ستایش ایدی زاده
استفاده مسئله‌ساز از گوشی هوشمند می‌تواند زمان مطالعه نوجوانان را به سمت بازی و تماشای ویدئو سوق دهد. پژوهشی جدید نشان می‌دهد این جابه‌جایی زمانی با کاهش توانایی نوجوانان در مدیریت مستقل فرایند یادگیری ارتباط دارد.
در مقابل، رابطه میان استفاده زیاد از گوشی و استرس تحصیلی پیچیده‌تر است. نتایج نشان داد پس از در نظر گرفتن سطح اولیه استرس، استفاده مسئله‌ساز از گوشی افزایش آینده‌نگر استرس تحصیلی را پیش‌بینی نمی‌کند.
استفاده مسئله‌ساز از گوشی چه تأثیری بر نوجوانان دارد؟
گوشی هوشمند بخش مهمی از زندگی روزمره نوجوانان را تشکیل می‌دهد. با این حال، استفاده مسئله‌ساز می‌تواند زمان و توجه لازم برای فعالیت‌های مهم دیگر را کاهش دهد.
پژوهشگر در این مطالعه به جای بررسی صرف مدت استفاده از گوشی، روی «استفاده مسئله‌ساز از گوشی هوشمند» تمرکز کرد. این مفهوم به الگویی از وابستگی اشاره دارد که استفاده از گوشی را با فعالیت‌های روزمره و عملکرد فرد تداخل می‌دهد و لزوماً به معنای تشخیص اعتیاد بالینی نیست.
پژوهشگران نوجوانان را طی سه سال بررسی کردند
جُنگ‌مین کیم، پژوهشگر دانشگاه سونچون‌هیَنگ کره جنوبی، داده‌های «مطالعه پنل کودکان کره‌ای» را تحلیل کرد. این مطالعه ۱۱۱۶ نوجوان را در سه مرحله و از ۱۴ تا ۱۶ سالگی دنبال کرد.
پژوهشگر عواملی مانند جنسیت، درآمد خانوار و مدت خواب را نیز در تحلیل آماری وارد کرد. نوجوانان درباره میزان وابستگی به گوشی، برنامه روزانه و وضعیت هیجانی خود گزارش دادند.
تیم پژوهشی چهار پیامد رشدی را نیز بررسی کرد: سازگاری با مدرسه، یادگیری خودتنظیم، تاب‌آوری روانی و شادی ذهنی.
گوشی چگونه زمان مطالعه را جابه‌جا می‌کند؟
مهم‌ترین یافته مطالعه به «جابه‌جایی زمان» مربوط بود. نوجوانانی که در ۱۴ سالگی استفاده مسئله‌ساز بیشتری از گوشی داشتند، یک سال بعد زمان بیشتری را صرف بازی و تماشای ویدئو کردند و زمان مطالعه مستقل آنها کاهش یافت.
این تغییر در برنامه روزانه با یادگیری خودتنظیم در ۱۶ سالگی ارتباط داشت. یادگیری خودتنظیم به توانایی فرد برای برنامه‌ریزی، نظارت و مدیریت مستقل فعالیت‌های آموزشی اشاره می‌کند.
در واقع، گوشی لزوماً فقط زمان را اشغال نمی‌کند. نوع فعالیتی که جایگزین مطالعه می‌شود نیز اهمیت دارد. وقتی سرگرمی‌های دیجیتال بخشی از زمان مطالعه را مصرف می‌کنند، فرصت کمتری برای تمرکز و انجام فعالیت‌های آموزشی باقی می‌ماند.
آیا گوشی مستقیماً استرس تحصیلی را افزایش می‌دهد؟
در تحلیل اولیه، نوجوانان دارای استفاده مسئله‌ساز بیشتر از گوشی، استرس تحصیلی بالاتری نیز گزارش کردند. این استرس با برخی پیامدهای نامطلوب مانند کاهش تاب‌آوری و شادی ذهنی ارتباط داشت.
با این حال، پژوهشگر سطح استرس نوجوانان در ابتدای مطالعه را نیز وارد مدل آماری کرد. پس از این اصلاح، ارتباط آینده‌نگر میان استفاده مسئله‌ساز از گوشی و استرس تحصیلی از بین رفت.
این نتیجه اهمیت زیادی دارد. یافته‌ها نشان نمی‌دهند که استفاده از گوشی به‌طور مستقیم باعث افزایش استرس تحصیلی در سال‌های بعد می‌شود.
در عوض، ممکن است استفاده مسئله‌ساز از گوشی و استرس بالا، دو ویژگی هم‌زمان در نوجوانان آسیب‌پذیر باشند. به بیان دیگر، برخی نوجوانان از همان ابتدا استرس بیشتری دارند و در عین حال وابستگی بیشتری به گوشی نشان می‌دهند.
استرس و کاهش مطالعه دو مسیر متفاوت هستند
نتایج مطالعه دو مسیر متفاوت را نشان داد. مسیر نخست به استرس تحصیلی مربوط می‌شد و با سازگاری مدرسه، تاب‌آوری و شادی ذهنی ارتباط داشت.
مسیر دوم به نحوه مصرف زمان مربوط بود. در این مسیر، افزایش زمان بازی و کاهش مطالعه مستقل با یادگیری خودتنظیم ارتباط داشت و این الگو پس از کنترل شرایط اولیه نیز باقی ماند.
بنابراین، یک توضیح واحد نمی‌تواند تمام پیامدهای استفاده مسئله‌ساز از گوشی را توضیح دهد. وضعیت هیجانی نوجوان و نحوه تقسیم زمان روزانه او ممکن است هر کدام نقش متفاوتی داشته باشند.
استفاده زیاد از گوشی لزوماً به معنای اعتیاد نیست
اصطلاح «استفاده مسئله‌ساز» با تشخیص اعتیاد بالینی تفاوت دارد. پژوهشگر در این مطالعه الگویی از رفتار را بررسی کرد که در آن استفاده از گوشی با فعالیت‌های روزمره و عملکرد نوجوان تداخل پیدا می‌کند.
به همین دلیل، نمی‌توان نتیجه گرفت هر نوجوانی که ساعات زیادی با گوشی کار می‌کند، به گوشی اعتیاد دارد. میزان کنترل فرد بر رفتار و تأثیر استفاده از گوشی بر فعالیت‌های روزانه اهمیت بیشتری دارد.
یافته‌ها برای والدین و مدارس چه معنایی دارند؟
نتایج پژوهش می‌تواند برای برنامه‌های آموزشی و پیشگیرانه مفید باشد. آموزش مدیریت زمان و مهارت‌های مطالعه ممکن است به نوجوانان کمک کند زمان بیشتری برای یادگیری مستقل اختصاص دهند.
هم‌زمان، مدارس و خانواده‌ها باید به استرس تحصیلی نیز توجه کنند. نوجوانی که وابستگی بیشتری به گوشی و استرس بالاتری دارد، ممکن است به حمایت مناسب برای مدیریت فشارهای آموزشی نیاز داشته باشد.
بنابراین، محدود کردن گوشی به تنهایی لزوماً بهترین راهکار نیست. بررسی علت استفاده زیاد و توجه به شرایط روانی نوجوان می‌تواند تصویر دقیق‌تری از مشکل ارائه دهد.
محدودیت‌های پژوهش
این مطالعه چند محدودیت دارد. بخش زیادی از اطلاعات بر اساس گزارش خود نوجوانان جمع‌آوری شد و چنین داده‌هایی ممکن است با خطای گزارش‌دهی همراه باشند.
عوامل دیگری مانند شرایط خانوادگی، نظارت والدین و ویژگی‌های روان‌شناختی نیز می‌توانند بر استفاده از گوشی و پیامدهای رشدی اثر بگذارند. پژوهش حاضر همه این عوامل را به‌طور کامل اندازه‌گیری نکرد.
از سوی دیگر، داده‌های پایه در سال ۲۰۲۱ و در دوران همه‌گیری کووید-۱۹ جمع‌آوری شد. شرایط آن دوره ممکن است بر میزان استفاده از صفحه‌نمایش و استرس تحصیلی نوجوانان اثر گذاشته باشد.
پژوهش‌های آینده می‌توانند از داده‌های عینی‌تر استفاده کنند. برای مثال، برنامه‌های ثبت زمان استفاده از گوشی می‌توانند اطلاعات دقیق‌تری درباره مدت استفاده و نوع فعالیت‌های دیجیتال ارائه دهند.
جمع‌بندی
این پژوهش نشان می‌دهد استفاده مسئله‌ساز از گوشی هوشمند می‌تواند با تغییر نحوه مصرف زمان نوجوانان ارتباط داشته باشد. افزایش زمان بازی و کاهش مطالعه مستقل، یکی از مسیرهای مهم ارتباط میان استفاده از گوشی و ضعف در یادگیری خودتنظیم بود.
در مقابل، پس از کنترل استرس اولیه، پژوهشگران ارتباط آینده‌نگر معناداری میان استفاده مسئله‌ساز از گوشی و افزایش استرس تحصیلی پیدا نکردند. بنابراین، یافته‌ها بیشتر از نقش جابه‌جایی زمان حمایت می‌کنند تا این فرض که گوشی مستقیماً استرس تحصیلی آینده را افزایش می‌دهد.
شناسنامه و منبع مقاله علمی
عنوان اصلی مقاله: Problematic Smartphone Use and Adolescent Developmental Outcomes: A Three-Wave Longitudinal Analysis of Prospective Associations Through Academic Stress and Time-Use Pathways
نویسنده: Joungmin Kim
مرجع و مجله: Behavioral Sciences، سال ۲۰۲۶، جلد ۱۶، شماره ۷، مقاله ۱۲۲۴
نوع مطالعه: مطالعه طولی سه‌مرحله‌ای بر اساس داده‌های Panel Study on Korean Children
نمونه پژوهش: ۱۱۱۶ نوجوان
دوره بررسی: سنین ۱۴ تا ۱۶ سالگی
تاریخ انتشار مقاله علمی: ۱۸ ژوئیه ۲۰۲۶
DOI: 10.3390/bs16071224
PMID: 42510345
PMCID: PMC13405775
دسترسی مستقیم به مقاله علمی در MDPI
متن کامل مقاله در PubMed Central
منبع خبر: PsyPost، منتشرشده در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶، نوشته Karina Petrova.
