مدیر سایت
صُرع گیجگاهی (Temporal Lobe Epilepsy یا TLE) شایعترین و مقاومترین نوع صرع به درمانهای دارویی است. حدود ۴۰ درصد از افراد مبتلا به این نوع صرع با داروهای موجود کنترل نمیشوند و علاوه بر تشنجهای مکرر، دچار اختلالات شدید حافظه و یادگیری میگردند. تا پیش از این، راهحلهای محدود شامل جراحی مغز و برداشتن کانون تشنج بود. اما پژوهشهای جدید نشان میدهند که پیری زودرس سلولهای مغزی نقش کلیدی در بروز این بیماری دارد و پاکسازی این سلولها میتواند مسیر درمان را دگرگون کند.
بر اساس پژوهشی که توسط دانشمندان مرکز پزشکی دانشگاه جورجتاون (Georgetown University Medical Center) انجام شده و در مجله معتبر Annals of Neurology به چاپ رسیده است، حذف سلولهای سالخورده و فرسوده از مغز میتواند تشنج را به شدت کاهش داده و حافظه از دست رفته را بازگرداند.
ارتباط سلولهای سالخورده با صرع گیجگاهی
سلولهای سالخورده یا پیر (Senescent Cells) سلولهایی هستند که تقسیم آنها متوقف شده است، اما از بین نمیروند. این سلولها مواد شیمیایی التهابی و مخربی ترشح میکنند که به بافتهای اطراف آسیب میزند.
پژوهشگران ابتدا با بررسی بافت مغزی اهداشده توسط بیماران صرعی که تحت جراحی قرار گرفته بودند، دریافتند که میزان سلولهای گلیال سالخورده در مغز این افراد ۵ برابر بیشتر از افراد سالم است. سلولهای گلیال وظیفه پشتیبانی، تغذیه و حفاظت از نورونهای مغزی را بر عهده دارند و آسیب به آنها به معنای اختلال در کارکرد کل شبکه عصبی است.
نتایج شگفتانگیز پاکسازی سلولهای پیر در آزمایشها
دانشمندان برای بررسی دقیقتر، روش درمانی مبتنی بر «سنولیتیک» (Senotherapy یا دارودرمانی پاکسازی سلولهای پیر) را روی مدلهای موش مبتلا به صرع گیجگاهی اجرا کردند.
نتایج این آزمایش پس از کاهش ۵۰ درصدی سلولهای سالخورده شامل موارد زیر بود:
-
کاهش چشمگیر تشنجها: تعداد و شدت حملات صرع در موشهای تحت درمان به شکل قابل توجهی افت کرد.
-
بهبود حافظه فضایی: موشها در تستهای حافظه رفتاری و یادگیری عملکردی کاملاً طبیعی از خود نشان دادند.
-
پیشگیری از بروز بیماری: حدود یکسوم از موشهای تحت درمان بهطور کامل از ابتلا به صرع مصون ماندند.
استفاده از داروهای بازطراحیشده برای ورود سریع به دنیای بالینی
یکی از مهمترین ویژگیهای این پژوهش، استفاده از ترکیب دارویی داساتینیب (Dasatinib) و کوارستین (Quercetin) است.
-
داساتینیب: یک داروی تاییدشده توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) است که برای درمان نوعی سرطان خون (لوسمی) استفاده میشود.
-
کوارستین: یک آنتیاکسیدان و آنتیالرژی طبیعی و قوی است که در میوهها، سبزیجات و چای یافت میشود.
از آنجا که ایمنی و پروفایل بالینی این داروها پیشتر به اثبات رسیده و در حال حاضر در فازهای بالینی برای سایر بیماریها قرار دارند، نیازی به طی کردن مراحل طولانی ساخت داروی جدید نیست. این امر فرآیند ورود این روش درمانی به آزمایشهای بالینی روی انسانهای مبتلا به صرع مقاوم به دارو را بسیار سرعت میبخشد.
پیامدهای بالینی در روانشناسی، عصبشناختی و سلامت روان
کشف نقش پیری سلولهای گلیال در صرع، ابعاد جدیدی در روانشناسی سلامت و عصبروانشناسی باز میکند:
۱. کاهش افت شناختی و زوال عقل در بیماران صرعی
اختلالات حافظه و افت مهارتهای شناختی از عوارض رنجآور صرع مزمن است. پاکسازی سلولهای پیر نهتنها تشنج را مهار میکند، بلکه با بازسازی حافظه، کیفیت زندگی و سلامت روان بیمار را ارتقا میدهد.
۲. پیوند میان صرع و بیماریهای نورودژنراتیو
پیری سلولهای گلیال پیشتر در بیماریهایی نظیر آلزایمر و پارکینسون مشاهده شده بود. این مطالعه اثبات میکند که صرع نیز با فرآیند پیری سلولی مغز گره خورده است و میتواند زمینه را برای درمانهای مشترک فراتشخیصی فراهم کند.
۳. کاهش نیاز به جراحیهای پرخطر مغز
برای ۴۰ درصد از بیمارانی که به داروهای صرع پاسخ نمیدهند، سنوتراپی (Senotherapy) میتواند گزینهای کمخطر و جایگزین برای جراحیهای پیچیده و تهاجمی مغز باشد.
شناسنامه و منبع مقاله علمی
-
عنوان اصلی مقاله: Senescent Cell Clearance Ameliorates Temporal Lobe Epilepsy and Associated Spatial Memory Deficits in Mice
-
نویسندگان: Tahiyana Khan, David J. McFall, Abbas I. Hussain, Logan A. Frayser, Timothy P. Casilli, Meaghan C. Steck, Irene Sanchez‐Brualla, Noah M. Kuehn, Michelle Cho, Jacqueline A. Barnes, Brent T. Harris, Stefano Vicini, Patrick A. Forcelli
-
مرجع و مجله: Annals of Neurology
-
شماره ثبت مقاله (DOI): 10.1002/ana.78118
-
لینک دسترسی مستقیم به مقاله علمی: https://www.sciencedaily.com/releases/2025/12/251224015649.htm
