بزرگ شدن و تمرین «زندگی بزرگسالی» به آنها نیاز دارند؟
کاهش برخی رفتارهای پرخطر؛ خبر خوب یا هشدار؟
گزارش رفتارهای پرخطر نوجوانان مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا (CDC) در سال ۲۰۲۳ نشان میدهد که برخی رفتارهای پرخطر نوجوانان، مانند مصرف الکل، رابطه جنسی و رانندگی پرخطر، نسبت به دهههای گذشته کاهش یافته است. این موضوع میتواند از جهاتی خبر خوبی باشد. اما آیا این روندها نشانه مسئلهای نگرانکنندهتر هم هستند؟
خطر بزرگتر: نبود فرصت ریسکپذیری برای رشد
بدون فرصت ریسک کردن، یادگیری مهارتهای جدید، رشد شخصیتی و دستیابی تدریجی به استقلال دشوار میشود. با این حال، بسیاری از نوجوانان امروز به نظر میرسد در مسیر معکوس حرکت میکنند؛ به سمت اضطراب بیشتر و تمایل کمتر برای پذیرش ریسکهای روزمرهای که برای رشد سالم ضروری هستند.
هدف والدین و نیاز نوجوانان به تجربه واقعی
هدف نهایی والدین این است که نوجوانانشان آیندهای امن و موفق بسازند. برای رسیدن به این هدف در آغاز بزرگسالی، نوجوانان به مهارتها و تجربههای واقعی زندگی نیاز دارند؛ تجربههایی که اعتمادبهنفس و خوداتکایی را تقویت میکنند. اما این مهارتها چگونه بدون آزمونوخطای واقعی به دست میآیند؟ دستکم نه بهطور مؤثر، از داخل اتاق نشیمن خانه یا در حالی که والدین همیشه همراه آنها هستند.
پس چه زمانی مناسب است که به نوجوانان اجازه دهیم بیشتر در دنیای بیرون حضور داشته باشند، با چالشهای خودشان روبهرو شوند، از حقوق خود دفاع کنند و تعاملات اجتماعی مستقلی داشته باشند؛ با این آگاهی که این مسیر گاهی شامل آزمون، خطا و ریسک خواهد بود؟ پاسخ این است: هرچه زودتر. ورود به دنیای ناشناخته فرزندپروری در دوران نوجوانی میتواند ترسناک و اضطرابآور باشد. والدین بهطور طبیعی برای محافظت از فرزندانشان برنامهریزی شدهاند و دلیلی ندارد انتظار داشته باشیم این غریزه با رسیدن فرزندان به سن نوجوانی ناگهان خاموش شود. احساس ترس یا اضطراب بخشی طبیعی از تجربه والد بودن در این مرحله است و کاملاً قابلقبول است.
