هیجان و برانگیختگی جسمی همیشه از احساسات عاشقانه ناشی نمیشوند. ضربان قلب بالا، هیجان و تنش ممکن است پس از انجام یک فعالیت سرگرمکننده یا پرتحرک ایجاد شوند و سپس بر نحوه قضاوت ما درباره افراد دیگر اثر بگذارند.
یک پژوهش جدید نشان داده است که هیجان ناشی از یک بازی واقعیت مجازی میتواند بر ارزیابی مردان از گزینههای عاطفی در فضای آنلاین اثر بگذارد. مردانی که پیش از مشاهده پروفایلهای آشنایی آنلاین یک بازی هیجانانگیز انجام دادند، افراد موجود در پروفایلها را جذابتر ارزیابی کردند و با احتمال بیشتری آنها را تأیید کردند.
این اثر در زنان مشاهده نشد. با این حال، پژوهش هنوز در مرحله پیشچاپ قرار دارد و برای تأیید نتایج به بررسیهای مستقل و پژوهشهای بیشتری نیاز است.
نظریه نسبت دادن نادرست برانگیختگی چیست؟
مبنای اصلی این پژوهش به نظریه «نسبت دادن نادرست برانگیختگی» مربوط میشود. طبق این دیدگاه، فرد ممکن است نشانههای فیزیکی هیجان را که از یک موقعیت خاص ایجاد شدهاند، به اشتباه به یک عامل دیگر نسبت دهد.
برای مثال، انجام یک فعالیت ترسناک میتواند ضربان قلب را افزایش دهد. اگر فرد بلافاصله پس از آن با شخصی جذاب روبهرو شود، ممکن است بخشی از این هیجان جسمی را به حضور آن فرد نسبت دهد.
در چنین شرایطی، احساس هیجان ممکن است به شکل افزایش جذابیت یا علاقه عاطفی تجربه شود. این ایده در روانشناسی سابقه طولانی دارد و پژوهشهای مختلفی آن را در موقعیتهای گوناگون بررسی کردهاند.
مطالعه جدید تلاش کرد همین پدیده را در محیطی مدرنتر بررسی کند؛ یعنی فضایی شبیه برنامههای آشنایی آنلاین که در آن افراد در مدت کوتاهی درباره جذابیت دیگران تصمیم میگیرند.
چرا پژوهشگران از واقعیت مجازی استفاده کردند؟
بسیاری از پژوهشهای قدیمی درباره نسبت دادن نادرست برانگیختگی از موقعیتهای واقعی مانند عبور از پلهای مرتفع یا تجربههای ترسناک استفاده کردهاند. چنین روشهایی در آزمایشگاه همیشه به آسانی قابل کنترل نیستند.
واقعیت مجازی امکان ایجاد شرایط مشابه را با کنترل بیشتر فراهم میکند. پژوهشگران میتوانند برای گروههای مختلف تجربههایی با میزان متفاوتی از هیجان ایجاد کنند و سپس واکنش آنها را مقایسه کنند.
در این مطالعه، پژوهشگران از دو محیط واقعیت مجازی استفاده کردند. یک محیط آرام شامل مشاهده منظرهای از یک جنگل بود. محیط دیگر شامل بازی سریع و پرتحرک «Beat Saber» بود که سطح بالاتری از برانگیختگی ایجاد میکرد.
آزمایش روی ۱۳۰ شرکتکننده
در این پژوهش ۱۳۰ نفر شرکت کردند. میانگین سنی شرکتکنندگان حدود ۲۳ سال بود و آنها از محیط دانشگاهی جذب شدند.
افراد بهصورت تصادفی در یکی از دو گروه قرار گرفتند. گروه نخست حدود سه دقیقه در محیط آرام واقعیت مجازی قرار گرفت و منظرهای آرام از جنگل را مشاهده کرد.
گروه دوم همان مدت را صرف بازی Beat Saber کرد. این بازی ریتمیک به حرکات سریع و واکنشهای مداوم نیاز دارد و برای ایجاد برانگیختگی بیشتر مورد استفاده قرار گرفت.
پس از پایان تجربه واقعیت مجازی، شرکتکنندگان به سراغ مرحله بعدی آزمایش رفتند. در این مرحله، آنها چند پروفایل ساختگی شبیه پروفایلهای برنامههای آشنایی آنلاین را مشاهده کردند.
شرکتکنندگان چگونه پروفایلها را ارزیابی کردند؟
هر فرد هشت پروفایل ساختگی را مشاهده کرد. پروفایلها بر اساس گرایش جنسی گزارششده شرکتکنندگان تنظیم شده بودند تا افراد مورد ارزیابی با ترجیحات عاطفی آنها مطابقت داشته باشند.
شرکتکنندگان میزان جذابیت هر فرد را ارزیابی کردند. آنها همچنین درباره گرمی جنسی، میزان سازگاری، شباهت به خود و احتمال علاقه متقابل نظر دادند.
یکی دیگر از پرسشها درباره احتمال قرار گذاشتن با فرد موجود در پروفایل بود. در پایان نیز شرکتکنندگان باید تصمیم میگرفتند که هر پروفایل را تأیید یا رد کنند.
این بخش آخر به سازوکار «سوایپ» در برنامههای آشنایی آنلاین شباهت داشت. بنابراین پژوهشگران فقط نگرش افراد را بررسی نکردند و یک تصمیم رفتاری ساده نیز در آزمایش قرار دادند.
هیجان بیشتر با افزایش جذابیت همراه شد
نتایج کلی نشان داد افرادی که تجربه پرهیجانتری در واقعیت مجازی داشتند، پروفایلهای آشنایی را جذابتر ارزیابی کردند.
این افراد همچنین گرمی جنسی بیشتری در افراد موجود در پروفایلها مشاهده کردند. احساس شباهت با فرد مقابل و برداشت از سازگاری نیز در گروه دارای برانگیختگی بالا بیشتر بود.
شرکتکنندگان این گروه همچنین احتمال بیشتری میدادند که فرد موجود در پروفایل به آنها علاقه متقابل داشته باشد.
با این حال، یک تفاوت مهم وجود داشت. احتمال اعلامشده برای رفتن به یک قرار واقعی افزایش آماری معناداری نشان نداد، هرچند جهت کلی تفاوت به سمت افزایش علاقه بود.
احتمال تأیید پروفایل از ۱۷.۴ به ۲۴.۹ درصد رسید
یکی از نتایج جالب پژوهش به تصمیم نهایی برای تأیید یا رد پروفایل مربوط میشد.
در گروهی که تجربه کمبرانگیختگی داشتند، احتمال تأیید یک پروفایل حدود ۱۷.۴ درصد بود. این رقم در گروه دارای برانگیختگی بالا به حدود ۲۴.۹ درصد رسید.
بنابراین تجربه هیجانانگیز واقعیت مجازی با افزایش احتمال تأیید پروفایلها همراه بود.
با این حال، زمانی که پژوهشگران نتایج را برای مردان و زنان جداگانه بررسی کردند، تفاوت بسیار چشمگیری دیده شد.
مردان پس از بازی هیجانانگیز بیشتر «سوایپ مثبت» کردند
در میان مردان، اثر برانگیختگی بسیار واضحتر بود. مردانی که محیط آرام واقعیت مجازی را تجربه کرده بودند، تنها ۱۱.۳ درصد از پروفایلها را تأیید کردند.
در مقابل، مردانی که بازی هیجانانگیز Beat Saber را انجام داده بودند، ۳۱.۴ درصد از پروفایلها را تأیید کردند.
به این ترتیب، مردان گروه دارای برانگیختگی بالا تقریباً سه برابر بیشتر از مردان گروه آرام پروفایلها را تأیید کردند.
این یافته با فرضیه اصلی پژوهش سازگار است. بر اساس این تفسیر، بخشی از هیجان ایجادشده توسط بازی ممکن است هنگام ارزیابی فرد مقابل باقی مانده باشد و به شکل افزایش جذابیت یا علاقه عاطفی تجربه شده باشد.
در زنان چنین الگویی مشاهده نشد
نتایج زنان تفاوت زیادی با مردان داشت. میزان تأیید پروفایل در زنان گروه دارای برانگیختگی بالا حدود ۲۰.۵ درصد بود.
در گروه زنان با برانگیختگی پایین، این میزان حدود ۲۳.۳ درصد گزارش شد. بنابراین تفاوت نهتنها بسیار کوچک بود، بلکه جهت آن نیز برخلاف الگوی مشاهدهشده در مردان قرار داشت.
ارزیابی زنان از جذابیت و سازگاری افراد نیز به شکل معناداری تحت تأثیر تجربه واقعیت مجازی قرار نگرفت.
البته پژوهشگران تأکید دارند که این تفاوت جنسیتی باید با احتیاط تفسیر شود. توضیح دقیق آن نیازمند مطالعات بیشتری است و نمیتوان بر اساس یک آزمایش نتیجه گرفت که همه مردان یا زنان به شکل متفاوتی تحت تأثیر برانگیختگی قرار میگیرند.
چرا اثر در مردان قویتر بود؟
پژوهشگران برای توضیح این تفاوت به نظریههایی اشاره کردهاند که تفاوت احتمالی در نحوه تفسیر نشانههای بدنی را بررسی میکنند.
بر اساس یکی از این دیدگاهها، مردان ممکن است هنگام تفسیر احساسات خود بیشتر به نشانههای جسمی توجه کنند. در مقابل، زنان ممکن است در ارزیابی احساسات خود توجه بیشتری به اطلاعات مربوط به موقعیت و زمینه داشته باشند.
اگر چنین تفاوتی واقعاً وجود داشته باشد، ممکن است مردان بیشتر تحت تأثیر برانگیختگی ایجادشده در فعالیت قبلی قرار بگیرند.
با این حال، این توضیح هنوز یک فرضیه است. مطالعه حاضر نمیتواند به تنهایی نشان دهد که تفاوت مشاهدهشده دقیقاً از چنین سازوکاری ناشی شده است.
آیا این همان «اثر پل معلق» است؟
نتایج این پژوهش یادآور یک آزمایش مشهور در روانشناسی است که در دهه ۱۹۷۰ انجام شد. در آن آزمایش، مردانی که از یک پل ترسناک عبور کرده بودند، در مقایسه با افرادی که از پل امنتری عبور کردند، نشانههای بیشتری از علاقه به یک پژوهشگر زن نشان دادند.
پژوهش جدید تلاش میکند ایده مشابهی را در محیطی متناسب با زندگی امروز بررسی کند. به جای یک پل واقعی، پژوهشگران از واقعیت مجازی استفاده کردند و به جای تعامل مستقیم با یک فرد، پروفایلهای آنلاین را در اختیار شرکتکنندگان قرار دادند.
البته اثر مشاهدهشده در پژوهش جدید کوچکتر از اثر گزارششده در آزمایش کلاسیک بود. پژوهشگران اندازه اثر مطالعه جدید را حدود نصف مطالعه سال ۱۹۷۴ برآورد کردند.
آنها چند توضیح احتمالی برای این تفاوت ارائه کردهاند. یکی از آنها پایین بودن پیامد واقعی تصمیم در آزمایش آنلاین است. رد یا تأیید یک پروفایل ساختگی، برخلاف یک تعامل واقعی، پیامد اجتماعی مستقیمی برای فرد ندارد.
چرا باید در تفسیر نتایج احتیاط کرد؟
مهمترین نکته این است که مقاله هنوز داوری همتا به همتا نشده است. نسخه پژوهش در قالب پیشچاپ منتشر شده و برای یک مجله علمی ارسال شده است.
بنابراین متخصصان مستقل هنوز ارزیابی رسمی خود را درباره روششناسی، تحلیلهای آماری و نتیجهگیریهای آن انجام ندادهاند. به همین دلیل، نتایج باید مقدماتی در نظر گرفته شوند.
محدودیت دیگر به اندازه نمونه مربوط میشود. پژوهش تنها ۱۳۰ شرکتکننده داشت و شرکتکنندگان از محیط دانشگاهی جذب شده بودند. بنابراین مشخص نیست همین الگو در جمعیتهای بزرگتر و متنوعتر نیز مشاهده شود.
اندازهگیری برانگیختگی نیز محدودیت داشت
پژوهشگران برای ارزیابی برانگیختگی جسمی عمدتاً به گزارش خود شرکتکنندگان تکیه کردند. این روش میتواند اطلاعات ارزشمندی ارائه دهد، اما همیشه با اندازهگیری مستقیم واکنشهای بدن یکسان نیست.
برای مثال، ضربان قلب و هدایت الکتریکی پوست میتوانند تغییرات فیزیولوژیک مرتبط با برانگیختگی را به شکل عینیتری نشان دهند.
مطالعات آینده میتوانند از این ابزارها در کنار گزارشهای شخصی استفاده کنند. چنین روشی مشخص میکند که آیا افزایش جذابیت واقعاً با افزایش فیزیولوژیک برانگیختگی همراه بوده است یا خیر.
پروفایلهای ساختگی چقدر به دنیای واقعی نزدیک بودند؟
پروفایلهای مورد استفاده در آزمایش، شبیه پروفایلهای برنامههای آشنایی آنلاین طراحی شده بودند. با این حال، شرکتکنندگان با افراد واقعی روبهرو نبودند.
چنین تفاوتی اهمیت دارد. در یک برنامه واقعی، تأیید یک پروفایل میتواند به گفتوگو، قرار ملاقات، رد شدن یا شکلگیری یک رابطه منجر شود.
در آزمایشگاه، چنین پیامدهایی وجود نداشت. بنابراین ممکن است افراد در شرایط واقعی تصمیمهای محتاطانهتری بگیرند و ویژگیهای دیگری را نیز در نظر بگیرند.
آیا میتوان گفت هیجان باعث عاشق شدن میشود؟
خیر. این مطالعه چنین نتیجهای را ثابت نمیکند.
پژوهشگران نشان دادهاند که یک تجربه هیجانانگیز میتواند در یک شرایط آزمایشگاهی با تغییر در ارزیابی جذابیت و رفتار انتخابی همراه شود. این نتیجه با نظریه نسبت دادن نادرست برانگیختگی سازگار است.
اما جذابیت عاطفی در دنیای واقعی بسیار پیچیدهتر از یک واکنش کوتاهمدت است. شخصیت، ارزشها، رفتار، زمینه اجتماعی، تجربههای قبلی و کیفیت تعامل نیز میتوانند بر علاقه عاطفی اثر بگذارند.
بنابراین نباید تصور کرد که انجام یک بازی هیجانانگیز بهطور خودکار باعث میشود فردی را جذابتر ببینیم یا تصمیم عاطفی خاصی بگیریم.
این یافته در زندگی روزمره چه معنایی دارد؟
نتایج مطالعه یک نکته جالب درباره قضاوتهای سریع نشان میدهد. حالت جسمی و هیجانی ما در لحظه تصمیمگیری ممکن است کاملاً از موضوعی که درباره آن تصمیم میگیریم ناشی نشده باشد.
ممکن است فردی پس از ورزش، تماشای یک فیلم هیجانانگیز، بازی پرتحرک یا تجربهای ترسناک احساس برانگیختگی کند. اگر بلافاصله پس از آن با یک فرد جذاب روبهرو شود، بخشی از این هیجان ممکن است در ارزیابی او از آن فرد وارد شود.
با این حال، برای اثبات چنین اثری در روابط واقعی به پژوهشهای بیشتری نیاز است. بهتر است یافته حاضر را بیشتر به عنوان شواهد اولیه درباره تأثیر وضعیت هیجانی بر قضاوت رمانتیک در نظر بگیریم.
پژوهشهای آینده چه چیزی را بررسی خواهند کرد؟
یکی از پیشنهادهای مهم برای پژوهشهای آینده، بررسی این موضوع است که آیا افراد متوجه تأثیر هیجان قبلی بر قضاوت خود میشوند یا خیر.
ممکن است فرد بداند که هیجان فعلی او به دلیل بازی یا فعالیت دیگری ایجاد شده است. در این صورت، شاید بتواند این عامل را هنگام ارزیابی فرد مقابل در نظر بگیرد.
پژوهشهای بعدی همچنین میتوانند از برنامههای واقعی آشنایی آنلاین استفاده کنند. چنین مطالعاتی امکان بررسی رفتارهای واقعی مانند آغاز گفتوگو، ادامه تعامل و تصمیم برای ملاقات را فراهم میکنند.
استفاده از نمونههای بزرگتر، اندازهگیری مستقیم واکنشهای فیزیولوژیک و بررسی گروههای سنی و فرهنگی مختلف نیز میتواند اعتبار این یافتهها را افزایش دهد.
جمعبندی
یک پژوهش آزمایشی با استفاده از واقعیت مجازی نشان داد که هیجان ایجادشده توسط یک فعالیت غیررمانتیک میتواند بر قضاوت افراد درباره گزینههای عاطفی اثر بگذارد.
در میان ۱۳۰ شرکتکننده، گروهی که بازی هیجانانگیز Beat Saber را انجام دادند، پروفایلهای آشنایی آنلاین را جذابتر ارزیابی کردند و احتمال بیشتری برای تأیید آنها داشتند.
اثر در مردان بسیار واضحتر بود. مردان گروه دارای برانگیختگی بالا ۳۱.۴ درصد از پروفایلها را تأیید کردند، در حالی که این میزان در گروه آرام ۱۱.۳ درصد بود. در زنان، تفاوت معناداری مشاهده نشد.
این یافتهها با نظریه «نسبت دادن نادرست برانگیختگی» سازگار هستند؛ یعنی احتمال دارد بخشی از هیجان ایجادشده توسط یک فعالیت قبلی هنگام ارزیابی فرد مقابل به جذابیت عاطفی نسبت داده شود.
با وجود این، پژوهش هنوز پیشچاپ است و داوری همتا به همتا نشده است. همچنین اندازه نمونه محدود بود و آزمایش در محیطی کنترلشده با پروفایلهای ساختگی انجام شد. بنابراین برای مشخص شدن اینکه این اثر در روابط واقعی و برنامههای آشنایی آنلاین نیز رخ میدهد، تحقیقات بیشتری لازم است.
شناسنامه و منبع مقاله علمی
عنوان اصلی مقاله: High Arousal, High Attraction? A Virtual-Reality Experiment Testing the Arousal-Misattribution-Hypothesis in Online Dating
نویسندگان: Yannik A. Escher، Bahar Gürer، Hannes M. Petrowsky و David Loschelder
مرجع و مجله: پیشچاپ منتشرشده در SSRN؛ مقاله برای انتشار در Computers in Human Behavior Reports ارسال شده و هنوز داوری همتا به همتا نشده است.
شماره ثبت مقاله (PMCID / DOI): SSRN: 7471220 | DOI: 10.2139/ssrn.7471220
لینک دسترسی مستقیم به مقاله علمی: مشاهده مقاله علمی در SSRN
منبع خبر: PsyPost، ۱ اکتبر ۲۰۲۶
