بیحوصلگی فقط احساس موقتیِ نداشتن کاری برای انجام دادن نیست. پژوهش جدیدی نشان میدهد که بیحوصلگی و پرخاشگری ممکن است ارتباط نزدیکی با یکدیگر داشته باشند. وقتی افراد برای مدت طولانی در موقعیتی یکنواخت و فاقد تحریک قرار میگیرند، ممکن است میل بیشتری به تجربههای شدید و هیجانانگیز پیدا کنند. این میل به تحریک میتواند در برخی شرایط، رفتارهای پرخاشگرانه را افزایش دهد.
پژوهشگران دریافتند که افزایش میل به تجربههای هیجانانگیز یا جستوجوی هیجان میتواند یکی از مسیرهایی باشد که بیحوصلگی را به پرخاشگری مرتبط میکند. این ارتباط در نمونههایی از چین، ویتنام و آمریکا بررسی شد و پژوهشگران از روشهای مختلف خودگزارشی، آزمایشی و رفتاری استفاده کردند.
چرا بیحوصلگی میتواند پرخاشگری را افزایش دهد؟
بیحوصلگی معمولاً زمانی شکل میگیرد که فرد نتواند با محیط یا فعالیت فعلی خود ارتباط معناداری برقرار کند. در چنین شرایطی، فرد ممکن است احساس کند زمان به کندی میگذرد و نمیتواند توجه خود را روی فعالیت موجود متمرکز کند.
از این دیدگاه، بیحوصلگی میتواند فرد را به سمت پیدا کردن تجربهای تازه و تحریککننده سوق دهد. این تجربه لزوماً مثبت نیست. فرد ممکن است برای فرار از یکنواختی، رفتاری را انتخاب کند که هیجان زیادی ایجاد میکند؛ حتی اگر آن رفتار پیامدهای منفی داشته باشد.
پژوهشهای قبلی نیز ارتباط میان بیحوصلگی و رفتارهای پرخطر یا پرخاشگرانه را مطرح کردهاند. برخی مطالعات نشان دادهاند که بیحوصلگی میتواند حتی رفتارهای سادیستی را افزایش دهد؛ یعنی فرد از آسیب رساندن به دیگران لذت ببرد. پژوهش جدید یک گام فراتر رفت و بررسی کرد که آیا بیحوصلگی میتواند پرخاشگری غیرسادیستی را نیز افزایش دهد؛ یعنی پرخاشگریای که الزاماً با لذت بردن از رنج دیگران همراه نیست.
پژوهش جدید چگونه انجام شد؟
هَنگ لی، پژوهشگر دانشگاه مطالعات بینالمللی سیچوان در چین، برای بررسی این موضوع سه مطالعه انجام داد. این مطالعات، رابطه میان بیحوصلگی، جستوجوی هیجان و پرخاشگری را از چند زاویه بررسی کردند.
مطالعه اول؛ بررسی بیحوصلگی و ویژگیهای پرخاشگرانه
در نخستین مطالعه، ۱۸۰ دانشجوی چینی و ۱۹۰ دانشجوی ویتنامی شرکت کردند. پژوهشگران میزان گرایش آنها به بیحوصلگی و همچنین ویژگیهای مرتبط با پرخاشگری را بررسی کردند.
پرسشها چهار جنبه مهم را در بر میگرفتند:
- پرخاشگری فیزیکی
- پرخاشگری کلامی
- خشم
- خصومت
نتایج نشان داد افرادی که بیشتر مستعد تجربه بیحوصلگی بودند، در هر دو گروه چینی و ویتنامی، سطح بالاتری از ویژگیهای پرخاشگرانه را گزارش کردند.
این یافته در چند فرهنگ متفاوت مشاهده شد. بنابراین، رابطه میان بیحوصلگی و پرخاشگری فقط به یک گروه یا یک جامعه خاص محدود نماند. البته این بخش از پژوهش ماهیت همبستگی داشت و نمیتوان از آن نتیجه گرفت که بیحوصلگی بهتنهایی باعث پرخاشگری میشود.
مطالعه دوم؛ وقتی بیحوصلگی به رفتار واقعی نزدیک شد
پژوهشگران در مطالعه دوم تلاش کردند فقط به پرسشنامهها اکتفا نکنند. آنها ۱۲۴ بزرگسال غیر دانشجو را در چین بررسی کردند. میانگین سنی شرکتکنندگان حدود ۳۳.۷ سال بود و ۵۴.۱ درصد آنها زن بودند.
شرکتکنندگان بهطور تصادفی در دو گروه قرار گرفتند.
گروه اول یک ویدئوی ۲۵ دقیقهای بسیار یکنواخت تماشا کرد. در این ویدئو، مردی برای مدتی طولانی لباسها را تا میکرد.
گروه دوم یک مستند جذاب درباره یک پارک محلی دید.
پس از تماشای ویدئو، پژوهشگران میزان تمایل شرکتکنندگان به جستوجوی هیجان و تحریک را بررسی کردند. سپس آنها را به اتاق دیگری بردند و یک کیسه بوکس در اختیارشان قرار دادند.
شرکتکنندگان میتوانستند هر مقدار که میخواهند به کیسه بوکس ضربه بزنند. پژوهشگران نیز فعالیت آنها را ثبت کردند و شدت و ویژگیهای ضربهها را ارزیابی کردند.
نتایج جالب بود.
افرادی که ویدئوی خستهکننده را دیده بودند، تعداد بیشتری ضربه به کیسه بوکس زدند. آنها همچنین ضربههای شدیدتری وارد کردند و هنگام این فعالیت، راحتتر و لذتبخشتر به نظر میرسیدند.
تحلیلهای آماری نشان داد که جستوجوی هیجان در این رابطه نقش واسطهای داشت. به بیان ساده، بیحوصلگی میل فرد به تجربه تحریک و هیجان را افزایش داد و این میل بیشتر با رفتار پرخاشگرانه همراه شد.
مطالعه سوم؛ آیا بیحوصلگی بر نگرش نسبت به جنگ هم اثر دارد؟
پژوهشگران در مطالعه سوم تلاش کردند این موضوع را در زمینهای متفاوت بررسی کنند. در این مرحله، ۲۷۷ بزرگسال آمریکایی در پژوهش شرکت کردند. نمونه شامل افراد با گرایشهای سیاسی مختلف بود.
شرکتکنندگان ابتدا یک ویدئوی خستهکننده یا یک مستند جذاب تماشا کردند. سپس میزان تمایل آنها به جستوجوی هیجان بررسی شد.
در مرحله بعد، شرکتکنندگان چند موقعیت فرضی درباره درگیریهای بینالمللی را مطالعه کردند. از آنها خواسته شد تصور کنند در جایگاه رئیسجمهور آمریکا قرار دارند و میزان حمایت خود را از اقدامات نظامی تهاجمی در برابر ایران مشخص کنند.
نتایج نشان داد افرادی که ویدئوی خستهکننده را دیده بودند، حمایت بیشتری از اقدامات نظامی تهاجمی نشان دادند.
این ارتباط در میان افراد با گرایشهای سیاسی متفاوت نیز مشاهده شد. به عبارت دیگر، اثر بیحوصلگی فقط به یک جناح سیاسی محدود نبود.
با این حال، باید درباره تفسیر این یافته احتیاط کرد. شرکتکنندگان فقط درباره یک موقعیت فرضی نظر دادند. بنابراین، این نتیجه به معنای آن نیست که بیحوصلگی باعث میشود افراد در دنیای واقعی به جنگ یا خشونت روی بیاورند. پژوهش فقط نشان داد که پس از القای بیحوصلگی، حمایت از یک اقدام نظامی فرضی افزایش یافت.
نقش جستوجوی هیجان در ارتباط میان بیحوصلگی و پرخاشگری
یکی از مهمترین یافتههای این پژوهش، نقش جستوجوی هیجان بود.
وقتی فرد دچار بیحوصلگی شدید میشود، ممکن است احساس کند محیط فعلی هیچ جذابیت یا معنایی برای او ندارد. در نتیجه، ذهن او به سمت تجربههای قویتر و تحریککنندهتر میرود.
این تجربه میتواند مثبت باشد. برای مثال، فرد ممکن است ورزش کند، به موسیقی گوش دهد، یک فعالیت خلاقانه انجام دهد یا به دنبال تجربهای تازه برود.
اما همه انتخابها سازنده نیستند.
در برخی شرایط، رفتار پرخاشگرانه نیز میتواند تحریک و برانگیختگی زیادی ایجاد کند. بنابراین، فرد ممکن است بدون آنکه هدف اصلی او آسیب رساندن باشد، به رفتاری گرایش پیدا کند که هیجان بیشتری ایجاد میکند.
پژوهش جدید نشان میدهد که جستوجوی هیجان میتواند یکی از حلقههای مهم این فرایند باشد.
آیا بیحوصلگی حتماً به خشونت منجر میشود؟
خیر.
این نکته برای تفسیر نتایج اهمیت زیادی دارد. پژوهش نشان نمیدهد که هر فردی که احساس بیحوصلگی کند، رفتار پرخاشگرانه خواهد داشت.
بیحوصلگی فقط یکی از عوامل احتمالی در این فرایند است. میزان خودکنترلی، ویژگیهای شخصیتی، شرایط اجتماعی و گزینههایی که فرد برای مقابله با بیحوصلگی در اختیار دارد، میتوانند نتیجه را تغییر دهند.
پژوهشهای قبلی نیز نشان دادهاند که افراد برای مقابله با بیحوصلگی همیشه به سمت رفتارهای مخرب نمیروند. فعالیتهای خلاقانه، ورزش، سرگرمی و تجربههای تازه میتوانند راههای سازندهتری برای افزایش تحریک و کاهش بیحوصلگی باشند.
به همین دلیل، بهتر است یافتههای این پژوهش را به این شکل خلاصه کنیم: بیحوصلگی شدید میتواند در برخی شرایط میل به تحریک را افزایش دهد و این فرایند ممکن است احتمال برخی واکنشهای پرخاشگرانه را بیشتر کند.
ارتباط این یافتهها با زندگی روزمره
بیحوصلگی شدید میتواند در موقعیتهای مختلف زندگی اتفاق بیفتد. محیط کاری یکنواخت، انزوای اجتماعی، فعالیتهای تکراری یا شرایطی که فرد در آن احساس معنا و اختیار نمیکند، میتوانند تجربه بیحوصلگی را افزایش دهند.
اگر فرد برای مقابله با این احساس گزینههای محدودی داشته باشد، ممکن است به دنبال محرکهای شدیدتر برود.
به همین دلیل، ایجاد فعالیتهای معنادار و متنوع میتواند اهمیت داشته باشد. ورزش، تعامل اجتماعی، فعالیت هنری، یادگیری مهارت جدید و تجربههای تازه میتوانند راههایی برای خروج از چرخه یکنواختی باشند.
در محیطهای کاری و آموزشی نیز توجه به بیحوصلگی اهمیت دارد. پژوهشهای پیشین، بیحوصلگی را با پیامدهای مختلفی در زمینه رفتار، سلامت روان و عملکرد مرتبط دانستهاند.
محدودیتهای پژوهش
با وجود نتایج جالب، این پژوهش محدودیتهایی دارد.
نخست اینکه بخشی از دادهها بر اساس گزارش خود افراد به دست آمد. افراد ممکن است در ارزیابی میزان بیحوصلگی یا پرخاشگری خود دقت کامل نداشته باشند.
دوم اینکه رفتار ضربه زدن به کیسه بوکس با خشونت واقعی علیه انسان یکسان نیست. کیسه بوکس یک هدف بیجان است و شرکتکننده میدانست که در یک آزمایش روانشناختی حضور دارد.
سوم اینکه مطالعه مربوط به حمایت از اقدام نظامی نیز یک موقعیت فرضی بود. بنابراین، نمیتوان آن را معادل تصمیم واقعی برای استفاده از خشونت دانست.
همچنین، اگرچه پژوهش از نمونههایی در چند کشور استفاده کرد، ویژگیهای فرهنگی و اجتماعی شرکتکنندگان میتواند بر نتایج اثر بگذارد.
پژوهشگران پیشنهاد کردهاند مطالعات آینده نقش خودکنترلی را نیز بررسی کنند. ممکن است افراد دارای خودکنترلی بالا بتوانند در شرایط بیحوصلگی، میل به تحریک را بهتر مدیریت کنند و کمتر به واکنشهای پرخاشگرانه روی بیاورند.
جمعبندی
پژوهش جدید نشان میدهد که بیحوصلگی ممکن است پیامدهایی فراتر از احساس خستگی و نداشتن سرگرمی داشته باشد. وقتی فرد در یک موقعیت بسیار یکنواخت قرار میگیرد، میل او به تجربههای شدیدتر و تحریککنندهتر میتواند افزایش پیدا کند.
در این شرایط، جستوجوی هیجان ممکن است به یکی از مسیرهای ارتباط میان بیحوصلگی و پرخاشگری تبدیل شود.
با این حال، بیحوصلگی بهتنهایی به معنای خشونت نیست. افراد میتوانند این احساس را از طریق فعالیتهای سازنده، تجربههای تازه، ورزش، تعامل اجتماعی و فعالیتهای خلاقانه مدیریت کنند.
در نهایت، یافتههای این پژوهش بیشتر از آنکه بگویند «بیحوصلگی باعث خشونت میشود»، نشان میدهند که نحوه واکنش افراد به بیحوصلگی اهمیت زیادی دارد. شناخت این فرایند میتواند به پژوهشگران کمک کند تا راههای سالمتری برای مدیریت بیحوصلگی و کاهش رفتارهای پرخاشگرانه پیدا کنند.
شناسنامه و منبع مقاله علمی
عنوان اصلی مقاله:
Bored to battle: The relationship between boredom and aggression
نویسنده:
Heng Li
مرجع و مجله:
Personality and Individual Differences، Elsevier، سال ۲۰۲۶، جلد ۲۶۲، مقاله ۱۱۳۹۵۶
شماره ثبت مقاله (PMCID / DOI):
DOI: 10.1016/j.paid.2026.113956
لینک دسترسی مستقیم به مقاله علمی:
مشاهده مقاله علمی در ScienceDirect
