آزادی اجتماعی تعیین می‌کند واقعیت دیگران را تا چه اندازه می‌پذیریم

محیط اجتماعی چگونه برداشت ما از واقعیت را شکل می‌دهد؟

افراد همیشه واقعیت اجتماعی خود را به‌تنهایی شکل نمی‌دهند. پژوهشی جدید نشان می‌دهد محیطی که در آن زندگی می‌کنیم می‌تواند تعیین کند با چه کسانی بیشتر احساس می‌کنیم واقعیت مشترکی داریم و دیدگاه چه افرادی را بیشتر می‌پذیریم.

پژوهشگران دریافتند افرادی که در محیط‌های اجتماعی با تحرک رابطه‌ای بالا زندگی می‌کنند، میان افراد مفید و غیرمفید برای اهداف خود تفاوت بیشتری قائل می‌شوند. آنها با افراد حمایت‌کننده بیشتر همسو می‌شوند و در برابر افرادی که کمکی به اهدافشان نمی‌کنند، فاصله روانی بیشتری می‌گیرند.

این یافته نشان می‌دهد فرهنگ فقط روی روابط اجتماعی اثر نمی‌گذارد. محیط اجتماعی می‌تواند بر این موضوع نیز اثر بگذارد که افراد از چه کسانی برای ساختن برداشت خود از جهان استفاده می‌کنند.

«واقعیت مشترک» چیست؟

روان‌شناسان از اصطلاح واقعیت مشترک برای توصیف حالتی استفاده می‌کنند که در آن دو یا چند نفر احساس می‌کنند جهان را از زاویه‌ای مشابه می‌بینند.

این تجربه می‌تواند رابطه میان افراد را تقویت کند. وقتی فرد احساس می‌کند دیگری او را درک می‌کند و برداشت مشابهی از موقعیت‌ها دارد، احساس نزدیکی و پیوند بیشتری شکل می‌گیرد.

با این حال، انسان‌ها با همه افراد به یک اندازه واقعیت مشترک نمی‌سازند. پژوهش‌های پیشین نشان داده‌اند افراد معمولاً با کسانی که برای رسیدن به اهدافشان مفید هستند، همسویی بیشتری پیدا می‌کنند. پژوهش جدید بررسی کرد که محیط اجتماعی چگونه این انتخاب را تغییر می‌دهد.

تحرک رابطه‌ای چه معنایی دارد؟

تحرک رابطه‌ای به میزان آزادی افراد برای ایجاد روابط جدید و پایان دادن به روابط موجود اشاره می‌کند.

در محیط‌هایی با تحرک رابطه‌ای پایین، شبکه‌های اجتماعی معمولاً ثبات بیشتری دارند. افراد ممکن است سال‌ها در همان روابط باقی بمانند و فرصت کمتری برای جایگزین کردن روابط خود داشته باشند.

در محیط‌هایی با تحرک رابطه‌ای بالا، شرایط متفاوت است. افراد آزادی بیشتری برای انتخاب دوستان، همکاران و شریکان اجتماعی جدید دارند و می‌توانند روابط فعلی خود را نیز آسان‌تر کنار بگذارند.

پژوهشگران استدلال کردند که چنین شرایطی ممکن است افراد را به سرمایه‌گذاری بیشتر روی روابط ارزشمند سوق دهد. آنها همچنین احتمال دادند افراد در این محیط‌ها واقعیت مشترک خود را نیز گزینشی‌تر شکل دهند.

بررسی نزدیک به ۱۷ هزار نفر در ۳۹ کشور

پژوهشگران ابتدا داده‌های نزدیک به ۱۷ هزار نفر از ۳۹ کشور را بررسی کردند. شرکت‌کنندگان میزان تحرک رابطه‌ای محیط خود را گزارش کردند.

آنها همچنین درباره یک دوست نزدیک یا شریک عاطفی پاسخ دادند. پرسش‌ها میزان حمایت عاطفی، قابل‌اعتماد بودن فرد مقابل و احساس درک شدن را ارزیابی می‌کردند.

احساس اینکه فرد مقابل واقعاً شما را درک می‌کند، یکی از شاخص‌های اصلی واقعیت مشترک در این پژوهش بود.

نتایج نشان داد افراد در محیط‌های دارای تحرک رابطه‌ای بیشتر، در برخی شرایط واقعیت مشترک بیشتری با شریک نزدیک خود گزارش می‌کنند. البته میزان حمایت شریک نقش مهمی در این رابطه داشت.

در واقع، تحرک اجتماعی بالا به‌تنهایی توضیح کاملی برای این الگو نبود. نوع رابطه و میزان مفید بودن فرد مقابل برای اهداف شخصی نیز اهمیت داشت.

افراد مفید برای اهداف شخصی اهمیت بیشتری پیدا کردند

پژوهشگران در دو مطالعه دیگر، شبکه‌های اجتماعی دانشجویان یک دانشگاه کانادایی را بررسی کردند.

در مطالعه اول ۳۵۳ دانشجو و در مطالعه دوم ۲۷۷ دانشجو شرکت داشتند. شرکت‌کنندگان افرادی را که طی ماه گذشته با آنها در ارتباط بودند معرفی کردند و میزان مفید بودن هر رابطه برای اهداف خود را ارزیابی کردند.

نتایج نشان نداد که تحرک رابطه‌ای بالا به‌طور کلی واقعیت مشترک را در همه روابط افزایش می‌دهد. تفاوت اصلی میان افراد مفید و غیرمفید ظاهر شد.

افرادی که محیط اجتماعی خود را سیال‌تر می‌دیدند، میان این دو گروه فاصله بیشتری ایجاد کردند. به‌ویژه، آنها در برخی تحلیل‌ها با افراد کمتر مفید واقعیت مشترک کمتری داشتند.

پژوهشگران شباهت‌های دیگری مانند شخصیت، پیشینه خانوادگی و محل زندگی را نیز بررسی کردند. این عوامل الگوی مشابهی نشان ندادند. بنابراین، نتایج بیشتر به فرایند واقعیت مشترک مربوط می‌شد تا صرفاً شباهت عمومی میان افراد.

آزمایش روی ۵۹۰ بزرگسال چه چیزی نشان داد؟

پژوهشگران برای بررسی دقیق‌تر رابطه علت و معلولی، یک آزمایش با ۵۹۰ بزرگسال انجام دادند.

شرکت‌کنندگان سه نفر از افراد زندگی خود را معرفی کردند. یکی از آنها برای اهداف شغلی فرد مفید بود، دیگری کمک چندانی به این اهداف نمی‌کرد و نفر سوم آشنایی نسبتاً جدید بود.

پژوهشگران سپس شرکت‌کنندگان را به‌صورت تصادفی در دو شرایط قرار دادند. یک گروه درباره احتمال دور شدن فرد جدید از زندگی خود فکر و درباره آن نوشت. گروه دیگر درباره ماندن این فرد در زندگی خود نوشت.

این فعالیت در واقع احساس تحرک رابطه‌ای بالا یا پایین را در ذهن شرکت‌کنندگان فعال می‌کرد.

نتیجه جالب بود. افرادی که احتمال از دست رفتن رابطه را بیشتر تصور کردند، با فردی که برای اهداف شغلی آنها مفید نبود، واقعیت مشترک کمتری گزارش کردند.

میانگین امتیاز واقعیت مشترک در این گروه ۳٫۶۹ از ۷ بود. این میزان در گروهی که ماندگاری رابطه را تصور کرده بود، به ۴٫۰۴ از ۷ رسید.

در مقابل، احساس واقعیت مشترک با فردی که برای اهداف شغلی مفید بود، بین دو گروه تفاوت معناداری نشان نداد.

چرا احتمال از دست دادن رابطه مهم است؟

پژوهشگران معتقدند وقتی افراد احساس می‌کنند روابط اجتماعی آنها به‌راحتی تغییر می‌کنند، برای حفظ ارتباط با افراد ارزشمند اهمیت بیشتری قائل می‌شوند.

در چنین شرایطی، فرد ممکن است انرژی روانی بیشتری برای رابطه‌ای صرف کند که به اهداف او کمک می‌کند. در مقابل، رابطه‌ای که فایده کمتری دارد، ممکن است اهمیت کمتری پیدا کند.

این فرایند فقط به رفتار اجتماعی محدود نمی‌شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد افراد ممکن است در سطح ذهنی نیز از افراد کمتر مفید فاصله بگیرند و کمتر با برداشت آنها از جهان احساس همسویی کنند.

به همین دلیل، نویسندگان مقاله معتقدند آزادی اجتماعی می‌تواند روی این موضوع اثر بگذارد که افراد «واقعیت» خود را با چه کسانی به اشتراک می‌گذارند.

آیا فرهنگ می‌تواند حباب‌های اجتماعی ایجاد کند؟

این یافته پیامد مهمی برای درک شکل‌گیری دیدگاه‌های متفاوت در جامعه دارد.

اگر افراد در محیط‌های اجتماعی سیال بیشتر با کسانی همسو شوند که اهداف آنها را تقویت می‌کنند، ممکن است شبکه‌های اجتماعی بسته‌تری شکل بگیرد. افراد در چنین شبکه‌هایی بیشتر با افرادی ارتباط فکری پیدا می‌کنند که دیدگاه‌های مشابهی دارند.

در بلندمدت، این روند می‌تواند به شکل‌گیری حباب‌های اجتماعی کمک کند. افراد ممکن است کمتر با دیدگاه کسانی مواجه شوند که اهداف یا برداشت متفاوتی دارند.

پژوهشگران احتمال می‌دهند این فرایند در برخی شرایط با دفاعی‌تر شدن گروه‌ها، قطبی‌شدن دیدگاه‌ها و افزایش اختلاف در برداشت افراد از واقعیت ارتباط داشته باشد. البته مطالعه فعلی چنین پیامدهایی را مستقیماً آزمایش نکرده است.

آیا افراد فقط دیدگاه افراد مفید را می‌پذیرند؟

نه. یافته‌ها چنین نتیجه‌ای را نشان نمی‌دهند.

افراد همچنان می‌توانند با افراد مختلف ارتباط داشته باشند و از آنها تأثیر بگیرند. نکته اصلی این است که محیط اجتماعی می‌تواند شدت این همسویی را تغییر دهد.

در شرایطی که افراد آزادی بیشتری برای انتخاب و پایان دادن به روابط دارند، احتمال دارد آنها با دقت بیشتری انتخاب کنند که با چه کسی احساس واقعیت مشترک داشته باشند. این انتخاب می‌تواند بخشی از فرایند تنظیم اهداف و روابط اجتماعی باشد.

بنابراین، مسئله فقط این نیست که «چه کسی درست می‌گوید؟» بلکه این پرسش نیز اهمیت دارد که «فرد چه کسی را برای شکل دادن به برداشت خود از جهان انتخاب می‌کند؟»

محدودیت‌های پژوهش

پژوهش حاضر چند محدودیت مهم دارد. نخستین مطالعه از طریق فیس‌بوک شرکت‌کننده جذب کرد و ۸۶ درصد نمونه را زنان تشکیل می‌دادند. این موضوع تعمیم نتایج به کل جمعیت را محدود می‌کند.

دو مطالعه شبکه اجتماعی نیز فقط دانشجویان یک دانشگاه را بررسی کردند. بنابراین، نتایج ممکن است در گروه‌های سنی و اجتماعی دیگر به شکل متفاوتی ظاهر شود.

پژوهشگران همچنین تأکید کرده‌اند که اندازه اثرها در حد معمول مطالعات روان‌شناسی اجتماعی قرار داشت. عوامل بسیار دیگری نیز می‌توانند بر شکل‌گیری جهان‌بینی افراد اثر بگذارند.

با این حال، وجود یک آزمایش در کنار مطالعات همبستگی، شواهد پژوهش را تقویت می‌کند. آزمایش نشان داد تغییر موقت در برداشت افراد از آزادی روابط می‌تواند بر احساس واقعیت مشترک آنها با یک رابطه کم‌فایده اثر بگذارد.

جمع‌بندی

این پژوهش نشان می‌دهد محیط اجتماعی می‌تواند بر نحوه شکل‌گیری برداشت ما از واقعیت اثر بگذارد. در محیط‌هایی که افراد آزادی بیشتری برای ایجاد و پایان دادن به روابط دارند، آنها ممکن است واقعیت مشترک خود را گزینشی‌تر شکل دهند.

افراد در چنین شرایطی بیشتر با کسانی همسو می‌شوند که برای رسیدن به اهدافشان مفید هستند. در مقابل، ممکن است از افرادی که حمایت کمتری ارائه می‌دهند، فاصله ذهنی بیشتری بگیرند.

این یافته نگاه تازه‌ای به رابطه میان فرهنگ، روابط اجتماعی و شکل‌گیری جهان‌بینی ارائه می‌کند. محیط اجتماعی فقط تعیین نمی‌کند با چه کسانی ارتباط داریم؛ بلکه می‌تواند بر این موضوع نیز اثر بگذارد که از چه کسانی برای فهم جهان پیرامون خود کمک می‌گیریم.

شناسنامه و منبع مقاله علمی

عنوان اصلی مقاله:
Choosing Our Reality: Relational Mobility Shapes When and With Whom People Share Reality

نویسندگان:
Abdo Elnakouri، Eli J. Finkel و Abigail A. Scholer

مرجع و مجله:
Social Psychological and Personality Science، منتشرشده به‌صورت آنلاین در ۵ اوت ۲۰۲۶.

روش پژوهش:
یک مجموعه‌داده بین‌المللی از ۳۹ کشور، دو مطالعه شبکه اجتماعی و یک آزمایش کنترل‌شده.

حجم نمونه:
حدود ۱۷ هزار نفر در مجموعه‌داده ۳۹ کشوری؛ ۳۵۳ و ۲۷۷ دانشجو در دو مطالعه شبکه اجتماعی؛ و ۵۹۰ بزرگسال در آزمایش اصلی.

موضوع پژوهش:
بررسی نقش تحرک رابطه‌ای در شکل‌گیری واقعیت مشترک و انتخاب افرادی که فرد با آنها همسویی ذهنی بیشتری پیدا می‌کند.

شناسه مقاله (DOI):
10.1177/19485506261468829

لینک دسترسی مستقیم به مقاله علمی:
مشاهده مقاله در Social Psychological and Personality Science

منبع خبر:
PsyPost، نوشته Eric W. Dolan، منتشرشده در ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶.

لینک خبر PsyPost:
مشاهده خبر در PsyPost