سیده مبینا محسنی تکیه
قضات نقش منحصر به فردی در نظام قضایی دارند که فراتر از صرف صدور حکم است. آنها با استفاده از ارتباطی محترمانه و مستقیم با طرفین پرونده، توانایی ایجاد حس عدالت و اعتماد را در دادگاه و جامعه فراهم می‌کنند. این ارتباط مثبت و تعامل مؤثر می‌تواند به شکل قابل توجهی درک مشروعیت قدرت قضایی را ارتقا دهد و تجربه افراد حاضر در دادگاه را بهبود بخشد.
اغلب مردم قاضی را به عنوان داوری بی‌احساس می‌شناسند که با لباس سیاه و نشستن روی نیمکتی بلند، از بالا به همه نگاه می‌کند و پتک را در دست دارد. این تصویر رسمی و قدرتمند، احساس راحتی یا صمیمیت ایجاد نمی‌کند و فضای دادگاه را دور از دسترس و خشک نشان می‌دهد. اما واقعیت فراتر از این است؛ قاضی می‌تواند با رفتار مودبانه، نحوه بیان و قضاوتی دقیق، ارتباطی انسانی برقرار کند که حتی طرفین درگیر پرونده نیز آن را احساس کنند.
ارتباط محترمانه و تأثیر آن بر احساس عدالت
ارتباط مؤثر و با احترام، یکی از پایه‌های اصلی اعتماد به دستگاه قضایی است. قضات با دقت رفتار و گفتار طرفین را بررسی می‌کنند و در عین حال، نحوه استفاده از قدرت توسط سایر افراد دخیل در دادگاه را زیر نظر دارند. این تعاملات باعث می‌شود که افراد حاضر در دادگاه، حتی کسانی که ممکن است نتیجه را نپذیرند، احساس کنند روند عادلانه بوده است. نحوه بیان دلایل حکم، احترام گذاشتن به شاکیان و شاهدان و توجه به نگرانی‌های آنها، به شدت در شکل‌گیری این احساس نقش دارد.
مطالعات نشان داده‌اند که در دادگاه‌های کیفری، قضات معمولاً هنگام صدور حکم مستقیماً به متهم نگاه می‌کنند و با او صحبت می‌کنند. این کار مطابق با قواعد طبیعی مکالمه است و باعث ایجاد فضایی انسانی‌تر می‌شود. این نوع ارتباط فعال با متهم، برخلاف تصمیمات دیگر قاضی که ممکن است تعاملی کمتر داشته باشند، موجب افزایش مشروعیت درک شده قدرت قضایی می‌شود. به عبارت دیگر، نحوه تعامل در دادگاه به همان اندازه محتوا و نتیجه حکم اهمیت دارد.
دادگاه‌ها محیط‌هایی پرتنش، استرس‌زا و پراضطراب هستند، زیرا افراد به آنجا می‌آیند وقتی شرایط زندگی‌شان دشوار است. در چنین شرایطی، قاضی با آگاهی از فضای احساسی، می‌تواند با حفظ انضباط احساسی و بیان شفاف دلایل خود، به کاهش تنش و ایجاد آرامش کمک کند. این حضور مثبت باعث می‌شود که همه طرفین احساس کنند دیده شده، شنیده شده و مورد احترام قرار گرفته‌اند.
عدالت؛ ترکیبی از واقعیت و ادراک
عدالت تنها یک فرایند حقوقی نیست بلکه حسی است که در ذهن همه افراد درگیر شکل می‌گیرد. قدرت حضور و ارتباط مؤثر قضات می‌تواند تضمین کند که روند دادرسی تا حد امکان عادلانه و انسانی انجام شود. با اینکه در دادگاه برندگان و بازندگانی وجود دارند، خلق و خوی مناسب، احترام و توجه قاضی می‌تواند تجربه مثبت و قابل قبولی برای همه فراهم آورد، حتی کسانی که نتیجه به نفعشان نبوده است.
