به گزارش روان۲۴، پژوهشهای جدید در حوزه مالی رفتاری نشان میدهند تصمیم معاملهگران همیشه بر اساس تحلیل قیمت، اطلاعات بازار و برنامه معاملاتی شکل نمیگیرد. احساساتی مانند ترس از ثبت زیان، پشیمانی و تمایل به حفظ تصویر مثبت از خود نیز میتوانند بر زمان خروج از معاملات اثر بگذارند.
ترس از پذیرش اشتباه در معاملات
وقتی معاملهگر یک دارایی را با قیمت مشخصی میخرد و ارزش آن کاهش پیدا میکند، فروش آن به معنای ثبت قطعی زیان است. برخی افراد برای فرار از این احساس ناخوشایند، ترجیح میدهند معامله را باز نگه دارند و منتظر بازگشت قیمت بمانند. در مقابل، زمانی که معامله وارد سود میشود، نگرانی از دست دادن سود فعلی ممکن است فرد را به بستن زودهنگام موقعیت معاملاتی سوق دهد. در نتیجه، معاملهگر سودهای کوچک را سریع ثبت میکند، اما زیانهای خود را برای مدت طولانیتری نگه میدارد. این الگو فقط به ترس از زیان مربوط نیست. گاهی افراد نمیخواهند تصمیم قبلی خود را اشتباه بدانند. پذیرش زیان میتواند احساس شکست ایجاد کند و معاملهگر را با این واقعیت روبهرو کند که تحلیل اولیه او درست نبوده است.
تجربه زیان چگونه رفتار معاملهگر را تغییر میدهد؟
پژوهشی که در سپتامبر ۲۰۲۶ در مجله علمی «ژورنال آو بِیویِرِل اَند اِکسپریمنتال فایننس» منتشر شد، به بررسی اثر تمایل به فروش در سرمایهگذاران خرد پرداخت. رودی دو وین، نونگ لوونگ و استفان پالان در این مطالعه، ارتباط میان تصمیمهای فروش و نوع سفارشهای معاملاتی را بررسی کردند. پژوهشگران نشان دادند که تمایل به فروش داراییهای سودده و نگهداری داراییهای زیانده، علاوه بر تصمیم فروش، در نوع و قیمتگذاری سفارشها نیز بازتاب پیدا میکند. این یافته اهمیت بررسی جزئیات رفتار معاملاتی را در شناخت سوگیریهای روانشناختی نشان میدهد.
در پژوهشی دیگر که در سال ۲۰۲۵ در قالب یک مقاله پژوهشی منتشر شد، رفتار معاملاتی ۱۸۹ هزار و ۵۳۰ سرمایهگذار خرد چینی بررسی شد. نتایج نشان داد تجربه زیانهای بزرگ میتواند اثر تمایل به فروش را تقویت کند؛ درحالیکه تجربه سودهای بزرگ با کاهش این الگو ارتباط داشت. این نتایج نشان میدهند تجربههای قبلی بازار فقط بر میزان سرمایه یا سطح ریسکپذیری معاملهگر اثر نمیگذارند؛ بلکه میتوانند شیوه یادآوری اتفاقات گذشته و تصمیمگیری در معاملات بعدی را نیز تغییر دهند.
راهکارهای کاهش اثر هیجان در تصمیمهای معاملاتی
شناخت این سوگیری نخستین قدم برای مدیریت آن است. معاملهگر باید بتواند میان ارزیابی منطقی بازار و واکنش هیجانی خود تفاوت قائل شود. چند اقدام میتوانند به کاهش تأثیر این رفتار کمک کنند:
-
تعیین حد زیان پیش از ورود: مشخص کردن شرایط خروج پیش از آغاز معامله، احتمال تصمیمگیری عجولانه هنگام افت قیمت را کاهش میدهد.
-
ثبت دلایل ورود و خروج: یادداشت کردن منطق هر معامله کمک میکند فرد بعداً تصمیمهای خود را بر اساس شواهد بررسی کند، نه صرفاً احساس پشیمانی یا رضایت.
-
ارزیابی دوباره موقعیتهای زیانده: معاملهگر باید اطلاعات فعلی بازار را بررسی کند و صرفاً به امید بازگشت قیمت در معامله باقی نماند.
-
پرهیز از تغییر برنامه در شرایط هیجانی: ترس و طمع میتوانند باعث تغییر مکرر استراتژی شوند. پایبندی به قواعد از پیش تعیینشده به کنترل این واکنشها کمک میکند.
اثر تمایل به فروش نشان میدهد که موفقیت در معاملهگری فقط به شناخت نمودارها و تحلیل بازار وابسته نیست. توانایی پذیرش اشتباه، مدیریت پشیمانی و تصمیمگیری بدون وابستگی بیش از حد به نتایج گذشته نیز اهمیت دارد.
در نهایت، معاملهگری که بتواند زیان را بخشی از عدم قطعیت بازار بداند، نه نشانه شکست شخصی، فرصت بیشتری برای ارزیابی واقعبینانه موقعیتهای معاملاتی خواهد داشت.
