ستایش ایدی زاده
میلیون‌ها انسان در سراسر جهان با افسردگی و اضطراب دست‌وپنجه نرم می‌کنند. بسیاری از این بیماران ماه‌ها زمان را برای یافتن داروی مناسب هدر می‌دهند. اکنون دانشمندان کشورهای سوئد، دانمارک و آلمان یک ابزار ژنتیکی جدید ساخته‌اند. این تست ژنتیکی می‌تواند پاسخ بدن فرد را به داروهای ضد افسردگی پیش‌بینی کند. این روش از نمره‌های خطر پلی‌ژنیک استفاده می‌کند. تحلیل تغییرات DNA به پزشکان کمک می‌کند تا داروی موثر را در همان ابتدا برای بیمار تجویز کنند.
پایان روش آزمون و خطا در تجویز داروی ضد افسردگی
افسردگی و اضطراب شایع‌ترین اختلالات سلامت روان در جهان هستند. حدود ۳۰۰ میلیون نفر در دنیا با افسردگی زندگی می‌کنند. همچنین ۳۰۱ میلیون نفر از اختلالات اضطرابی رنج می‌برند. حدود ۸ درصد از جمعیت جهان با این چالش‌ها مواجه هستند.
یافتن داروی مناسب معمولاً فرآیندی کند و فرسایشی است. اولین داروی تجویزی برای نیمی از بیماران اثر چندانی ندارد. بیماران هفته‌ها و ماه‌ها داروهای مختلف را امتحان می‌کنند تا شاید یک دارو اثربخش باشد. اما روش جدید ژنتیکی این مسیر طولانی را کوتاه می‌کند.
نمره خطر پلی‌ژنیک چگونه داروی مناسب را تشخیص می‌دهد؟
تیم تحقیقاتی سه کشور اروپایی یک روش ژنتیکی را برای پیش‌بینی پاسخ دارویی توسعه دادند. آنها ابزاری به نام نمره خطر پلی‌ژنیک (Polygenic Risk Scores یا PRS) را به کار گرفتند. این تکنیک تغییرات ریز DNA انسان را ارزیابی می‌کند. سپس ارتباط این تغییرات را با میزان اثربخشی داروها می‌سنجد. پزشکان با یک آزمایش ژنتیکی ساده متوجه می‌شوند که چه دارویی بیشترین شانس موفقیت را دارد.
پروفسور فردیک آهس (Fredrik Åhs) سرپرست این پژوهش از دانشگاه مید سوئد است. او توضیح می‌دهد که هدف نهایی، تولید یک تست ارزان و سریع برای مطب پزشکان است. این تست زمان رنج کشیدن بیماران را بسیار کاهش می‌دهد.
همکاری علمی و تحلیل داده‌های ژنتیکی دوقلوها
پژوهشگران برای بررسی دقت این روش از داده‌های بانک دوقلوهای سوئد استفاده کردند. این بانک اطلاعاتی یکی از بزرگ‌ترین مراکز داده ژنتیکی در جهان است. محققان اطلاعات ۲ هزار و ۵۱۵ فرد مبتلا به افسردگی و اضطراب را تحلیل کردند. آنها داروی تجویزی، تغییرات دارویی و روند بهبود بیماران را ارزیابی نمودند.
پژوهشگران نمره‌های خطر پلی‌ژنیک این افراد را بررسی کردند. نتیجه آزمایش‌ها بسیار روشن بود. افرادی که نمره خطر بالاتری برای افسردگی یا اضطراب داشتند، پاسخ ضعیف‌تری به داروهای بنزودیازپین و ضد هیستامین دادند. این کشف نشان می‌دهد که ژنتیک فرد علت اصلی عدم پاسخ‌دهی به برخی داروها است.
گامی بزرگ به سوی روان‌پزشکی شخصی‌سازی‌شده
این مطالعه مانند هر پژوهش دیگری محدودیت‌هایی دارد. داده‌های بیماران بر اساس تاریخچه نسخه‌ها ثبت شد و شامل تمام جزئیات بالینی نبود. با این حال، نتایج مطالعه با آزمایش‌های بالینی قبلی همخوانی کامل داشت. دانشمندان قصد دارند به‌زودی کارآزمایی‌های بالینی را روی بیماران واقعی آغاز کنند.
این کشف مسیر روان‌پزشکی شخصی‌سازی‌شده را هموار می‌کند. در آینده انتخاب داروی ضد افسردگی دیگر بر پایه آزمون و خطا نخواهد بود. یک تست ژنتیکی ساده داروی دقیق را تعیین می‌کند. این موضوع عوارض جانبی را کاهش می‌دهد و کیفیت زندگی میلیون‌ها بیمار را بهبود می‌بخشد.
شناسنامه و منبع مقاله علمی
-
عنوان اصلی مقاله: Association Between Polygenic Risk Scores and Treatment Response to Antidepressants, Benzodiazepines, and Antihistamines in Anxiety and Depression
-
نویسندگان: Amelie Markant, Fara Tabrizi, Hampus Grönvall, Doug Speed, Fredrik Åhs
-
مرجع و مجله: مجله علمی معتبر Biological Psychiatry Global Open Science (منتشر شده در ScienceDaily با همکاری دانشگاه آرهوس دانمارک و دانشگاه مید سوئد)
-
شماره ثبت مقاله (DOI): 10.1016/j.bpsgos.2025.100470
-
تاریخ انتشار: ۹ نوامبر ۲۰۲۵ (November ۹, ۲۰۲۵)
-
لینک دسترسی مستقیم به خبر منبع: ScienceDaily – A simple DNA test could reveal the right antidepressant for you
