ستایش ایدی زاده
اختلال استرس پس از تروما یا PTSD یکی از آسیبزاترین چالشهای روانشناختی است که پس از مواجهه با حوادث سهمگین رخ میدهد. درمانهای خط اول این اختلال مانند رواندرمانیهای مبتنی بر مواجهه و حساسیتزدایی از طریق حرکات چشم و بازپردازش (EMDR)، تلاش میکنند بار عاطفی منفی خاطرات تروماتیک را در مغز کاهش دهند. با این حال، حدود ۵۰ درصد از بیماران پاسخ مناسبی به این درمانها نمیدهند یا به دلیل فشار روانی بالای یادآوری خاطرات، درمان را نیمهکاره رها میکنند.
اکنون پژوهشگران برجسته علوم اعصاب و روانشناسی موفق شدهاند با استفاده از یک تکنیک نوآورانه به نام بازفعالسازی هدفمند حافظه (Targeted Memory Reactivation یا TMR)، از ظرفیت ویژه خواب برای تثبیت درمان و بازسازی خاطرات آسیبزا در مغز استفاده کنند.
خواب؛ پنجرهای جدید برای درمانهای روانشناختی
هنگام خواب، مغز انسان بیکار نیست؛ بلکه فعالانه به سازماندهی، پردازش و انتقال اطلاعات از حافظه کوتاهمدت به حافظه بلندمدت میپردازد. دانشمندان در این مطالعه نشان دادند که اگر خاطرات تعدیلشده و تغییریافته در جلسات درمانی روزانه، در طول خواب شبانه مجدداً بازفعال شوند، تغییرات مثبتی در امواج مغزی ایجاد میشود که مستقیم با کاهش علائم PTSD در ارتباط است.
در این روش، زمانی که فرد در طول روز یک خاطره تروماتیک را در حضور یک محرک صوتی خاص (مانند کلیکهای صوتی در روش EMDR) پردازش و خنثی میکند، پخش مجدد همان صدا در خواب شبانه به مغز سیگنال میدهد تا فرایند تثبیت آن خاطره خنثیشده را تقویت کند.
جزئیات علمی مطالعه و یافتههای مغزی
در این مطالعه، ۳۳ بیمار مبتلا به اختلال استرس پس از تروما ابتدا یک جلسه EMDR همراه با صدای کلیک در پسزمینه دریافت کردند. سپس امواج مغزی آنها در طول خواب شبانه در آزمایشگاه ثبت شد. برای ۱۷ نفر از این بیماران، صدای کلیک مربوط به جلسه درمانی بهصورت هدفمند در زمان خواب پخش شد.
نتایج بررسی فعالیتهای مغزی نشان داد:
-
بیمارانی که در خواب محرک صوتی را دریافت کرده بودند، افزایش چشمگیری در امواج مغزی مرتبط با پردازش و تثبیت حافظه نشان دادند.
-
این تغییرات مثبت در امواج مغزی مستقیماً با کاهش نشانههای PTSD در افراد همراه بود.
-
این بیماران پس از بیداری، تمایل کمتری به رفتارهای اجتنابی (که از شاخصهای اصلی اختلال PTSD است) نشان دادند.
نکته بسیار مهم و ایمن این پژوهش این بود که هیچیک از بیماران پس از بازفعالسازی حافظه در خواب، دچار کابوس یا افت کیفیت خواب نشدند. این موضوع نشان میدهد که استفاده از تکنیک TMR در بیماران مبتلا به PTSD کاملاً ایمن است و آسیبی به کیفیت خواب آنها وارد نمیکند.
چشمانداز آینده در درمان اختلالات روانی
اگرچه اجرای یکشبه این تکنیک تغییرات بالینی شدیدی در تمام ابعاد ایجاد نکرد، اما اثبات کرد که تثبیت خاطرات درمانی در خواب کاملاً امکانپذیر است. پژوهشگران در حال برنامهریزی برای اجرای این روش در ۵ شب متوالی هستند تا اثرات درمانی پایدارتری را ثبت کنند.
علاوه بر این، از آنجا که بسیاری از اختلالات روانشناختی دیگر مانند انواع فوبیاها، اختلالات اضطرابی و اعتیاد نیز با خاطرات ناسازگار و یادگیریهای نامناسب مرتبط هستند، استفاده از خواب به عنوان یک ابزار کمکی میتواند تحولی بزرگ در رواندرمانی مدرن ایجاد کند.
شناسنامه و منبع مقاله علمی
-
عنوان اصلی مقاله: Targeted memory reactivation to augment treatment in post-traumatic stress disorder
-
نویسندگان: Anna C. van der Heijden, Ysbrand D. van der Werf, Odile A. van den Heuvel, Lucia M. Talamini, Hein J.F. van Marle
-
مرجع و مجله: Current Biology (Cell Press)
-
تاریخ انتشار: ۷ اوت ۲۰۲۴ (August ۷, ۲۰۲۴)
-
شماره ثبت مقاله (DOI): 10.1016/j.cub.2024.07.019
-
لینک دسترسی مستقیم به مقاله علمی: https://www.cell.com/current-biology/fulltext/S0960-9822(24)00973-1
-
منبع گزارش: ScienceDaily / Cell Press (August 7, 2024)
